Khi nào là ngày và lúc nào là đêm? Dường như dễ ước lượng thời gian hơn bằng những ánh sáng lóe lên: ánh đèn pin của Volkheimer tắt phụt, bật sáng.

Werner quan sát khuôn mặt bám đầy tro của Volkheimer dưới ánh sáng phản chiếu, sự ân cần khi anh ta cúi xuống Bernd. Uống, môi Volkheimer mấp máy khi anh ta giữ cái bi-đông của mình trên môi Bernd và bóng tối lao qua trần hầm gãy đổ như một toán hồn ma đang chờ bữa yến tiệc.

Bernd quay mặt đi, đôi mắt hoảng loạn và cố kiểm tra chân mình.

Ánh sáng đèn pin vụt tắt và bóng tối lại bao trùm.

Trong túi của Werner có cuốn sổ ghi chép từ lúc còn bé, tấm chăn và mấy đôi vớ khô. Ba phần ăn. Đó là tất cả số thức ăn họ có. Volkheimer chẳng có gì. Bernd chẳng có gì. Họ chỉ có hai bi-đông nước, mỗi cái chỉ còn một nửa. Volkheimer cũng tìm được một cái xô đựng cọ vẽ trong góc với ít bùn lắng dưới đáy, nhưng tuyệt vọng đến mức nào họ mới uống thứ nước đó đây?

Hai quả lựu đạn gậy: Model 24, trong hai bên túi áo khoác của Volkheimer. Tay cầm bằng gỗ rỗng ở phía dưới, thuốc súng có sức công phá mạnh ở trong một vỏ bằng thép trên đầu - các học viên ở Schulpforta gọi những quả bom cầm tay này là máy nghiền khoai tây. Bernd đã hai lần nài nỉ Volkheimer thử cho nổ đống lộn xộn ở cầu thang để xem liệu họ có thể mở được lối ra không. Nhưng cho nổ một quả lựu đạn ở dưới này, trong một không gian chật hẹp như thế này, bên dưới đống gạch vụn ngổn ngang với mấy quả đạn pháo 88mm là tự sát.

Còn có một khẩu súng trường: khẩu Karabiner 98K bắn phát một của Volkheimer với ổ đạn năm viên. Werner nghĩ, vậy là đủ. Dư. Họ chỉ cần ba viên đạn, mỗi người một viên.

Đôi khi, trong bóng tối, Werner nghĩ có lẽ căn hầm cũng có ánh sáng mờ nhạt của riêng nó, có lẽ là ánh sáng từ đống gạch đá tỏa ra, không gian hơi đỏ hơn khi ánh sáng ngày tháng Tám phía trên họ dần chuyển sang hoàng hôn. Sau đó một lúc, cậu biết rằng, thậm chí toàn bộ bóng tối cũng không hẳn là bóng tối; hơn một lần cậu nghĩ cậu có thể thấy mấy ngón tay duỗi ra của mình khi cậu đưa tay lên trước mắt.

Werner nghĩ về tuổi thơ của mình, trong những buổi sáng mùa đông, những dải bụi than lơ lửng trong không khí, bám trên bậu cửa sổ, trong tai bọn trẻ, trong phổi chúng, ngoại trừ ngay dưới đây, trong cái lỗ này thì lại đối lập, bụi màu trắng, như thể cậu bị mắc kẹt trong một cái mỏ sâu nào đó giống y như cái mỏ cha cậu đã bỏ mạng, nhưng cũng trái ngược hoàn toàn.

Lại tối. Rồi lại sáng. Khuôn mặt lấm lem bụi tro như hề của Volkheimer kề sát mặt Werner, cấp hiệu bị rách một bên cầu vai. Dưới chùm ánh sáng từ cây đèn pin, Volkheimer chỉ cho Werner thấy anh ta đang cầm hai cái tua vít cong vẹo và một hộp cầu chì. “Cái điện đài”, anh ta nói vào cái tai lành của Werner.

“Cậu ngủ rồi à?”

Volkheimer rọi ánh đèn vào mặt cậu. Môi anh ta mấp máy, trước khi đèn hết pin.

Werner lắc đầu. Cái điện đài không thể sửa được nữa. Cậu muốn nhắm mắt, quên hết tất cả, bỏ cuộc. Chờ đợi nòng khẩu súng trường chạm vào thái dương mình. Nhưng Volkheimer muốn phản bác lại rằng cuộc đời đáng để sống.

Dây tóc bóng đèn bên trong chiếc đèn pin tỏa màu vàng: ánh đèn đã yếu hơn. Khuôn miệng được chiếu sáng của Volkheimer đỏ rực trong bóng tối. Chúng ta sắp hết thời gian rồi, môi anh ta mấp máy. Tòa nhà võng xuống. Werner nhìn thấy bãi cỏ xanh, những con côn trùng búng lên tanh tách, ánh mặt trời. Cánh cổng của vùng đất mùa hè đang rộng mở. Khi Thần Chết đến tìm Bernd, ông ta cũng có thể đến tìm cậu. Giữ lại chuyến đi thứ hai.

Em gái cậu, Volkheimer nói. Hãy nghĩ đến em gái cậu.