Người dân Paris tiếp tục chen lấn qua những cánh cổng. Đến một giờ sáng, lực lượng hiến binh đã mất quyền kiểm soát, không có chuyến tàu nào đến hoặc rời ga trong suốt bốn tiếng đồng hồ. Marie-Laure ngủ trên vai cha. Người thợ khóa chẳng hề nghe thấy tiếng còi cùng với tiếng xình xịch: không có tàu hỏa. Đến bình minh, ông quyết định tốt hơn là nên đi bộ.

Họ đi cả buổi sáng. Paris dần thu nhỏ lại trong những ngôi nhà nhỏ và những cửa hiệu đứng trơ trọi bị những hàng cây dài che khuất. Đến trưa, họ tìm được một xa lộ mới gần Vaucresson nhằm tránh tuyến đường đang bị tắc, cách căn hộ của họ mười dặm về phía Tây, Marie-Laure chưa bao giờ đi xa nhà đến thế.

Trên đỉnh một ngọn đồi thấp, cha ngoái nhìn lại: xe cộ xếp hàng dài hết tầm mắt, xe ô tô bốn chỗ ngồi và xe tải, một chiếc V-12 mui trần mới cóng kẹt giữa hai cỗ xe do la kéo, vài chiếc xe ô tô có trục xe làm bằng gỗ, vài chiếc đã chạy hết xăng, vài chiếc cột đồ nội thất trên nóc xe, vài chiếc với toàn bộ các sân trại lởm chởm được nhồi nhét trên những chiếc xe moóc, gà và lợn nhốt trong chuồng, mấy con bò bước đi nặng nề bên cạnh, mấy con chó thở hổn hển trên kính chắn gió.

Cả đoàn người ì ạch di chuyển với tốc độ còn chậm hơn đi bộ. Cả hai làn đường đều chật kín người - người từ phía Tây không ngừng đổ về. Một phụ nữ đi xe đạp đeo cả tá vòng cổ. Một người đàn ông kéo một chiếc xe ba gác có cái ghế bành bằng da, một con mèo đen nhỏ ngồi liếm lông giữa nệm ghế. Phụ nữ đẩy xe đẩy trẻ em chất đầy đồ sứ, lồng chim, đồ pha lê. Một người đàn ông mặc bộ tuxedo vừa đi vừa nói, “vì lòng kính Chúa, hãy cho tôi đi qua”, thế nhưng chẳng có ai tránh ra và anh ta cũng không đi nhanh hơn người khác.

Marie-Laure đi sát người cha với cây ba toong nắm trong tay. Cứ mỗi bước đi, lại có thêm những câu hỏi kì quặc xoay quanh cô: Saint-Germain còn cách bao xa? Có thức ăn không, cô ơi? Ai có xăng không? Cô nghe thấy những người chồng quát vợ. Cô nghe được rằng một đứa trẻ bị xe tải cán qua ở trên con đường phía trước. Đến chiều, ba chiếc máy bay bay ngang qua, ầm ĩ, nhanh và thấp, mọi người cúi xuống ngay tại chỗ, vài người kêu thất thanh, số khác trèo xuống hào và úp mặt xuống cỏ.

Đến chạng vạng, họ tới phía Tây Versailles. Gót chân Marie-Laure rướm máu, vớ bị rách và cô bước trượt cả trăm bước chân. Lúc cô nói mình không thể bước đi được nữa, cha mang cô ra khỏi đường cái, di chuyển qua những bụi hoa mù tạc cho tới khi họ đến một cánh đồng rộng cả trăm thước thuộc về một trang trại nhỏ. Cánh đồng mới được gặt nửa chừng. Cỏ khô đã cắt vẫn chưa được cào và bó thành kiện. Như thể người nông dân chạy trốn giữa lúc đang làm việc.

Người thợ khóa lấy từ ba lô ra một ổ bánh mì, một ít xúc xích trắng và hai cha con lặng lẽ ăn, rồi cha nhấc chân cô đặt vào lòng mình. Dưới ánh chiều chạng vạng, người cha nhìn về hướng Đông và có thể nhận thấy một hàng người màu xám chen chúc giữa hai lề đường. Tiếng còi xe vang lên thưa thớt và lạc lõng. Ai đó kêu gào như thể lạc mất con và cơn gió mang tiếng gào đi xa.

“Thứ gì đó đang cháy hả ba?”

“Chẳng có gì cháy cả.”

“Con ngửi thấy mùi khói.”

Cha tháo vớ để kiểm tra gót chân cô. Trong bàn tay cha, đôi chân cô nhẹ như chim.

“Tiếng động đó là gì vậy?”

“Những con châu chấu.”

“Trời tối chưa ạ?”

“Giờ đang tối dần.”

“Chúng ta sẽ ngủ ở đâu ạ?”

“Ở đây.”

“Có giường không ạ?”

“Không, con yêu.”

“Chúng ta sẽ đi đâu, ba ơi?”

“Giám đốc đưa cho ba địa chỉ của một người sẽ giúp chúng ta.”

“Ở đâu vậy?”

“Một thị trấn tên là Evreux. Chúng ta sẽ tìm một người đàn ông tên là ông Giannot. Ông ấy là một người bạn của giám đốc bảo tàng.”

“Evreux cách đây bao xa?”

“Chúng ta phải đi bộ hai năm mới đến đó.”

Cô chộp lấy cổ tay cha.

“Ba trêu con thôi, Marie. Evreux không xa lắm đâu. Nếu chúng ta tìm được phương tiện di chuyển, thì ngày mai sẽ đến nơi. Rồi con sẽ thấy.”

Cô cố giữ im lặng trong mười hai nhịp tim. Rồi cô nói, “Nhưng giờ thì sao?”

“Giờ chúng ta sẽ ngủ.”

“Mà không có giường ư?”

“Dùng cỏ làm giường. Con sẽ thích.”

“Ở Evreux chúng ta sẽ có giường, đúng không ba?”

“Ba mong vậy.”

“Lỡ như ông ta không muốn chúng ta ở lại thì sao?”

“Ông ta sẽ muốn chúng ta ở lại.”

“Lỡ như ông ta không muốn thì sao?”

“Vậy thì chúng ta sẽ đến chỗ chú của ba. Ông chú của con. Ở Saint-Malo.”

“Ông Etienne phải không ạ? Ba nói rằng ông bị điên.”

“Đúng, ông bị điên một phần. Có lẽ điên bảy mươi sáu phần trăm.”

Cô không cười. “Saint-Malo cách đây bao xa?”

“Hỏi thế là đủ rồi, Marie. Ông Giannot sẽ muốn chúng ta ở lại Evreux. Trên một cái giường lớn êm ái.”

“Chúng ta có bao nhiêu thức ăn vậy ba?”

“Một ít. Con vẫn đói à?”

“Con không đói. Con muốn tiết kiệm thức ăn.”

“Được rồi. Hãy tiết kiệm thức ăn. Giờ thì yên lặng và nghỉ nào.”

Cô nằm ngửa. Ông đốt điếu thuốc khác. Điếu thứ sáu. Mấy con dơi lao qua và sà xuống xuyên qua bầy muỗi, lũ côn trùng bay loạn xạ, sau đó tụ lại. Chúng ta là những con chuột, ông nghĩ, và lũ diều hâu đang nhào lộn trên bầu trời.

“Con rất dũng cảm, Marie-Laure.”

Cô gái đã ngủ say. Màn đêm dần buông xuống. Khi điếu thuốc tàn, ông đặt chân Marie-Laure xuống đất, đắp áo khoác cho con và mở ba lô. Ông tìm cái hộp đựng đầy dụng cụ làm mộc. Cái cưa nhỏ xíu, đinh mũ, cái đục máng, cái đục chạm, giấy nhám. Nhiều dụng cụ là của ông nội để lại. Từ bên dưới lớp lót hộp dụng cụ, ông lấy ra một cái túi nhỏ làm bằng vải lanh dày buộc dải rút. Cả ngày hôm nay ông đã cưỡng lại thôi thúc kiểm tra cái túi. Giờ ông mở nó ra và đổ những thứ bên trong ra lòng bàn tay.

Trong bàn tay ông, viên đá cỡ hạt dẻ. Thậm chí vào thời điểm khuya thế này, gần như tối mịt, viên đá vẫn phát ra ánh xanh mê hoặc. Lạnh lẽo lạ thường.

Giám đốc nói là có ba viên giả. Cộng thêm viên kim cương thật là bốn. Một viên được cất ở phía sau bảo tàng. Ba viên còn lại được gửi đi ba hướng khác nhau. Một viên được gửi đi miền Nam với một nhà địa chất trẻ. Một viên gửi đi hướng Bắc cùng đội trưởng đội bảo vệ. Và một viên ở đây, tại một cánh đồng ở phía Tây Versailles, bên trong hộp dụng cụ của Daniel LeBlanc, người thợ khóa chính của Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia.

Ba viên giả. Một viên thật. Giám đốc đã nói, tốt nhất là chẳng ai biết mình mang viên kim cương giả hay thật. Và mỗi người, ông nói, vẻ nghiêm nghị, nên cư xử như thể mình mang viên kim cương thật.

Người thợ khóa tự nhủ rằng viên kim cương ông mang là giả. Chẳng lý gì mà giám đốc lại giao cho ông viên kim cương nặng 133 cara và để ông đi bộ ra khỏi Paris với nó. Tuy nhiên khi ông nhìn chằm chằm vào viên đá, ông không thể dứt khỏi câu hỏi: có lẽ nào?

Ông nhìn quanh cánh đồng. Cây cối, bầu trời, cỏ khô. Màn đêm buông xuống nhẹ như nhung. Có vài ngôi sao tỏa ánh sáng yếu ớt. Marie-Laure buông những hơi thở đều đặn. Mọi người nên cư xử như thể mình mang viên kim cương thật. Người thợ khóa bỏ viên đá vào trong túi, buộc lại và nhét cái túi vào ba lô. Ông có thể cảm nhận được trọng lượng rất nhỏ của nó, như thể ông nhét nó vào trong đầu mình: một nút thắt.

∞

Nhiều giờ sau, ông thức dậy và thấy bóng một chiếc máy bay che khuất những vì sao khi nó bay rít ầm ầm về hướng Đông. Máy bay tạo ra tiếng xé êm dịu khi lướt qua đầu. Rồi nó biến mất. Một phút sau mặt đất rung chuyển.

Một góc trời đêm, dưới những rặng cây, ánh lên màu đỏ rực. Dưới ánh sáng lập lòe, khủng khiếp ấy, ông thấy không phải chỉ có một chiếc máy bay, chúng tràn ngập bầu trời, một tá máy bay chao lượn qua lại, đua nhau tỏa về các hướng và trong một khoảnh khắc mất phương hướng, ông cảm thấy như thể không phải mình đang nhìn lên mà là nhìn xuống, như thể một ánh đèn pha chiếu xuống mặt nước đỏ ngầu, bầu ười trở thành biển cả, máy bay là những con cá đói khát, đang cướp mồi trong bóng đêm.