Một tiếng gõ cửa vang lên sau giờ giới nghiêm. Werner và Jutta đang làm bài tập về nhà cùng sáu đứa trẻ khác tại cái bàn gỗ dài. Cô Elena gắn huy hiệu Đảng Quốc xã lên ve áo trước khi ra mở cửa.

Một viên hạ sĩ giắt súng lục ở thắt lưng và dải chữ thập ngoặc gắn trên cánh tay trái bước vào dưới màn mưa. Bên dưới tấm trần thấp của căn phòng, người đàn ông trông cao một cách kỳ cục. Werner nghĩ về cái điện đài sóng ngắn nhét trong hộp sơ cứu bằng gỗ dưới giường của mình. Cậu nghĩ: họ đã biết.

Viên hạ sĩ nhìn quanh phòng - bếp lò, quần áo đang treo, lũ trẻ nhỏ con - bằng vẻ kể cả và thù ghét. Khẩu súng ngắn của ông ta màu đen và dường như mọi ánh mắt trong căn phòng đều hướng về phía khẩu súng.

Werner đánh liều liếc em gái một cái. Em gái cậu vẫn nhìn vị khách đăm đăm. Viên hạ sĩ cầm cuốn sách trên bàn phòng khách lên - một cuốn sách thiếu nhi về một chiếc tàu hỏa biết nói - và lật từng trang trước khi đặt xuống. Rồi ông ta nói gì đó mà Werner không thể nghe rõ.

Cô Elena nhét tay trong túi tạp dề và Werner hiểu cô làm vậy để chúng khỏi run rẩy. “Werner”, cô gọi bằng tông giọng trầm, như thể hư ảo, không rời mắt khỏi tay sĩ quan. “Ngài đây nói rằng ngài có một cái máy thu thanh cần được...”

“Hãy mang theo đồ nghề của cậu”, người đàn ông yêu cầu.

Trên đường đi ra, Werner chỉ ngoái lại đúng một lần: trán và lòng bàn tay Jutta ép lên kính cửa sổ phòng khách. Khuôn mặt Jutta khuất và ở quá xa nên cậu không thể nhìn được vẻ mặt cô. Rồi mưa làm nhòe đi hình ảnh của cô.

Werner chỉ cao bằng nửa người hạ sĩ và phải bước hai bước mới bắt kịp một sải chân của ông ta. Cậu đi theo ông ta băng qua mấy cửa hiệu buôn bán và đồn gác dưới chân đồi đến nơi ở của các viên chức của khu mỏ. Nước mưa tạt xiên dưới ánh sáng. Vài người trên đường tránh xa viên hạ sĩ.

Werner đánh liều không hỏi gì. Khao khát bỏ chạy càng mãnh liệt hơn cùng với mỗi nhịp thở.

Họ tiến đến cổng ngôi nhà lớn nhất trong khu mỏ, cậu đã thấy ngôi nhà này cả nghìn lần nhưng chưa bao giờ lại gần. Một lá cờ lớn màu đỏ thẫm, ướt đẫm nước mưa, treo trên ngưỡng cửa sổ bên trên.

Viên hạ sĩ gõ cửa sau. Một cô hầu mặc váy chít eo cao cầm áo khoác cho họ, thành thạo giũ nước mưa rồi treo trên một cái giá treo đồ có chân bằng đồng. Thoang thoảng mùi bánh ngọt từ bếp.

Viên hạ sĩ dẫn Werner vào phòng ăn có một người phụ nữ có gương mặt nhỏ nhắn gắn ba bông cúc tươi trên tóc đang ngồi trên ghế lật các trang tạp chí. Cô ta nhận xét, “hai con vịt sũng nước”, rồi quay lại với tờ tạp chí. Cô ta chẳng mời họ ngồi.

Bên dưới giày Werner là một tấm thảm đỏ dày; các bóng đèn điện thắp sáng chùm đèn treo phía trên bàn ăn; giấy dán tường hình hoa hồng đan vào nhau. Một ngọn lửa cháy âm ỉ trong lò sưởi. Cả bốn bức tường treo đầy những khung nhỏ hình chân dung nhiều thế hệ của gia đình. Đây có phải là nơi họ giam giữ những cậu bé có em gái nghe những chương trình phát thanh nước ngoài không? Người phụ nữ lật cuốn tạp chí của mình, từng trang một, móng tay sơn màu hồng tươi.

Người đàn ông mặc chiếc áo sơ mi trắng tinh đi từ cầu thang xuống. “Lạy Chúa, cậu ta nhỏ quá, đúng không?”, ông ta nói với viên hạ sĩ. “Cậu là thợ sửa máy thu thanh nổi tiếng à?” Mái tóc đen dày trên đầu người đàn ông trông bóng loáng. Ông ta tự giới thiệu, “Ta là Rudolf Siedler.” Ông ta khẽ hất cằm, viên hạ sĩ lui ra.

Werner cố thốt nên lời. Ông Siedler cài nút tay áo và soi lại mình qua chiếc gương xỉn màu. Đôi mắt ông ta màu xanh dương sẫm. “Thôi được rồi. Cậu không phải là cậu bé thích dài dòng, đúng không? Có một cái máy bị trục trặc.” Ông ta chỉ vào cái máy thu thanh lớn hiệu Philco của Mỹ ở phòng bên cạnh. “Hai người thợ đã thử sửa nó. Rồi chúng tôi nghe về cậu. Cũng đáng để thử, đúng không? Cô ấy” - ông ta gật đầu với người phụ nữ - “đang rất muốn nghe chương trình yêu thích của mình. Tất nhiên là cả những bản tin mới nữa.”

Ông ta nói câu đó theo cái cách mà Werner hiểu là người phụ nữ thật sự không muốn nghe những bản tin mới. Cô ta không ngước lên. Ông Siedler cười như thể đang nói, Cậu và ta, cậu bé, chúng ta biết lịch sử là một tiến trình lâu dài, đúng không? Răng ông ta nhỏ. “Cứ từ từ mà sửa cái máy đó nhé.”

Werner ngồi xổm trước cái máy và cố trấn tĩnh. Cậu bật máy lên, đợi cho đèn điện tử nóng lên, rồi thận trọng chỉnh nút dò sóng dọc theo rãnh, từ phải sang trái. Cậu chỉnh cái nút trở lại bên phải. Chẳng có gì.

Đó là cái máy thu thanh đẹp nhất cậu từng chạm vào: bộ điều chỉnh xoay được đóng trong một khung to như thùng đựng đá, nút vặn nam châm. Mười đèn điện tử, tất cả mạch đều dợn sóng, máy thu đổi tần, có các đường gờ trang trí nổi đẹp mắt, vỏ máy bằng gỗ óc chó hai màu. Đó là điện đài bắt sóng ngắn, băng tần rộng, bộ giảm tần lớn - cái máy thu thanh này đắt hơn mọi thứ ở Trại Trẻ cộng lại. Ông Siedler có thể nghe được tới tận châu Phi nếu muốn.

Trên tường có một hàng gáy sách màu đỏ và xanh lục. Viên hạ sĩ đã rời đi. Ở phòng bên cạnh, ông Siedler ngồi dưới ánh đèn, đang nói vào chiếc điện thoại màu đen.

Họ không bắt giam cậu. Họ chỉ muốn cậu sửa chiếc máy thu thanh này.

Werner tháo ốc, mở vỏ máy và nhìn vào bên trong. Các đèn điện tử vẫn y nguyên, trông chẳng hỏng hóc gì. “Ổn cả”, cậu lẩm bẩm một mình. “Suy nghĩ nào.” Cậu ngồi bắt chéo chân; nghiên cứu sơ đồ mạch điện. Người đàn ông, người phụ nữ, mấy cuốn sách, màn mưa lu mờ đi cho đến khi chỉ còn lại chiếc máy thu thanh và các cuộn dây phức tạp. Cậu thử hình dung cách vận hành bình thường của các electron, một chuỗi tín hiệu giống như một lối đi xuyên qua một thành phố đông đúc, tần số sóng vô tuyến đến đây, truyền qua một bộ khuếch đại, rồi đến các tụ điện khác nhau, rồi truyền qua các cuộn dây...

Cậu đã thấy chỗ bất ổn. Có hai vết đứt trên một dây điện trở. Werner nhìn qua đỉnh máy thu: bên trái cậu, người phụ nữ đang đọc báo; bên phải cậu, ông Siedler đang nói chuyện điện thoại. Thỉnh thoảng, ông Siedler kẹp đường ly của chiếc quần tây kẻ sọc giữa ngón cái và ngón tay, di chuyển lên xuống, làm cho đường ly sắc hơn.

Lẽ nào hai người thợ trước đã bỏ qua điều quá đơn giản này? Cậu cảm giác như thể vừa được tặng một món quà. Quá đơn giản. Werner gỡ cuộn dây điện trở, nối lại chỗ đứt và cắm phích máy thu thanh. Khi cậu bật máy lên, Werner cứ ngỡ máy sẽ bốc cháy. Thay vì vậy: tiếng kèn saxophone lạo xạo vang lên.

Người phụ nữ ở chỗ bàn đặt tờ tạp chí xuống và chống cả hai tay lên má. Werner từ phía sau máy thu thanh đi ra trước, trong một lúc, tâm trí cậu chỉ tràn ngập cảm giác chiến thắng.

“Cậu ấy sửa nó chỉ bằng cách suy nghĩ!”, người phụ nữ kêu lên. Ông Siedler che ống nói điện thoại và ngước lên nhìn. “Cậu ấy ngồi đó như một con chuột nhỏ, ngẫm nghĩ và nửa phút sau sửa xong cái máy!” Người phụ nữ vẫy mấy ngón tay đẹp đẽ và phá lên cười giòn giã.

Ông Siedler gác máy điện thoại. Người phụ nữ đi vào phòng khách, quỳ trước máy thu thanh - cô ta đi chân trần, bắp chân trắng nõn mịn màng lộ ra dưới gấu váy. Cô ta xoay núm dò. Có tiếng lạo xạo, rồi một bản nhạc trong trẻo tuôn trào. Máy thu thanh phát ra âm thanh sống động, trọn vẹn: Werner chưa bao giờ nghe thấy thanh âm nào giống thế.

“Ồ!.” Cô ta lại cười.

Werner thu gom đồ nghề lại. Ông Siedler đứng trước máy thu thanh và dường như sắp vỗ lên đầu cậu. “Tuyệt vời”, ông ấy nói. Ông ta dẫn Werner đến bàn ăn và gọi cô hầu mang bánh ngọt ra. Bánh được đưa ra ngay: bốn miếng bánh trên một cái đĩa trắng tinh. Miếng nào cũng được rắc một lớp đường bột, phủ một lớp kem sữa béo dày. Werner há hốc miệng. Ông Siedler cười phá lên. “Kem là hàng cấm. Ta biết. Nhưng” - ông ta đặt ngón trỏ lên môi - “luôn có cách này hay cách khác với những món bị cấm. Ăn đi.”

Werner cầm một miếng bánh. Lớp bột đường rớt xuống cằm cậu. Trong căn phòng kia, người phụ nữ vặn nút dò sóng và loa vang lên những lời giáo điều. Cô ta nghe một lúc, rồi vỗ tay tán thành, sau đó quỳ xuống trên đôi chân trần. Những khuôn mặt nghiêm nghị trong những khung hình chân dung nhìn xuống chằm chằm.

Werner ăn một miếng bánh, rồi một miếng nữa, rồi lấy miếng thứ ba. Ông Siedler hơi hếch đầu quan sát cậu, có vẻ thích thú và đang ngẫm nghĩ gì đấy. “Cậu có cái nhìn tinh tường, đúng không? Và mái tóc đó. Trông như thể cậu đã trải qua một cú sốc kinh khủng. Cha cậu là ai?”

Werner lắc đầu.

“Phải. Trại Trẻ. Ta thật ngốc. Ăn thêm cái nữa đi. Lấy thêm kem đi, nào.”

Người phụ nữ lại vỗ tay. Bụng Werner nhộn nhạo. Cậu có thể cảm nhận người đàn ông đang quan sát mình.

“Người ta nói rằng ở khu mỏ này chắc chắn chẳng có việc gì quan trọng”, ông Siedler nói. “Họ nói rằng: ‘Ngài không thích ở Berlin hơn ư? Hay Pháp? Ngài không thích trở thành chỉ huy ngoài mặt trận hơn ư, canh giữ phòng tuyến tiên phong, tránh xa toàn bộ đám muội than này?” - ông ta vẫy tay về phía cửa sổ - “Nhưng ta nói với họ rằng ta đang sống tại trung tâm quyền lực. Ta nói với họ rằng nơi đây là cội nguồn của nhiên liệu và cả thép. Đây là cái nôi của đất nước.”

Werner hắng giọng. “Chúng ta cống hiến vì nền hòa bình”, đó là nguyên văn một câu khẩu hiệu mà cậu và Jutta đã nghe trên đài Deutschlandsender ba ngày trước. “Vì lợi ích của toàn thế giới.”

Ông Siedler phá lên cười. Werner lại ấn tượng trước hàm răng nhiều và nhỏ của ông ta.

“Cậu có biết bài học vĩ đại nhất của lịch sử là gì không? Rằng lịch sử là bất cứ thứ gì mà kẻ chiến thắng nói. Đó là bài học. Kẻ thắng là người quyết định lịch sử. Chúng ta hành động vì lợi ích của chính mình. Tất nhiên là thế rồi. Hãy kể cho ta tên một người hay một quốc gia không hành động vì lợi ích xem. Bất cứ chỗ nào có dính dáng đến lợi ích cá nhân thì ở đó có trò gian trá.”

Vẫn còn một miếng bánh nhỏ trên bàn. Máy thu thanh kêu ro ro, người phụ nữ cười và ánh mắt ông Siedler nhìn vô định. Werner cho rằng, vẻ mặt ấy giống vẻ mặt những người láng giềng của cậu, vẻ mặt thận trọng, lo âu của họ - khuôn mặt của những người đã quen với việc dõi theo những người thân yêu của mình biến mất dưới hầm mỏ vào mỗi sáng. Khuôn mặt ông ta ngay thẳng và tận tâm; ông ta là người đàn ông vô cùng tự tin vào những đặc quyền của mình. Người phụ nữ có móng tay sơn và bắp chân nhẵn nhụi đang quỳ cách đó năm mét - một phụ nữ khác hẳn với những người phụ nữ Werner từng gặp, như thể cô ta đến từ một hành tinh khác, như thể cô ta bước ra từ chính chiếc máy thu thanh Philco to lớn.

“Giỏi dùng đồ nghề lắm”, ông Siedler nhận xét. “Rất thông minh so với tầm tuổi này. Có một nơi dành cho những chàng trai như cậu. Trường của Đại tướng Heissmeyer. Ngôi trường tốt nhất trong những trường tốt nhất. Ở đó cũng có dạy về máy móc kỹ thuật. Phá mã, phóng tên lửa, tất cả những máy móc hiện đại nhất.”

Werner không biết nên nhìn đi đâu. “Chúng cháu không có tiền.”

“Đó là đặc điểm của những học viện này. Họ muốn tầng lớp công nhân, những người lao động. Không phải là những cậu bé vô dụng” - ông Siedler cau mày - “của tầng lớp trung lưu. Con nhà ăn chơi và tương tự. Họ muốn những cậu bé cần cù, siêng năng. Những cậu bé khác thường.”

“Vâng, thưa ông.”

“Khác thường”, ông ta lặp lại, gật gù, như thể đang nói với chính mình. Ông ta huýt sáo và viên hạ sĩ quay lại, tay cầm mũ sắt. Ánh mắt viên hạ sĩ liếc đến miếng bánh còn lại trên bàn rồi quay đi. “Có một ủy ban tuyển sinh ở Essen”, ông Siedler nói. “Ta sẽ viết cho cậu một lá thư. Và cầm lấy cái này.” Ông ta đưa cho Werner bảy mươi lăm mark và cậu nhét tờ tiền vào túi nhanh hết mức có thể.

Viên hạ sĩ cười. “Trông như thể tờ tiền đốt cháy tay cậu ta.”

Ông Siedler nhìn mông lung. “Ta sẽ gửi cho ngài Heissmeyer một lá thư”, ông ta lặp lại. “Tốt cho chúng ta, tốt cho cậu. Chúng ta cống hiến vì lợi ích của toàn thế giới, hử?” Ông ta nháy mắt. Rồi viên hạ sĩ đưa tay ra hiệu cho Werner và dẫn cậu ra ngoài.

Werner đi về nhà mà chẳng để ý gì đến cơn mưa, cố tiếp thu một loạt những sự việc mới xảy ra. Chín con diệc đậu trên con kênh cạnh nhà máy luyện cốc trông như những bông hoa. Tiếng còi sà lan nghe lạc lõng, những chiếc xe chở than qua lại như thoi đưa, tiếng thịch quen thuộc của xe đẩy vang dội dưới bầu trời ảm đạm.

Ở Trại Trẻ, mọi người đã đi ngủ. Cô Elena ngồi ngay cửa ra vào với một núi vớ đã giặt trong lòng và giữa hai chân là chai rượu sherry. Sau lưng cô, ngồi ở bàn, Jutta đang nhìn Werner bằng ánh mắt như có tia lửa điện.

Cô Elena hỏi, “Ông ta muốn gì?”

“Ông ta chỉ muốn cháu sửa cái máy thu thanh.”

“Không có gì khác nữa à?”

“Không có gì.”

“Họ có hỏi gì không? Về cháu? Hay về lũ trẻ?”

“Không, thưa cô Elena.”

Cô Elena thở một hơi dài nhẹ nhõm, như thể đã kìm giữ hơi thở suốt hai tiếng vừa qua. ”Dieu merci.” Tạ ơn Chúa. Hai tay cô day thái dương. “Giờ cháu có thể đi ngủ rồi, Jutta.”

Jutta ngập ngừng.

Werner nói, “Cháu đã sửa được nó.”

“Cháu là một cậu bé ngoan, Werner.” Cô Elena tu một hơi rượu dài, mắt nhắm và đầu ngửa ra sau. “Cô có để bữa tối lại cho cháu.” Jutta bước lên cầu thang, đôi mắt ánh lên vẻ hồ nghi.

Ở trong bếp, mọi thứ đều dính nhọ than và chật chội. Cô Elena bưng ra một cái đĩa, trên đĩa là một củ khoai tây luộc được cắt làm hai.

“Cảm ơn cô”, Werner nói. Miệng cậu vẫn còn vương vị bánh ngọt. Con lắc đu đưa qua lại trong chiếc đồng hồ quả lắc cũ kỹ. Chiếc bánh ngọt, lớp kem sữa béo, tấm thảm dày, móng tay sơn hồng và đôi chân dài của bà Siedler - những hình ảnh đó cuộn xoáy trong đầu Werner như trò kéo quân. Cậu nhớ mình kéo Jutta đến mỏ Pit Nine, nơi cha họ mất tích, đêm này nối tiếp đêm kia, như thể biết đâu cha họ sẽ lê bước ra khỏi trục nâng.

Ánh sáng, điện, ête. Khoảng cách, thời gian, khối lượng. Cơ học căn bản của Heinrich Hertz. Trường Heissmeyer nổi tiếng. Phá mã, phóng tên lửa, tất cả những máy móc hiện đại nhất.

Hãy mở đôi mắt, người đàn ông Pháp trên điện đài đã từng nói, và hãy nhìn những gì bạn có thể nhìn trước khi chúng khép lại mãi mãi.

“Werner?”

“Dạ, sao cô?”

“Cháu không đói à?”

Cô Elena: gần như là người mẹ thứ hai của cậu. Werner ăn, dù cậu chẳng đói. Rồi cậu đưa cho cô bảy mươi lăm mark, cô chớp mắt trước số tiền và đưa lại cậu năm mươi mark.

Trên lầu, sau khi cậu nghe cô Elena đi vệ sinh, rồi nằm lên giường và căn nhà trở nên hoàn toàn yên tĩnh, Werner đếm tới một trăm. Rồi cậu ngồi trên giường, lấy cái điện đài sóng ngắn nhỏ - sáu năm tuổi và đầy sự cải biến của cậu, mấy sợi dây thay thế, một cuộn solenoid mới, cuộn chỉnh sóng có những kí hiệu của Jutta - ra khỏi hộp sơ cứu, mang ra con hẻm sau nhà và lấy một cục gạch nghiền nát nó.