Cậu nhớ được gì? Cậu đã thấy kỹ sư Bernd đóng cửa hầm và ngồi trên cầu thang. Cậu đã thấy người khổng lồ Frank Volkheimer ngồi trong chiếc ghế bành màu vàng, nhặt thứ gì đó trên quần. Rồi bóng đèn trên trần nhấp nháy, Volkheimer bật đèn pin và một tiếng rầm dội xuống phủ lên họ, âm thanh ấy lớn đến nỗi như thể nó chính là vũ khí, tàn phá mọi thứ, làm chấn động vỏ trái đất, trong một khắc tất cả những gì Werner có thể nhìn thấy là ánh đèn của Volkheimer lắc lư như một con bọ cánh cứng hoảng sợ.

Họ bị ném văng đi. Trong một phút hay một giờ hay một ngày - ai mà đoán được bao lâu chứ? - Werner trở lại Zollverein, đứng trên một ngôi mộ, một người thợ mỏ đã đào cho hai con la ở rìa một cánh đồng, trời mùa đông và Werner chưa tới năm tuổi, da của hai con la trở nên trong mờ đến nỗi có thể lờ mờ nhìn thấy bộ xương bên trong, ít đất bẩn bám trên đôi mắt mở trừng trừng của chúng và cậu đói đến mức tự hỏi liệu có còn sót lại chút thịt nào có thể ăn được trên thi thể chúng không.

Cậu nghe thấy tiếng một lưỡi xẻng chạm vào sỏi.

Cậu nghe thấy em gái mình hít vào.

Sau đó, như thể mấy sợi dây nối đã căng hết cỡ, thứ gì đó kéo giật cậu quay lại căn hầm bên dưới khách sạn Những con ong.

Sàn nhà đã ngừng rung, nhưng âm thanh vẫn không giảm bớt. Cậu ép lòng bàn tay lên tai phải. Tiếng gầm vẫn còn, tiếng o o của hàng nghìn con ong, rất gần.

“Có còn tiếng ồn không?”, cậu hỏi, nhưng không thể nghe được tiếng mình. Bên trái khuôn mặt cậu ướt đẫm. Cái tai nghe cậu đang đeo đã rơi mất. Cái bàn làm việc đâu rồi, cái điện đài đâu rồi, cái gì đang đè lên người cậu?

Cậu gạt đá và gỗ ra khỏi vai, ngực và tóc. Cậu tìm đèn pin, kiểm tra những người khác, kiểm tra điện đài, kiểm tra cửa hầm, tìm hiểu có gì không ổn với thính giác của cậu. Đó là những bước đi hợp lý. Cậu thử ngồi dậy, nhưng trần nhà trở nên thấp hơn và cậu đụng đầu.

Nóng. Càng lúc càng nóng hơn. Cậu nghĩ: chúng ta bị nhốt trong một cái hộp và cái hộp bị thả xuống một miệng núi lửa.

Nhiều giây trôi qua. Có thể là vài phút. Werner quỳ xuống. Ánh sáng. Rồi những người khác. Rồi cửa hầm. Rồi thính giác của cậu. Có lẽ lính không quân Đức ở trên đang cào bới trong đống đổ nát để cứu giúp. Nhưng cậu không thể tìm được đèn pin của mình. Thậm chí cậu không thể đứng dậy.

Trong bóng tối đen mịt, cậu chỉ nhìn thấy hàng nghìn dải màu đỏ và xanh đan xen nhau. Lửa ư? Bóng ma sao? Chúng liếm trên sàn rồi bốc lên trần, sáng kỳ lạ và yên ắng.

“Chúng ta chết rồi sao?”, cậu kêu gào trong bóng tối. “Chúng ta chết chưa?”