Thượng sĩ Reinhold von Rumpel dậy sớm. Ông mặc đồng phục, bỏ kính lúp và nhíp vào túi, đeo găng tay trắng. Đúng sáu giờ sáng, ông đã ăn vận chỉnh tề đứng trong sảnh khách sạn, giày đánh xi bóng loáng, súng lục tra vào vỏ. Chủ khách sạn mang cho ông bánh mì và bơ đựng trong một cái giỏ đan bằng liễu gai đen, cẩn thận phủ một tấm khăn ăn bằng cotton phía trên: mọi thứ đều gọn gàng.
Ra khỏi thành phố trước khi mặt trời lên thật là thích, ánh đèn đường dìu dịu, một ngày mới hối hả bắt đầu của Paris. Khi ông bước trên đường Cuvier và rẽ vào vườn bách thảo Paris, hàng cây trông mờ ảo và thật đặc biệt: như những chiếc ô chỉ che cho mình ông.
Ông thích đến sớm.
Tại lối vào dẫn đến Gian trưng bày chính, hai bảo vệ đêm cứng người. Họ nhìn vào vạch quân hàm trên cổ áo và ống tay áo của ông; cổ họng họ thít lại. Một người đàn ông thấp bé mặc trang phục bằng vải flanen màu đen bước xuống hành lang đến nói lời tạ lỗi bằng tiếng Đức; anh ta nói anh ta là trợ lý của giám đốc. Anh ta nghĩ một tiếng nữa thượng sĩ mới đến.
“Chúng ta có thể nói bằng tiếng Pháp”, von Rumpel nói.
Sau lưng anh ta, người đàn ông thứ hai da màu vỏ trứng, ánh mắt lộ rõ vẻ hoảng sợ, hối hả chạy đến.
“Chúng tôi rất vinh dự giới thiệu với ngài các bộ sưu tập, thưa thượng sĩ”, tay trợ lý giám đốc thốt ra. “Đây là giáo sư Hublin, nhà khoáng vật học.” Hublin chớp mắt hai lần, tạo ra ấn tượng như một con thú bị nhốt lâu ngày. Hai người bảo vệ quan sát từ phía cuối hành lang.
“Tôi cầm giỏ giúp ngài nhé?”
“Không cần đâu.”
Gian khoáng vật học rất dài, von Rumpel hầu như không thấy được cuối phòng. Nhiều khu, kệ trưng bày này đến kệ trưng bày kia trống không, bóng dáng nhỏ bé in trên tấm nỉ phủ trên kệ cho thấy rõ hình dạng của thứ gì đó đã bị chuyển đi. Von Rumpel sải bước với cái giỏ trong tay, chẳng nhớ phải làm gì khác ngoài giương mắt nhìn. Chúng còn để lại những vật quý gì chứ! Một bộ đá topaz màu vàng rực rỡ trên cái đôn xám. Một khối beryl* màu hồng lớn trông giống hình bộ óc kết tinh. Một khối trụ tourmaline màu tím từ Madagascar trông to đến nỗi ông không cưỡng lại được thôi thúc gõ vào nó. Buanonit; apatit trên muscovit; đá zircon tự nhiên màu sắc đa dạng; hàng tá khoáng vật khác mà ông không biết tên. Ông nghĩ, có lẽ những gã này trong một tuần chạm vào số đá quý còn nhiều hơn những gì ông đã thấy cả đời.
Một loại đá quý cứng, có nhiều màu sắc. Beryl tinh khiết không màu, nhưng nó thường có tạp chất, khi đó nó có màu lục, lam, vàng, đỏ và trắng.
Mỗi khối đều được đánh số thứ tự trong một danh sách dài dằng dặc được tích lũy qua nhiều thế kỉ. Gã Hublin xanh xao, vàng vọt cho ông xem những trang giấy. “Vua Louis XIII bắt đầu bộ sưu tập như một Tủ Thuốc, ngọc bích là thận, đất sét là dạ dày... Đến năm 1850, danh sách đã là hai trăm ngàn mục, một di sản khoáng vật vô giá...”
Thỉnh thoảng, von Rumpel lấy cuốn sổ ghi chép của mình ra khỏi túi và ghi chú. Ông thong thả ghi. Khi họ đi hết gian trưng bày, trợ lý giám đốc luồn ngón tay vào thắt lưng. “Chúng tôi hi vọng là ngài ấn tượng chứ, thượng sĩ? Ngài có thích chuyến tham quan không?”
“Rất thích.” Những bóng đèn điện trên trần nhà cách xa nhau và sự im ắng trong không gian rộng lớn thật ngột ngạt. “Nhưng”, ông cố ý nói thật chậm rãi, “những bộ sưu tập không được trưng bày công khai thì sao?”
Trợ lý giám đốc và nhà khoáng vật học liếc nhìn nhau. “Ngài đã thấy tất cả những thứ chúng tôi có thể cho ngài xem, thưa thượng sĩ.”
Von Rumpel giữ giọng nói lịch thiệp. Nhã nhặn. Xét cho cùng, Paris không phải là Ba Lan. Động thái phải hết sức thận trọng. Không thể đơn giản tịch thu mọi thứ. Cha ông thường nói gì nhỉ? Hãy xem các chướng ngại là cơ hội, Reinhold. Hãy xem các chướng ngại là nguồn cảm hứng. Ông cất tiếng, “Có chỗ nào chúng ta có thể chuyện trò không?”
Phòng của trợ lý giám đốc nằm ở một góc bụi bặm trên tầng ba nhìn ra vườn cây: ván ốp gỗ óc chó, nóng nực, trang trí bằng các khung bướm và bọ cánh cứng. Trên bức tường phía sau cái bàn làm việc nửa tấn của anh ta chỉ treo duy nhất một tấm ảnh: bức chân dung của nhà sinh vật học người Pháp Jean-Baptiste Lamarck vẽ bằng than chì.
Viên trợ lý giám đốc ngồi sau bàn, von Rumpel ngồi ở trước với cái giỏ để giữa hai chân. Nhà khoáng vật học đứng. Một thư ký cổ dài mang trà đến.
Hublin cất lời, “Chúng ta luôn luôn thu nhặt, đúng thế không? Công nghiệp hóa đe dọa đến các khoáng vật trên khắp thế giới. Chúng ta thu thập càng nhiều loại khoáng vật còn tồn tại càng tốt. Đối với người quản lý, chẳng có cái nào quý hơn cái nào cả.”
Von Rumpel bật cười. Ông hiểu là họ đang cố kiểm soát cuộc chơi. Nhưng họ không hiểu rằng kẻ thắng cuộc luôn là người quyết định sao? Ông đặt tách trà xuống và nói, “Tôi muốn xem những mẫu vật được bảo quản kỹ nhất. Tôi đặc biệt hứng thú nhất với một mẫu vật mà tôi tin rằng ông chỉ vừa mới mang ra khỏi hầm.”
Trợ lý giám đốc cào tay trái qua mái tóc làm rớt xuống một trận gàu. “Thưa thượng sĩ, những khoáng vật ngài vừa thấy được phát hiện cùng với sự hỗ trợ của điện hóa học, với những nguyên tắc cơ bản của tinh thể học toán học. Vai trò của một bảo tàng quốc gia là vận hành dựa trên sở thích ngẫu hứng và xu hướng của các nhà sưu tập, là giữ gìn cho thế hệ tương lai những...”
Von Rumpel cười. “Tôi sẽ đợi.”
“Ngài đã hiểu lầm rồi, thưa ngài. Ngài đã thấy tất cả những thứ chúng tôi có thể cho ngài xem.”
“Tôi sẽ đợi để thấy những thứ anh không thể cho tôi xem.”
Tay trợ lý giám đốc nhìn vào tách trà. Nhà khoáng vật học liên tục đổi chân trụ; ông ta dường như đang vật lộn với cơn giận đang dâng lên bên trong. “Tôi khá giỏi chờ đợi”, von Rumpel nói bằng tiếng Pháp. “Đó là một trong những kỹ năng tôi cực giỏi. Chưa bao giờ tôi giỏi môn thể dục hay toán, nhưng từ khi chỉ là một cậu bé, tôi đã sở hữu sự nhẫn nại khác thường. Tôi sẽ chờ mẹ trong khi bà làm tóc. Tôi sẽ ngồi trên ghế và đợi hàng giờ liền, không tạp chí, không đồ chơi, thậm chí cũng không đung đưa chân. Tất cả các bà mẹ đều rất ấn tượng.”
Hai người Pháp bồn chồn. Bên ngoài cánh cửa văn phòng, những đôi tai nào đang lắng nghe nhỉ? “Mời ngài ngồi tự nhiên”, von Rumpel nói với Hublin, vỗ nhẹ lên cái ghế cạnh ông ta. Nhưng Hublin không ngồi. Thời gian trôi. Von Rumpel nuốt ngụm trà cuối và cẩn thận đặt cái tách lên mép bàn của gã trợ lý. Tiếng quạt kêu vù vù ở đâu đó, chuyển động một lát, rồi ngừng.
Hublin lên tiếng, “Tôi không rõ chúng ta đang chờ gì, thưa thượng sĩ.”
“Tôi đang chờ ông nói thật.”
“Liệu tôi có thể.”
“Ở lại”, von Rumpel cắt ngang. “Ngồi xuống. Tôi chắc là nếu một trong hai vị đưa ra chỉ thị, người phụ nữ trông như hươu cao cổ sẽ nghe thấy, đúng không?”
Trợ lý giám đốc bắt chéo rồi lại thả chân ra. Đã quá trưa. “Có lẽ ngài muốn xem các hóa thạch?”, trợ lý giám đốc thử ướm. “Sảnh Nhân học hết sức ngoạn mục. Và bộ sưu tập động vật học của bảo tàng ở bên kia.”
“Tôi muốn xem những khoáng vật anh không trưng bày công khai. Thứ được cất riêng.”
Họng Hublin lốm đốm đỏ và trắng. Ông ta không ngồi. Dường như trợ lý giám đốc chấp nhận đi vào ngõ cụt và kéo một tập giấy dày được buộc chặt ra khỏi ngăn kéo và bắt đầu đọc. Hublin di chuyển như thể định rời đi, nhưng von Rumpel chỉ nói, “Vui lòng ở lại cho đến khi chúng ta giải quyết xong việc này.”
Von Rumpel nghĩ, chờ đợi là một kiểu chiến tranh. Bạn chỉ cần nói với chính mình rằng nhất định không được thua. Điện thoại của trợ lý giám đốc reo và anh ta với tới để nhấc nó lên, nhưng von Rumpel giữ lại bằng một tay, điện thoại reo mười hay mười một lần rồi ngừng. Hình như cả nửa tiếng đồng hồ đã trôi qua, Hublin nhìn chằm chằm vào dây giày, thỉnh thoảng trợ lý giám đốc viết vài ghi chú lên tập hồ sơ bằng cây bút bi màu bạc. Von Rumpel vẫn ngồi hoàn toàn bất động và rồi tiếng gõ cửa ngắt quãng.
“Thưa ngài?”, giọng nói vang lên.
Von Rumpel đáp lại, “Chúng tôi ổn, cảm ơn.”
Trợ lý giám đốc nói, “Tôi có việc khác phải giải quyết, thưa thượng sĩ.”
Von Rumpel chẳng hề cao giọng. “Anh sẽ đợi ở đây. Cả hai người. Anh sẽ đợi với tôi cho đến khi tôi nhìn thấy thứ tôi muốn xem. Sau đó tất cả chúng ta sẽ quay lại với những việc quan trọng của mình.”
Cằm của nhà khoáng vật học run run. Quạt lại xoay, rồi ngừng. Von Rumpel đoán là loại quạt hẹn giờ năm phút một lần. Ông đợi cái quạt bắt đầu xoay và ngừng lại lần nữa. Rồi ông nhấc cái giỏ lên lòng. Ông chỉ vào cái ghế. Giọng hòa nhã. “Ngồi đi, giáo sư. Anh sẽ thoải mái hơn.”
Hublin không ngồi. Hai giờ chiều, bên ngoài thành phố tiếng chuông của hàng trăm nhà thờ rung lên. Người đi bộ đi xuống các con phố. Những chiếc lá thu cuối cùng rơi xuống đất.
Von Rumpel trải khăn ăn trên lòng, lấy ra mẩu pho mát. Ông chậm rãi bẻ khúc bánh mì, làm rớt vô số vụn bánh lên chiếc khăn ăn. Khi ông nhai, ông gần như có thể nghe thấy tiếng bụng hai người đó réo ầm ầm. Ông chẳng mời tiếng nào. Khi ăn xong, ông lấy khăn lau mép. “Các ngài đánh giá tôi sai rồi, các ngài ạ. Tôi không phải là một con thú. Tôi không đến đây để phá hủy những bộ sưu tập của các vị. Chúng thuộc về toàn châu Âu, thuộc về toàn nhân loại, đúng không? Tôi đến đây chỉ vì một vật bé nhỏ. Thứ gì đó còn nhỏ hơn xương bánh chè của quý vị.” Ông nhìn thẳng vào nhà khoáng vật học khi nói. Ông ta nhìn ra chỗ khác, mặt đỏ bừng.
Trợ lý giám đốc nói, “Việc này thật vô lý, thưa thượng sĩ.”
Von Rumpel gấp khăn ăn, để khăn vào lại trong giỏ và đặt giỏ xuống đất. Ông mút đầu ngón tay và nhặt từng mẩu vụn bánh khỏi bộ quân phục. Rồi ông nhìn thẳng vào trợ lý giám đốc. “Trường cấp 3 Charlemagne, đúng không? Trên đường Charlemagne phải không nhỉ?”
Vùng da quanh mắt trợ lý giám đốc dãn ra.
“Trường của con gái anh ở đâu nhỉ?”, von Rumpel xoay người trên ghế. “Và trường cấp 2 Stanislas phải không nhỉ, giáo sư Hublin? Hai cậu bé sinh đôi của ông học ở đâu thế? Trên đường Notre-Dame des Champs phải không? Chẳng phải lúc này hai cậu bé đáng yêu đó đang chuẩn bị đi về nhà à?”
Hublin đặt tay lên lưng chiếc ghế trống bên cạnh, các khớp ngón tay ông ta trắng bệch.
“Một đứa mang đàn violin, một đứa mang đàn viola, tôi nói có đúng không? Băng qua tất cả những con đường đông đúc ấy. Một quãng đường dài với những cậu bé mười tuổi.”
Trợ lý giám đốc ngồi thẳng đơ. Von Rumpel nói tiếp, “Tôi biết nó không có ở đây, thưa các ngài. Thậm chí kẻ gác cổng thấp hèn nhất cũng không ngu ngốc đến mức để viên kim cương ở đây. Nhưng tôi muốn thấy nơi các vị cất giữ nó. Tôi muốn biết nơi cất giữ đó như thế nào mà các ngài nghĩ là đủ an toàn.”
Cả hai người Pháp chẳng nói gì. Trợ lý giám đốc quay lại với tập bản thảo, dù von Rumpel thấy rõ là anh ta chẳng còn đọc nữa. Đúng bốn giờ, cô thư ký gõ cửa và von Rumpel lại đuổi cô ta đi. Ông tập nhìn vào một điểm mà chỉ chớp mắt. Mạch đập trên cổ. Tích tắc, tích tắc, tích tắc, tích tắc. Ông nghĩ những người khác sẽ làm việc này không khéo léo bằng. Những người khác sẽ dùng “máy phát hiện nói dối” (polygraph), bom, súng ống, vũ lực, Von Rumpel dùng phương tiện rẻ nhất, chỉ là giây phút, chỉ là thời gian.
Chuông điểm năm giờ. Ánh chiều tà phủ lên vườn cây.
“Xin thứ lỗi, thượng sĩ”, trợ lý giám đốc lên tiếng. Đặt tay lên bàn. Ngước lên. “Rất trễ rồi. Tôi phải đi vệ sinh.”
“Cứ tự nhiên.” Von Rumpel chỉ tay về phía cái thùng rác bằng kim loại bên cạnh bàn làm việc.
Nhà khoáng vật học nhăn mặt. Điện thoại lại kêu. Hublin nhằn nhằn môi. Khuôn mặt trợ lý giám đốc khổ sở. Quạt kêu vù vù. Bên ngoài vườn cây, ánh chiều tà lặn dần sau những hàng cây và von Rumpel vẫn đợi.
Ông nói với nhà khoáng vật học, “Đồng nghiệp của anh là một người lí trí, đúng không? Anh ta không tin các truyền thuyết. Nhưng anh, có vẻ như anh tha thiết hơn. Anh không muốn tin, anh tự nhủ với mình đừng tin. Nhưng anh đã tin.” Ông lắc đầu. “Anh giữ viên kim cương. Anh cảm nhận được quyền lực của nó.”
“Thật là vô lý”, Hublin nói. Đảo tròn mắt như một chú ngựa non sợ hãi. “Đây không phải là cách cư xử lịch sự. Con của chúng tôi có an toàn không, thượng sĩ? Tôi yêu cầu ngài cho chúng tôi biết liệu con của chúng tôi có an toàn hay không.”
“Một con người của khoa học, nhưng anh vẫn tin vào huyền thoại. Anh tin vào sức mạnh của lý luận, anh cũng tin vào cả những câu chuyện thần kỳ. Nữ thần và lời nguyền.”
Trợ lý giám đốc đột ngột hít sâu. Và nói, “Đủ rồi. Đủ lắm rồi.”
Máu trong người von Rumpel chảy rần rật: đã xảy ra rồi sao? Dễ dàng vậy ư? Ông có thể chờ thêm hai ngày nữa, ba ngày, trong khi tinh thần trách nhiệm của những người đàn ông này tụt xuống và ngã rạp dưới chân ông như những con sóng.
“Con cái của chúng tôi có an toàn không, thượng sĩ?”
“Nếu các vị muốn chúng được an toàn.”
“Tôi có thể gọi điện thoại không?”
Von Rumpel gật đầu. Trợ lý giám đốc với lấy ống nghe, nói “Sylvie”, lắng nghe một lúc, rồi đặt nó xuống. Người phụ nữ đi vào với một chùm chìa khóa. Từ một ngăn kéo bên trong bàn làm việc của trợ lý giám đốc, cô ta lấy ra một chìa khóa khác trong một chùm. Loại chìa thân dài, đơn giản, đẹp đẽ.
Phía sau phòng trưng bày tầng trệt có một cánh cửa nhỏ khóa. Cần hai chìa khóa để mở cánh cửa, dường như trợ lý giám đốc chưa từng mở ổ khóa đó. Họ dẫn von Rumpel đi xuống một cầu thang đá hình xoắn ốc, đến cuối cầu thang, trợ lý giám đốc mở cánh cửa thứ hai. Họ lướt qua một hành lang hẹp, băng qua một người bảo vệ vừa bỏ tờ báo xuống và ngồi thẳng đơ khi họ đi ngang qua. Trong một nhà kho nhỏ chứa đầy vải phủ, pa lét và sọt thưa, phía sau một tấm gỗ dán, nhà khoáng vật học vạch ra một két sắt đơn giản mà viên trợ lý giám đốc mở dễ hơn.
Không có chuông báo động. Chỉ có một bảo vệ duy nhất.
Bên trong két sắt là cái hộp thứ hai đáng chú ý hơn nhiều. Nó nặng đến nỗi cần cả trợ lý giám đốc lẫn nhà khoáng vật học mới nhấc lên được.
Đẹp đẽ, không thể nhìn ra là nó làm bằng gỗ. Không có nhãn hiệu, không có ổ khóa bằng mã số quay. Có lẽ nó rỗng nhưng không có khớp nối rõ rệt nào, không đinh, không có đầu nối; nó trông như một khối gỗ bóng láng đặc. Một sản phẩm đặt làm.
Nhà khoáng vật học đút chìa khóa vào một cái lỗ nhỏ xíu, gần như vô hình ở dưới đáy; khi xoay chìa, mở ra hai lỗ khóa nhỏ xíu hơn ở hai bên khối gỗ. Trợ lý giám đốc tra các chìa thích hợp vào hai lỗ khóa; chúng mở ra thứ trông như là năm phần riêng biệt.
Ba ổ khóa hình trụ chồng lên nhau, cái này chồng lên cái tiếp theo.
“Thật tài tình”, von Rumpel thì thầm.
Toàn bộ cái hộp nhẹ nhàng mở ra. Bên trong là một túi nhỏ làm bằng nỉ. Ông nói, “Mở nó ra.”
Nhà khoáng vật học nhìn trợ lý giám đốc. Trợ lý giám đốc nhấc cái túi lên, tháo dây buộc và dốc một gói bọc ra lòng bàn tay. Bằng một ngón tay, anh gạt những nếp gấp ra. Bên trong là một viên đá màu xanh dương to như trứng chim bồ câu.
