Đục thủy tinh thể bẩm sinh. Cả hai mắt. Không thể chữa được. “Cháu có thấy cái này không?”, bác sĩ hỏi. “Cháu có thấy cái này không?” Cả cuộc đời còn lại, Marie-Laure sẽ không thể nhìn thấy bất cứ thứ gì nữa. Khoảng không gian mà cô từng quen thuộc - căn hộ bốn phòng hai cha con đang sống cùng nhau, quảng trường nhỏ rợp bóng cây nơi cuối đường - trở thành những mê cung đầy rẫy nguy hiểm. Các ngăn kéo không bao giờ ở đúng nơi. Nhà vệ sinh là một vực thẳm. Ly nước lúc quá gần, lúc lại quá xa; ngón tay cô quá to, bao giờ cũng quá to.

Mù là gì? Chỗ đáng lý ra phải là bức tường, nhưng tay cô chẳng thấy gì cả. Nơi lẽ ra chẳng có gì, thì cẳng chân cô lại đập vào cái chân bàn. Tiếng xe ô tô gầm rú trên đường, tiếng lá cây xào xạc trong gió, máu chảy rần rật qua tai trong của cô. Trên cầu thang, trong bếp, kể cả gần giường ngủ, những giọng nói của người lớn nhuốm màu tuyệt vọng.

“Con bé đáng thương.”

“Tội nghiệp ông LeBlanc.”

“Cuộc đời sao mà khốn khổ. Cha ông ấy chết trong chiến tranh, vợ thì mất lúc sinh. Và giờ thì chuyện này?”

“Cứ như thể họ bị nguyền rủa.”

“Nhìn con bé. Nhìn ông ấy xem.”

“Phải gửi con bé đi thôi.”

Đó là những tháng ngày đau đớn và tồi tệ: những căn phòng chao đảo như chiếc thuyền buồm, mặt Marie-Laure đập vào các cánh cửa khép hờ. Nơi ẩn náu duy nhất của cô là giường, chăn kéo lên đến tận cằm trong khi cha ngồi hút thuốc trên chiếc ghế kê bên cạnh, đẽo gọt một mô hình nhỏ xíu, cây búa nhỏ của ông gõ đều đều, tờ giấy nhám hình vuông nhỏ của ông phát ra tiếng soàn soạt nhịp nhàng, êm dịu.

Sự tuyệt vọng không kéo dài. Marie-Laure còn quá nhỏ và cha cô thì hết sức nhẫn nại. Cha quả quyết với cô là chẳng có gì gọi là nguyền rủa ở đây cả. Đó là may rủi và may rủi có thể, xấu hay tốt. Vận may mỗi ngày lệch nhẹ về phía thành công hay thất bại. Nhưng chẳng có lời nguyền nào cả.

Một tuần thì sáu ngày cha đánh thức cô dậy trước bình minh và cô dang tay trong lúc cha mặc quần áo cho cô. Vớ, váy, áo len. Nếu có thời gian, cha sẽ để cô thử tự cột dây giày. Rồi hai cha con cùng uống cà phê trong bếp: nóng, đậm đà, nhiều đường như cô muốn.

Đến sáu giờ bốn mươi phút, cô lấy cây ba toong trắng từ trong góc, móc một ngón tay qua đằng sau thắt lưng cha, đi theo cha xuống bốn tầng cầu thang và qua sáu khối nhà để đến bảo tàng.

Đúng bảy giờ, cha mở Cửa số 2. Bên trong là những mùi hương thân quen: dây ruy băng mực trong máy đánh chữ, sàn nhà bôi sáp, bột đá. Tiếng vang vọng quen thuộc khi bước chân họ băng qua Gian trưng bày chính. Cha chào người bảo vệ trực đêm, rồi đến người gác cổng, luôn là hai lời đáp lặp đi lặp lại: Bonjour, bonjour. Xin chào, xin chào.

Rẽ trái hai lần, một lần rẽ phải. Chùm chìa khóa của cha kêu leng keng. Một ổ khóa bật ra, một cánh cổng mở rộng.

Trong quầy treo chìa khóa, phía trong sáu tủ có cửa kính, hàng nghìn chìa khóa bằng sắt treo trên móc. Có chìa khóa còn thô và chìa khóa vạn năng, chìa vặn ổ khóa tròn và chìa xoay ổ khóa dài, chìa khóa trục nâng và chìa khóa tủ. Có chìa dài như cẳng tay Marie-Laure, có chìa còn ngắn hơn ngón tay cái cô.

Cha Marie-Laure là thợ khóa chính của Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia. Cha cô ước lượng để ngăn cách giữa các phòng nghiên cứu, các nhà kho, bốn bảo tàng công cộng riêng biệt, khu vườn thú, những nhà kính, những vườn dược liệu và vườn cây trang trí ở Vườn bách thảo Paris, cả tá cổng và sảnh nghỉ thì cần khoảng mười hai nghìn ổ khóa trong toàn thể khu liên hợp của bảo tàng. Chẳng có ai biết rõ hơn về khóa để có thể phản bác.

Cả buổi sáng cha cô đứng trước quầy khóa và phân phát chìa khóa cho nhân viên: những nhân viên trông nom vườn thú đến đầu tiên, khoảng tám giờ thì bộ phận hành chính dồn dập kéo đến, tiếp đó là kỹ thuật viên, thủ thư và nhóm trợ lý nghiên cứu, cuối cùng là các nhà khoa học đến lẻ tẻ. Mọi thứ được đánh số và mã màu. Mọi nhân viên, từ lao công cho đến giám đốc, lúc nào cũng phải mang chìa khóa bên người. Không ai được phép mang chìa khóa ra khỏi nơi làm việc và không ai được phép để chìa khóa trên bàn làm việc. Xét cho cùng, bảo tàng sở hữu viên ngọc bích vô giá từ thế kỷ mười ba, khối cavansite* từ Ấn Độ, khối rhodochrosite* của Colorado; cha cô đã thiết kế một loại khóa cố định gắn phía sau cái quầy hình bán nguyệt có xuất xứ từ Florence được tạc từ đá lapis lazuli* mà hằng năm các chuyên gia vượt cả ngàn dặm để đến chiêm ngưỡng.

Một loại đá quý hiếm có thành phần chính là calcium silicat.

Một loại đá quý hiếm có thành phần chính là mangan cacbonat.

Là một loại đá quý có công dụng và giá trị rất cao. Những văn hoá cổ đánh giá loại này có giá trị cao hơn cả vàng.

Cha cô đố cô. “Chìa vặn tròn hay chìa khóa móc đây, Marie? Chìa tủ ly hay chìa khóa chốt cố định?” Cha hỏi cô về vị trí của những vật trưng bày, về mọi thứ trong tủ. Cha không ngừng đặt vào tay cô những thứ không thể ngờ được: một cái bóng đèn, một con cá hóa thạch, một cái lông chim hồng hạc.

Một tiếng mỗi sáng — kể cả Chủ nhật — cha cô đặt cô ngồi trước một cuốn sách chữ Braille. Chữ A là một chấm ở góc trên. Chữ B là hai chấm trên một đường thẳng đứng. Jean. Đến. Chỗ. Người. Làm. Bánh Mì. Jean. Đến. Chỗ. Người. Làm. Pho. Mát.

Buổi chiều, cha cô dắt cô đi dạo vòng quanh. Cha cô tra dầu các chốt cửa, sửa các tủ, đánh bóng các nắp khóa. Cha dẫn cô đi từ hành lang này sang hành lang khác để đi từ phòng trưng bày này sang phòng trưng bày khác. Những hành lang hẹp dẫn đến các thư viện rộng lớn; cửa kính mở ra lối đi đến nhà kính tràn ngập mùi đất mùn, giấy báo ẩm và hoa cúc lôbêli. Có các cửa hàng mộc, xưởng nhồi bông thú, cơ man nào là kệ và ngăn kéo đựng mẫu vật, toàn bộ những bảo tàng bên trong bảo tàng.

Vài buổi chiều, cha cô để cô lại phòng nghiên cứu của tiến sĩ Geffard, một chuyên gia về động vật thân mềm lâu năm có bộ râu thường có mùi len ẩm. Tiến sĩ Geffard sẽ ngừng mọi việc đang làm để mở một chai Malbec* và thì thào kể cho cô về những mạch quặng ông từng đến khi còn trẻ: quốc đảo Seychelles, Honduras thuộc Anh, quần đảo Zanzibar. Ông gọi cô là Laurette, ngày nào ông cũng ăn một con vịt quay vào lúc ba giờ chiều, đầu ông chứa đựng một danh sách tên nhị thức tiếng Latin dài như vô tận.

Một loại rượu được làm từ giống nho đặc trưng của Argentina.

Trong bức tường phía sau phòng nghiên cứu của tiến sĩ Geffard là những chiếc tủ có nhiều ngăn kéo đến nỗi cô không đếm xuể, ông cho phép cô mở từ ngăn kéo này đến ngăn kéo khác, tay cầm những vỏ ốc biển - những con ốc xoắn, ốc olive, ốc volute tuyệt đẹp từ Thái Lan, ốc xà cừ hình nhện từ Polynesia - bảo tàng có hơn mười nghìn mẫu vật, hơn một nửa các loài động vật thân mềm đã được phát hiện trên thế giới và Marie-Laure đã được chạm vào gần hết.

“Laurette, vỏ ốc đó thuộc về một con ốc biển màu tím, một con ốc mù sống suốt đời trên mặt biển. Ngay khi được thả xuống đại dương, nó sẽ khuấy mạnh nước để tạo ra bong bóng, dùng dịch nhầy kết dính các bong bóng đó để tạo thành một cái bè. Rồi nó trôi đi khắp nơi, ăn bất cứ loài sinh vật phù du không xương sống nào nó gặp. Nhưng nếu mất cái bè đó, con ốc sẽ chìm và chết.”

Một vỏ ốc Carinaria vừa nhẹ vừa nặng, vừa cứng vừa mềm, vừa nhẵn vừa xù xì. Cô có thể chơi cả nửa tiếng đồng hồ với con ốc gai tiến sĩ Geffard để trên bàn, những hõm gai, các vòng xoắn lằn nổi, miệng ốc sâu; đó là một rừng gai nhọn, hang hốc và kết cấu bề mặt, đó là một vương quốc.

Bàn tay cô di chuyển không ngừng, cảm nhận, thăm dò, kiểm nghiệm. Lông trên ngực của một con chim Chicadee* nhồi bông và được đóng trong khung mềm không thể tin được, mỏ chim nhọn như kim. Phấn trên đỉnh bao phấn của hoa tulip cũng ít như lượng tinh dầu tí xíu chiết xuất được. Cô đang thực sự chạm vào mọi thứ, để học - vỏ của cây sung dâu trong vườn, một con bọ vừng bị nhốt lại ở Phòng Côn trùng học; mặt trong của một vỏ sò bóng láng trang nhã ở phòng nghiên cứu của tiến sĩ Geffard - và yêu thích việc đó.

Là những con chim nhỏ biết hót sống phổ biến ở Bắc Mỹ.

Ở nhà, vào buổi tối, cha cô xếp gọn giày hai cha con vào cùng một góc khuất, treo áo khoác lên cùng một cái móc. Marie-Laure đi qua sáu gờ đá lát có khoảng cách bằng nhau ở trong bếp để đến bàn ăn, cô lần theo một sợi dây bện cha đã giăng để đi từ bàn đến nhà vệ sinh. Cha múc bữa tối ra một cái đĩa tròn và mô tả vị trí của các loại thức ăn khác nhau theo hướng giờ đồng hồ. “Con yêu, khoai tây ở hướng sáu giờ. Nấm ở hướng ba giờ.” Rồi cha hút thuốc và tiếp tục với các mô hình thu nhỏ trên cái bàn làm việc trong góc bếp. Cha đang dựng mô hình theo tỉ lệ của toàn bộ khu vực xung quanh nhà, những tòa nhà có khung cửa sổ cao, rãnh thoát nước mưa, tiệm giặt là, tiệm bánh mì và quảng trường nhỏ cuối đường có bốn ghế dài và mười cái cây. Vào những đêm ấm áp, Marie-Laure mở cửa sổ phòng ngủ lắng nghe tiếng đêm lặng dần qua ban công, đầu hồi, ống khói, chậm rãi và yên bình, cho đến khi khung cảnh thật xung quanh và mô hình thu nhỏ hòa thành một trong tâm trí cô.

Bảo tàng đóng cửa vào thứ Ba. Marie-Laure và cha dậy muộn; hai cha con uống cà phê đậm đà với đường. Hai cha con đi bộ đến nhà thờ Panthéon, hay chợ hoa, hoặc dọc sông Seine. Thỉnh thoảng, hai cha con ghé tiệm sách. Cha đưa cho cô một cuốn từ điển, một tờ nhật báo, một tạp chí hình. “Có bao nhiêu trang, Marie-Laure?”

Cô lướt tay dọc gáy sách.

“Có phải năm mươi hai trang không ạ?”

“Có phải bảy trăm lẻ năm trang không ạ?”

“Có phải một trăm ba mươi chín trang không ạ?”

Cha vén tóc ra sau tai cô; cha nhấc cô lên cao và xoay tròn. Cha gọi cô là điều kỳ diệu của cha. Cha nói là cả triệu năm nữa cha cũng sẽ không bao giờ rời xa cô.