Ở Zollverein, vào mùa xuân năm Werner lên mười, hai cậu thanh niên lớn nhất của Trại Trẻ - Hans Schilzer mười ba tuổi và Herribert Pomsel mười bốn tuổi - đeo ba lô cũ trên vai và đi kiểu chân ngỗng vào rừng. Khi trở lại, cả hai đã là thành viên của Đoàn Thanh niên Hitler.

Cả hai mang súng cao su, giáo, tập mai phục phía sau đụn tuyết. Cả hai gia nhập toán con trai thợ mỏ nổi dậy ngồi ở bãi họp chợ, ống tay áo xắn lên, quần soóc kéo đến hông. “Nói chào”, họ gào lên với người đi qua. “Hay thay bằng heil Hitler - Hitler vạn tuế, nếu thích.”

Chúng cắt cho nhau cùng kiểu tóc, đấu vật trong phòng khách và khoe khoang rằng chúng chuẩn bị tham gia đợt huấn luyện bắn súng, về những tàu lượn chúng sẽ lái, những tháp pháo xe tăng chúng sẽ điều khiển. Ngọn cờ của chúng ta là biểu tượng của một kỷ nguyên mới, Hans và Herribert nghêu ngao hát, ngọn cờ của chúng ta dẫn ta đến sự trường tồn bất diệt. Trong bữa ăn, chúng mắng mỏ mấy đứa nhỏ hơn về tội ngưỡng mộ những thứ ngoại lai: một mẩu quảng cáo xe ô tô của Anh, một cuốn sách tranh của Pháp.

Kiểu chào của chúng thật tức cười, trang phục thì gần như lố lăng. Nhưng cô Elena nhìn hai cậu trai đó bằng ánh mắt cảnh giác: mới cách đây không lâu chúng là những đứa trẻ chập chững biết đi hồn nhiên lẩn trên giường để trốn việc và khóc đòi mẹ. Giờ chúng đã trở thành những gã thanh niên du côn bẻ khớp ngón tay và để hình lãnh tụ trong túi áo sơ mi.

Cô Elena ít nói tiếng Pháp hơn và lại càng ít hơn mỗi khi có mặt Hans và Herribert. Cô thấy mình cần chú ý đến giọng của mình. Một cái liếc mắt thoáng qua của láng giềng cũng có thể khiến cô thắc mắc.

Werner cúi gằm đầu. Nên nhảy qua đống lửa mừng*, bôi nhọ dưới mắt, quát nạt bọn trẻ nhỏ chăng? Vò nhàu những bức họa của Jutta? Cậu quyết định tốt hơn nên tránh gây sự chú ý, càng vô hình càng tốt. Werner đang đọc những tạp chí khoa học thường thức ở hiệu thuốc, cậu quan tâm đến hiện tượng nhiễu xạ, những đường hầm dẫn đến lõi trái đất, phương thức truyền tin từ nơi này đến nơi kia bằng trống của người Nigeria. Cậu mua một quyển sổ tay và phác thảo mô hình buồng phun sương, máy dò ion, kính chống tia X. Cần những gì để tạo ra cái mô tơ nhỏ gắn trên nôi để tự động đu đưa cho đứa trẻ ngủ? Làm thế nào để kéo dãn lò xo trên trục xe goòng để cậu có thể dễ dàng kéo nó lên dốc?

Một nghi lễ cổ xưa để xua tan những điều không may.

Một viên chức của Bộ Lao động đến thăm Trại Trẻ để trao đổi về cơ hội làm việc ở mỏ. Bọn trẻ mặc bộ quần áo sạch sẽ nhất ngồi dưới chân ông ta. Ông ta giải thích là toàn bộ đám con trai, không trừ đứa nào, sang tuổi mười lăm sẽ đến làm việc ở mỏ. Ông ta nói về niềm vinh dự, sự thành đạt và chúng may mắn đến thế nào vì đã có sẵn công việc. Werner cảm giác trần nhà như sụp xuống, tường nhà như co lại khi ông ta cầm chiếc điện đài của Werner lên và đặt nó xuống mà không nói gì.

Cha cậu đã nằm dưới đó, sâu dưới mặt đất một dặm. Không bao giờ tìm được thi thể. Cậu vẫn bị những đường hầm ám ảnh.

“Từ vùng đất xung quanh các bạn”, ông ta nói, “từ mảnh đất của các bạn, đem đến sức mạnh cho đất nước chúng ta. Thép, than đá, than cốc. Berlin, Frankfurt, Munich - những thành phố đó không thể tồn tại nếu thiếu nơi này. Các bạn cung cấp nền tảng của một trật tự mới, đạn dược cho súng ống, áo giáp cho xe tăng.”

Hans và Herribert nghiên cứu khẩu súng lục giắt trên thắt lưng bằng da của ông ta bằng ánh mắt sững sờ, ngưỡng mộ. Trên tủ búp-phê, chiếc điện đài nhỏ của Werner kêu lạch cạch.

Nó phát rằng, trong ba năm qua, tụ của chúng ta đã dũng cảm đối mặt với một châu Âu đang đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Nó phát rằng, chỉ mình Ngài là có công lao đem đến thực tế, đem đến cho trẻ em Đức, rằng cuộc đời của người Đức một lần nữa trở nên đáng sống.