Buổi sáng. Cảnh diễn. Hành lang dẫn đến phòng yết kiến.
Gaucelme, Clugnet, Maufroy và các triều thần khác vây quanh Guibert đang trầm ngâm đọc một tờ giấy: khi hắn buông tay thả rơi nó xuống lúc đọc xong—
Guibert. Rằng hôm nay lại chính là sinh nhật nàng; và cũng vừa tròn mười hai tháng
Kể từ ngày tất cả chúng ta suy tôn nàng,
Làm vị nữ công tước quá cố thừa kế chân chính và vị chúa tể của chúng ta;
Và rằng ngày này đồng thời cũng phải trở thành ngày...
Ôi, thật là một nữ quân đáng thương!
Triều thần thứ nhất. Ồ, thật thế sao?
Triều thần thứ hai. Nào, Guibert?
Triều thần thứ ba. Còn tin tức của anh đâu, bạn tôi, hãy đưa tin ra đi!
Càng sớm biết được ý nguyện của Hoàng tử Berthold bao nhiêu, bạn tôi ơi,
Thì càng tốt cho tất cả chúng ta bấy nhiêu: Hoàng tử viết những gì thế?
Đưa đây! Tôi sẽ đọc nó vì lợi ích chung.
Gui. Từ từ chứ, thưa ngài—nhưng cho tới khi đúng lúc, xin hãy thứ lỗi!
Vị Công tước quá cố của chúng ta vừa hé lộ chốn ẩn náu của con gái mình,
Tuyên bố nàng là người thừa kế hợp pháp ngai vàng của ông,
Rồi qua đời: ngày sinh nhật này chính là ngày của năm ngoái,
Chúng ta hộ tống nàng rời khỏi Lâu đài Ravestein—
Nơi đang yên bình chìm trong giấc ngủ của tuổi già thái quá
Bên bờ sông Meuse tĩnh lặng, nơi nàng từng sống như một nữ hoàng
Trên đám hoa súng nước—để đến triều đình Juliers
Trong niềm hân hoan và náo nhiệt. Giờ đây chúng ta lại đứng nơi đây;
Khóa thắt lưng của ngài Gaucelme vẫn gắn chặt trên chiếc mũ:
Hôm nay cũng lại là một ngày đầy nắng tương tự thế!
Gaucelme. Thôi nào, Guibert, tôi nghĩ chuyện này đã vượt quá giới hạn của một trò đùa rồi đấy!
Anh đâu phải là kẻ non tay đến mức cần phải
Được dạy bảo cái điều mà anh đang làm bộ.
Gui. Dạy bảo điều gì cơ, thưa ngài?
Rằng bất cứ ai, nếu muốn phất lên ở chốn triều đình,
Thì trước tiên và trên hết, phải lo cho chính bản thân mình trước đã?
Ồ, không phải thế: và bởi vậy noi theo tấm gương sáng của các ngài,
(—Này, quản gia Adolf!)—tôi sẽ tự lo cho bản thân mình.
(Adolf bước vào.)
Gui. Bức thư của Hoàng tử; chà, giữa bao nhiêu người,
Sao nó lại cứ rơi vào tay tôi nhỉ?
Adolf. Bởi vì đó là trọng trách thuộc về chức vị của ngài,
Thưa ngài Guibert! Đó là chỉ thị nghiêm ngặt của Hoàng tử,
Như sứ thần của ngài ấy đã bảo chúng tôi, rằng bức thư kia
Chỉ được phép đến tay nữ công tước của chúng ta
Qua tay của bất cứ ai đang giữ chức vụ của ngài.
Gui. Đủ lắm rồi!
[Adolf lui ra.
Thế nào hỡi các vị bệ các, ai sẽ hoan hỉ nhận lấy một vị trí
Cỏn con nhưng cũng tương đối danh giá này,
Mà tôi chắc rằng trong suốt nửa tá năm qua, những phút nhàn rỗi,
Bạn bè tôi đã nghiến răng kèn kẹt
Vì thấy tôi chẳng bao giờ có ý định từ bỏ?
Ai muốn thì cứ việc nhận lấy nó, kèm theo lời chúc phúc của tôi, và—
Cả thứ này để dâng lên nữ công tước của chúng ta. Ai muốn nhận nào?
Anh,—anh,—anh chứ? Nó nằm ở đây đấy, và đối với tôi, muốn sao cũng được!
Maufroy. [Một thanh niên nhặt tờ giấy lên, đọc lớn.]
"Hoàng tử Berthold, được chứng minh qua các tước hiệu tiếp theo đây
Là Chủ nhân đích thực của Juliers, hôm nay đến đây
Để đòi lại phần thuộc về mình, với sự cho phép của Giáo hoàng,
Hoàng đế, các vị vua Tây Ban Nha và Pháp"...
Gau. Những "tước hiệu tiếp theo" ấy quả là quá đủ rồi, theo tôi nghĩ!
Đừng đọc nữa! Nào—"để đòi lại phần thuộc về mình ư?"
Mau. "—Và chiếm lấy Công quốc bị chiếm giữ
Suốt mười hai tháng qua, trái với quyền lợi của người thừa kế đích thực,
Bởi"... Colombe, chủ nhân của Juliers, theo như nàng nghĩ,
Và chỉ là phu nhân của Ravestein thôi, như chúng ta đã rõ!
Ai muốn có chức vị và tờ giấy ấy nào? Guibert nói phải lắm.
Tôi cũng hy vọng được leo cao một chút trong thiên hạ,—
Tôi muốn tạo dựng thời vận cho mình,—nhưng, cũng giống như hắn,
Tôi chẳng thể nào thốt lên với nàng vào cái ngày hạnh phúc tột cùng này rằng,
Ngoại trừ bó hoa trên tay nàng ra, có lẽ
Chẳng còn lại gì có thể gọi là của riêng nàng nữa cả. Thưa ngài Clugnet,
Ngài đang khao khát được thăng quan tiến chức đấy chứ; ngài nói sao nào?
Clugnet. [Một ông già.] Trao bức thư này phỏng theo tôi thấy, cũng coi như
Là một thứ dịch vụ: đã làm dịch vụ thì phải đòi hỏi đền đáp:
Cái xó xỉnh như Ravestein thì ra làm sao nhỉ?
Gui. Cái lâu đài ấy á? Ồ, ngài muốn chia sẻ vận mệnh với nàng ta sao? Hay lắm!
[232]
Cả ba bức tường vẫn đứng thẳng tắp, tốt chán chẳng kém gì bốn bức,
Với phần mái nhà còn sót lại cũng không đến nỗi nào.
Clug. Ồ,—nhưng còn thị trấn thì sao?
Gui. Năm ngôi nhà, mười lăm túp lều;
Một nhà thờ mà theo người ta đánh giá, xưa kia từng có một cái tháp chuông;
Và một nửa con đê, trừ những mùa băng tan.
Clug. Thế chắc là vẫn có chút ít thu nhập chứ?
Gui. Không thì Trời phù hộ cho ngài!
Ngài thắp một ngọn hải đăng lên, nhỡ sương mù dày đặc thêm;
Thế là, khi những bè gỗ thông mùa thu trôi dạt
An toàn giữa chốn hỗn độn trắng xóa, nhờ có ngài,
Người lái bè biết ơn ấy sẽ ném vào một đồng guilder;
—Đó là nếu lần tới hắn còn định đi qua lối của ngài.
Clug. Còn nếu không thì sao?
Gui. Thì dẹp quách mấy đồng guilder đi! Hắn sẽ ban phước cho ngài.
Clug. Ngài coi tôi là hạng người nào chứ? Cầm lấy tờ giấy của ngài đi!
Và, xin phép được nói thẳng, thật chẳng có chút tinh thần tốt đẹp nào
Khi lại đi đùa cợt với bất hạnh của người khác: hãy giữ lấy chức vị của ngài đi!
Gau. Phải có ai đó nói cho nàng biết chứ.
Gui. Ai đó có thể chứ: anh cứ việc đi mà nói!
Gau. Thưa ngài Guibert, ở độ tuổi của tôi đây, chẳng phải chuyện cỏn con gì
Đã làm tôi phát ngấy cái thói đạo đức giả chốn triều đình,
Nhưng chuyện này thì quả là sắp chạm tới giới hạn rồi đấy. Tin tức ở đâu ra thế nhỉ?
Ví dụ như, kẻ nào dám trơ trẽn khẳng định
Rằng ngay cả khi chúng ta đang đội miện cho cô gái ấy,
Hắn chưa từng nghe nói rằng Juliers được cai trị theo luật Salic;
Rằng có một kẻ, được công nhận là con của chú cô ấy,
Và khi cô ấy vắng mặt, chính là người thừa kế không thể chối cãi,
Đã lên tiếng phản đối sự lựa chọn của chúng ta lẫn của vị Công tước,
Đòi quyền sở hữu Juliers?—hay là, khi hắn đưa ra yêu sách đó,
Hết vị thế lực này đến thế lực khác,
Lại tỏ ý ủng hộ yêu sách ấy?—tôi hay anh,
Hay bất cứ ai ngoại trừ chính bản thân vị tiểu thư đó?
Ôi, đó quả là sự tàn nhẫn tột cùng
Khi đem chuyện này ra để đả động đến nàng! Mọi chuyện rồi sẽ thay đổi:
Dù sao đi nữa, chúng ta cũng hãy cứ để buổi khiêu vũ tiếp theo kết thúc,
Hãy để trò hề sắp tới vãn hồi đã: và cứ thế, sự sắc bén
Của những tin tức cay đắng sẽ được mài mòn đi khi chúng ập đến,
Cho đến tận lúc Hoàng tử sờ sờ trước mặt chúng ta đây, và nàng thì ở đó
—Đang kết tóc chải đầu, miệng lẩm nhẩm một khúc ca,
Với một chút mường tượng mơ hồ nhất có thể
Rằng có một kẻ đòi quyền lợi như thế đang kiếm sống
Khắp nơi trên thế giới, bằng cách bịa ra những nỗi oan khiên—
Ít ai bỏ tiền mua câu chuyện đó, mà chỉ cằn nhằn về cái giá của nó,
Và còn ít người hơn nữa chịu lắng nghe nó đến lần thứ hai.
Phương pháp của anh hóa ra là một thất bại; giờ thì hãy thử cách của tôi xem!
Và, vì chuyện này đằng nào cũng phải tiến hành...
Gui. [Giật lấy tờ giấy từ tay hắn.] Xin phép anh nhé!
Sự sốt sắng quá mức đang làm anh lú lẫn đấy! Nó sẽ chẳng giúp ích gì cho Hoàng tử
Nhiều như anh mong đợi đâu, với cái cách mà anh định làm ấy.
Nếu nàng lặng lẽ rời khỏi cung điện của mình,—thì tốt thôi;
Nhưng nếu nàng chết ngay trên bậc thềm cửa,—thì không ổn đâu:
Hắn sẽ lại rước lấy rắc rối khi phải tống khứ cái xác của nàng đấy.
Thôi nào các bệ các, chúng ta đều là—quỷ mới biết rõ là loại gì!
Còn anh, Gaucelme, anh cũng chẳng mất mát gì về nhân cách đâu—
Anh đã bức tử cha mình một cách vô cùng xuất sắc
Để đoạt lấy phần thừa kế của ông ta—đừng có mà đỏ mặt!
Anh vốn cùng một xứ với tôi, và hãy cứ yên tâm đi,
Người ta vẫn kể về chuyện đó với vẻ trầm trồ thán phục cho tận ngày nay.
Anh hoàn toàn có thể để tài năng của mình được nghỉ ngơi đôi chút.
Chúng ta hãy cứ coi tình huống tồi tệ nhất được giả định là sự thật đi:
Đấy, vị Công tước già đã biết rõ, khi ngài giấu đứa con gái của mình
Giữa đám hoa bên dòng sông ở Ravestein,
Rằng lẽ phải thuộc về ai! Hãy gọi Hoàng tử là Công tước của chúng ta đi!
Đấy, nàng không phải là Nữ công tước, nàng chẳng là cái thá gì cả
Ngoại trừ là một thiếu nữ với đôi mắt xanh thẳm:
Và giờ đây, thưa các ngài, chúng ta sẽ không làm vỡ trái tim của thiếu nữ này
Một cách lạnh lùng như Gaucelme đã và đang muốn làm đâu! Không việc gì phải vội!
Tài năng của hắn thì đã chín muồi, còn của chúng ta mới chỉ chớm nở:
Chúng ta chưa cần phải đạt đến mức độ hoàn hảo như hắn đâu—
Phải không nào, thưa ngài Maufroy? Kìa, tôi đã hủy hoại Maufroy
Mất rồi, khiến hắn mãi mãi chẳng thể làm một kẻ xu nịnh triều đình được nữa!
Gau. Thật là một mớ rắc rối!
Và này, hãy thử đếm xem nào? Hãy đếm số người còn lại đi,
Cái đám tùy tùng kiêu hãnh đó, đám đông của ngày này năm ngoái ấy!
Lại còn là ngày sinh nhật, ngày chúc tụng nữa chứ!
Tôi câm họng rồi đấy: hãy bảo cái đám đó giữ im lặng đi!
Mau. và những người khác. Ơ kìa, ngài Guibert?
Hắn nói đúng đấy: điều đó nói lên được nhiều điều đấy: đó là sự thật trần trụi.
Tôi tính ra được mười—mười hai người: một sự sụt giảm đáng sợ!
Gui. Thôi đi—đã đến giờ yết kiến chưa? Phòng chờ
Cũng đang lúc nhúc, tôi cá là vậy, với cái đám dân đen
Cứ đòi được hưởng cái đặc quyền vào đây như chúng ta.
Gau. Adolf! [Adolf bước vào.] Ai ở bên ngoài thế?
Gui. Ồ, nhìn mặt anh là đủ hiểu rồi!
Không có ai đang đợi sao?
Mau. [Nhìn qua khe cửa.] Vừa vặn bằng số chúng ta!
Gui. Chết tiệt thật!
Không có gì để cầu xin, không có gì để phàn nàn sao?
Không thể nào có chuyện đó được! Tin dữ bay nhanh, nhưng chẳng nhanh đến mức
Làm cho cả thiên hạ phải hoảng sợ như thế này!
Gau. Thiên hạ
Sống ở ngoài kia, thưa ngài—chứ không phải cùng anh và tôi
Bên hiên phòng yết kiến, hay bậc thềm phòng khánh tiết,
Nơi nào có sự ấm áp quanh năm: bên ngoài là chốn tự do
Cho mọi cơn gió thổi tới từ mọi hướng la bàn,
Và ai muốn khỏi bị cóng thì phải biết xem gió đổi chiều.
Hoàng tử đến và Dân chúng của nữ công tước bỏ đi;
Ngỗng tuyết hạ cánh xuống, bầy én bay đi—
Cớ sao họ phải chờ đến mùa đông làm gì? Đó là bản năng:
Chẳng lẽ anh không cảm thấy hơi lạnh lẽo chút nào sao?
Gui. Đó là mánh khóe của bọn chúng đấy à?
Cái đám từng tụ tập quanh ta và cất tiếng hô vang năm ngoái,
Từng giăng hoa kết khép dọc các ngả đường,
Đốt lửa mừng, cất vang những khúc ca trung thành!
Chà, đó là niềm an ủi cho tôi, khi anh chưa bao giờ có thể gọi tôi
Là Bằng hữu của Dân chúng! Dân chúng giữ lời hứa của chúng—
Còn tôi giữ chiếc ghế của mình: đừng nghi ngờ gì việc tôi sẽ tiếp đãi
Dân chúng khi Hoàng tử đến, và khi Dân chúng
Được nhắc tới! Khi ấy, những bài diễn văn của chúng—chẳng có cái lưỡi nào
[233]
Được nghỉ ngơi, chẳng có cây bút nào được rảnh rỗi
—Vì bọn để tiện này vừa viết, vừa nói cơ mà!
Giờ thì nhìn xem: chúng ta đánh thuế và thu thập phân phát, vặt lông từng đứa,
Chúng có nhăn mặt càu nhàu cỡ nào đi nữa thì vẫn phải đóng nộp thôi
—Chúng ta xoay sở được khoản đó mà—thế nên, nộp thuế cho thật đẹp lòng
Thì chúng cũng đỡ khổ hơn biết mấy, lại chẳng tốn kém thêm là bao.
Nhưng khi chúng ta đã xong việc thu thuế, rồi lại chạm trán người ta
Bên ngoài trạm thu phí và nơi nộp thuế,
Nơi công cộng—ở đó chúng túm được chúng ta nếu chúng muốn,
Lúc ấy là chúng ta nằm gọn trong tay chúng rồi đấy, anh thấy chưa!
Vì đối với một thứ thuế mà mười con quỷ cũng chẳng tài nào moi nổi
Ngoài sự bắt buộc ra, đó chính là sự ân huệ;
Cái sự dốc bầu tâm sự đầy chớp nhoáng ấy, cụ thể là—
Cái vỏ lá nho bọc lấy đồng xu cống nạp của chúng ta,
Và cái gật đầu tán thưởng tôn vinh, mọi thứ đều suôn sẻ cả.
Thế mà chính xác là thứ này lại bị chúng ném thẳng vào mặt chúng ta!
Những cái cúi đầu chào chớp nhoáng ấy, những cái khom lưng uốn éo thấp lè tè ấy,
Tay đặt lên tim, trán chạm đến đầu gối,
Với nụ cười tít mắt và ngoách miệng ra—
Chúng bày tỏ tình yêu thương của mình làm sao; và khi đã bày tỏ xong,
Chúng lũ lượt kéo nhau về nhà để nguyền rủa chúng ta, ngay khi ta vừa đòi một đồng xu rách.
Cứ làm như linh hồn của chúng không còn là của chính chúng nữa vậy!
Cứ làm như chúng chưa từng cấp cái trát đầy đủ
Cho kẻ nào muốn tròng một cái vòng vào cổ chúng,
Xỏ khuyên mũi chúng, quất roi vào hai bên sườn chúng,
Và coi chúng như loài súc vật đúng như cái thói tự hào của chúng vậy!
Khoan đã—có tiếng ồn ào ở cánh cửa ngoài—
Và có ai đó đang nài nỉ... đó là tên tôi mà!
Adolf,—tôi vừa nghe thấy tên mình!
Adolf. Chắc là
Kẻ đang nài xin yết kiến đó.
Gui. Ồ, có kẻ như thế cơ à?
Adolf. Hắn có một đơn thỉnh cầu
Mà hắn rất muốn trực tiếp trình bày.
Gui. Thật là một tấm lòng nhân hậu
—Và là một gã ngốc vĩ đại! Hãy mở hé cánh cửa giữa ra xem nào!
Có phải tà áo khoác của hắn đang lấp ló kia không?
Adolf. Nếu nó mang đầy rẫy dấu hiệu của một kẻ lặn lội đường xa... vâng,
Chính là chiếc áo khoác mà mấy đồng đội của tôi vừa xé rách!
Gui. Sao lại xé rách?
Adolf. Hắn cứ xăm xăm đòi vào diện kiến Nữ công tước trong bộ dạng đó:
Ngay từ lúc rạng đông, hắn đã canh chừng ở quanh đây rồi
Kẻo lỡ mất khoảnh khắc quan trọng.
Gui. Giờ hắn đâu rồi?
Adolf. Chắc mới đi đâu đó một phút thôi, không lâu đâu:
Bọn họ phải chật vật lắm mới đẩy lùi được hắn ra đấy.
Gui. Ừ thì—nhưng tôi vừa nghe thấy tên mình cơ mà?
Adolf. Ồ, thưa ngài—hắn bảo rằng
—Gì ấy nhỉ?—Ngài từng quen biết hắn trước đây,
Và hắn tin rằng, nếu ngài đoán được
Rang hắn đang đợi ở đây, ngài sẽ giúp đỡ hắn; ngài đã hứa với hắn như vậy cơ mà:
Cái điệp khúc cũ rích ấy! 'Quỷ thật, hắn lại quay lại rồi,—lại giở trò cũ ra kìa!
[Nói vọng ra cửa.] Chừng nào tên đó còn đôi co, hãy giữ trật tự bên ngoài—
Và đừng có hở ra là lăm lăm lưỡi lê ở đấy nhé!
Gau. Ngựa của tôi vừa bị văng tung tóe bùn đất, khi hắn chắn ngang lối đi
Một gã gầy gò, mặt mày chua chát, trông cũng chẳng khác mấy kẻ khác là mấy.
Adolf. Hắn ôm một tờ giấy trước ngực, và cứ nhìn chăm chú vào đó
Mỗi khi má hắn ửng đỏ và trán hắn nhăn lại
Sau mỗi lần bị đẩy lùi—
Gau. Tôi có để ý thấy hắn có một cái trán.
Adolf. Cứ nhìn vào đó, hắn lại bình tĩnh trở lại, cúi người một lúc
Tì lên lan can, chỉnh lại y phục,
Và rồi ngay lập tức quay người lại, ra vẻ điềm tĩnh,
Với một cái cớ mới để xin vào cửa.—Lùi lại!
[Nói với Guibert.]—Thưa ngài, hắn đã thấy ngài rồi! Nào, chéo lưỡi lê vào! Ha—
Pascal ngã gục rồi—kìa cả Fabian cũng ngã nữa!
Không cho qua! Tên điên này định xông đi đâu thế?
Đóng sập cửa lại mau lên!
Gui. Trễ mất rồi! Hắn ở đây rồi.
(Valence bước vào, hổn hển với y phục xộc xệch.)
Valence. Thưa ngài Guibert, ngài sẽ giúp tôi chứ?—Tôi, kẻ đến đây
Mang theo ủy thác của những người đồng hương, tất cả những ai đang chết đói ở Cleves,
Đến để bày tỏ những tận cùng khốn khổ của họ
Trước mặt Nữ công tước của chúng ta và cầu xin sự cứu trợ!
Những sứ mệnh như thế thường hay bị chặn đứng trước những cánh cửa này, có vẻ thế:
Nhưng chẳng có sự cản trở tầm thường nào có thể đẩy lùi tôi
Khỏi những gương mặt đầy đau thương nhưng vẫn ánh lên hy vọng,
Rực sáng niềm hy vọng lần đầu tiên có được, thứ đã phái tôi lên đường.
Cleves, hãy lên tiếng thay cho tôi! Hỡi những người đàn ông và đàn bà của Cleves, hãy nói đi!
Những người đã theo chân tôi—những kẻ cường tráng nhất—suốt nhiều dặm đường
Để tôi có thể bước đi với tinh thần tươi tỉnh nhất khi xuất phát từ hàng ngũ của họ,
—Những người đang ngồi—những kẻ yếu ớt nhất—bên những cánh cổng thành,
Để đón lấy tôi với tâm trạng ngóng trông tin tức mang về
Khi tôi quay trở lại—vì tôi bắt buộc phải quay trở lại!
—Tôi có thể sao? Thật là tàn nhẫn nếu chẳng có ai lắng nghe những oan khiên của họ,
Mà lại đẩy họ quay trở lại nỗi tuyệt vọng ngút ngàn ngày cũ—
Còn tàn nhẫn hơn thế, thưa ngài Guibert, là việc phải khẩn khoản thế này—
Thế nên, tôi đang khẩn khoản đây—dưới bất kỳ hình thức nào ngài muốn!
Nếu ngài... nhưng sao ngài có thể nhớ nổi Cleves chứ?
Thế mà những con người ở Cleves lại nhớ về ngài sâu sắc biết bao!
Ừ thì, họ bàn tán về từng nét tính cách của ngài mà họ còn ghi nhớ,
Những lời nói và việc làm của ngài được truyền tụng qua tai người khác,—
Tôi tin là thẳm sâu trong đáy lòng, họ cảm thấy tự hào
Về chính cái thói bỡn cợt và liều lĩnh đó
Thứ vốn chỉ chứng tỏ rằng ngài đã quên đi những nỗi oan khiên của họ,
Cleves, thành phố vĩ đại, nơi những người đàn ông và đàn bà đang chết đói,
Cleves đã bị lãng quên rồi sao? Vậy thì, xin hãy nhớ đến tôi!
Ngài từng hứa với tôi rằng ngài sẽ giúp tôi một lần
Cho một mục đích khác: ngài có giữ lời hứa đó không?
Gui. Thế anh là ai vậy, bạn tôi?
Val. Valence ở Cleves.
Gui. Valence ở... không phải là vị luật sư của Cleves,
Người mà tôi mang ơn toàn bộ cơ ngơi của mình từ ba năm trước chứ?
Chà, anh có giữ im lặng cũng phải thôi! Nào, thưa các vị quý tộc,
Chắc các ngài đều đã nghe kể, vào dịp Lễ Ngũ Tuần ba năm trước,
Tôi đã suýt bị tước đoạt đất đai
[234]
Bởi cái cớ bịp bợm nào đó—(hả? khi các ngài từ chối
Cô con gái xấu xí của mình cho tôi, hỡi Clugnet!)—và các ngài hẳn đã nghe
Về việc tôi đã lấy lại nó như một phép màu
—(Khi chính tôi từ chối ả!) Đây chính là người bạn ấy,
—Valence ở Cleves, người mà tất cả chúng ta phải mang ơn!
Không đâu Valence, cách hành xử này của anh thật đê tiện!
Tôi chẳng có lòng biết ơn nào hơn mức một kẻ xu nịnh nên có,
Nhưng tôi là kẻ khôn ngoan mưu chước—tôi có cái đầu để suy tính,
Biết cách xoay sở một chút, và có lẽ sẽ cần đến
Sự giúp đỡ của anh lần thứ hai đấy. Tôi đã từng cố
Dụ dỗ anh bằng cơ hội thăng tiến ở triều đình này
—"Không!"—thôi thì, ít ra cũng vì tò mò
Để tận mắt ngắm nhìn cuộc sống của chúng tôi ở đây—"Không!"—vậy còn Nữ công tước của chúng ta thì sao,—
Một người phụ nữ xinh đẹp rất đáng để tốn chút công sức chiêm ngưỡng,
Và tôi cho rằng nàng cũng chẳng kém phần xinh đẹp nếu một chiếc vương miện
Tôn lên vầng trán tái nhợt và mái tóc tinh tuyết ấy...
Val. Thành phố của chúng tôi đã ủy thác những nỗi khốn khổ của nó cho tôi,
Và tôi đã đến đây.
Gui. Thật là một gu thẩm mỹ đáng kể! Nhưng mà "đến",—
Anh cũng có thể đến đây, với bất kỳ mục đích gì mà tôi không rõ,
Để xin cây thánh giá của Giáo hoàng, hay cô con gái của ngài Clugnet,
Và với cơ hội may rủi ngang nhau để đạt được cả ba thứ đó!
Nếu việc đến đây từng đáng giá để anh cất công thực hiện,
Thì chẳng lẽ tìm cho ra con đường đúng đắn lại không đáng sao?
Val. Tôi đã đi thẳng đến cổng cung điện, thưa ngài—
Gui. —Và nói rằng?—
Val. —Rằng tôi đã mang theo những nỗi khốn khổ
Của cả một thành phố đến để cầu xin cứu trợ.
Gui. —Lời nói đó
Đã giúp anh được vào cửa ư? Anh đã gặp tôi, quả thực là thế,
Và không còn nghi ngờ gì nữa, anh đang đứng đây: và chắc chắn một điều,
Sự nhúng tay của tôi, tôi sẽ không chối cãi đâu,
Đã mang lại cho anh cơ hội yết kiến; mà nếu như tôi mang lại được điều đó,—
Tờ giấy kia được viết dày đặc chữ—thưa Thánh Paul,
Nơi đây tụ tập nào là Oan khiên, tiếp theo là Biện pháp khắc phục,
Chương và điều, Một, Hai, A, B và C!
Có lẽ anh định bước vào, cúi đầu chào một cái,
Rồi tuôn ra những "nỗi khốn khổ" này từ đầu đến cuối chứ gì?
Val. Làm sao họ có thể để tôi dừng lại hay rẽ bước ngang qua chứ?
Gau. [Nói với Valence.] Thưa ngài đáng kính, xin hỏi ngài một câu! Ngài vừa đi thẳng
Từ Cleves đến đây, ngài kể cho chúng tôi nghe: ngài có nghe thấy bất kỳ lời bàn tán nào
Ở Cleves về nữ công tước của chúng ta không?
Val. Có nhiều chứ.
Gau. Và đó là gì?
Val. Nguyện vọng của nàng là đền bù mọi oan khiên mà nàng được biết.
Gau. Điều đó, ngài tin chứ?
Val. Ngài đang thấy tôi đây mà!
Gau. —Và ngài đã không dừng chân
Trên con đường từ Cleves đến Juliers này,
Vì bất kỳ—tin đồn nào mà ngài có thể bắt gặp dọc đường sao?
Val. Tôi bận tâm đến những nỗi oan khiên của đồng hương mình cơ mà.
Gau. Ngài có biết hôm nay là sinh nhật của nữ công tước không?
—Ngày vui của nàng ấy ấy?
Val. —Rằng những kẻ quyền quý, tôi biết rõ,
Sinh ra là để hưởng lạc, nhưng vẫn phải luôn cảnh giác
Để gác lại niềm vui khi một sứ mệnh xuất hiện:
Cũng như, sinh ra vì sứ mệnh, những kẻ hèn mọn cũng vậy thôi
Vẫn luôn có thể chộp lấy một niềm vui nếu nó nằm trong tầm với:
Cả hai rồi sẽ có thừa thứ quyền bẩm sinh của mình thôi, thưa ngài!
Gau. [Nói nhỏ với Guibert.] Thưa ngài Guibert, đây chính là người của ngài rồi! Đừng có chần chừ nữa—
Ngài sẽ chẳng bao giờ tìm được kẻ thứ hai như hắn đâu! Thời gian đang cạn dần,
Tôi đã thấy rõ ý đồ của ngài và của cả Adolf từ nãy đến giờ,
Nhưng ngài không thể trì hoãn giờ yết kiến
Lâu hơn nữa đâu, và đến trưa là Hoàng tử sẽ tới rồi.
[Chỉ tay về phía Valence.] Giao phó nó cho hắn đi—đừng bỏ lỡ mất cơ hội!
Gui. Hắn á?
Gau. —Giao tờ văn kiện ấy! Hắn có can hệ gì đến nàng ta chứ?
Gui. Ý kiến không tồi chút nào!—Tuy nhiên, đó là ý của anh, kẻ luôn đóng vai
Con rắn cám dỗ: bằng không thì đó quả là một ý kiến hay!
Tôi nên—và thực sự đang—hoài nghi nó vì lợi ích của chính anh,
Hoặc không thì...
(Một Quan chức xuất hiện trao đổi với Adolf.)
Adolf. Nữ công tước chuẩn bị tiếp triều thần!
Gui. Cho chúng tôi xin thêm một phút, Adolf! Bạn Valence thân mến,
Tôi sẽ giúp anh. Bọn tôi làm việc ở đây, anh nên biết đấy,
Có lối vào đặc biệt, trong khi đám đông... những kẻ
Ở bên ngoài kia, chỉ có được lối vào nhờ sự giúp đỡ của chúng ta mà thôi;
—Ừ thì, mọi chuyện vốn là thế, từng là thế, và tôi đoán
Mọi chuyện sẽ mãi như vậy: số phận tự nhiên của anh do đó,
Là phải chờ đợi đến lượt và cơ hội của mình,
Và có lẽ là sẽ lỡ mất cả hai. Giờ thì, tôi cam đoan
Sẽ đưa anh, ngay tại đây và trong vòng một phút nữa,
Đến trước mặt nữ công tước, với toàn quyền được biện hộ
Chương và điều, rồi A, B, và C,
Đến tận đáy lòng.
Val. Tôi rất tiếc khi phải hỏi điều này,—
Vì đây vốn là tập quán ở chốn này như chính ngài đã thừa nhận,—
Cái giá của một sự ân huệ như thế là bao nhiêu?
Gui. Đúng thế đấy! Anh không phải là kẻ thiếu đi sự khôn khéo của một triều thần.
Chốn triều đình này, như bản năng nhạy bén của anh đã mách bảo,
Những kẻ như chúng tôi chẳng làm gì không công bao giờ.
Val. Ý ngài là gì?
Gui. Chỉ là một chuyện cỏn con thôi: ở đây có một tài liệu
Đó là bổn phận của ai đó phải trình lên bệ hạ—
Tôi bảo rằng không phải của tôi—họ bảo rằng không phải của họ—những vấn đề như thế
Luôn có trọng lượng ở triều đình. Ngài sẽ giải cứu tất cả chúng tôi
Và cầm lấy nó chứ? Chỉ cần nói rằng: "Tôi được lệnh đặt
Tờ giấy này dưới chân Nữ công tước!"
Val. Chỉ vậy thôi sao?
Cảm ơn ngài!
Adolf. Bệ hạ đang tiếp triều thần!
Gui. [Nói nhỏ.] Nào sursum corda, vị linh mục làm lễ đã nói thế! Xin hãy—
Dù vị thánh hộ mệnh tử tế nào của tôi là ai đi nữa, xin hãy buông tha cho tôi
Khỏi những cảnh xô đẩy qua lại, và kéo giật lui tới này;
Xin hãy để tôi được bình yên buông mình trên cánh tay của quỷ dữ
Đi xuống con đường tăm tối, nếu các người không thể lôi cổ tôi ra
Hoàn toàn! Hãy để tôi sống trọn vẹn làm kẻ của hắn, hoặc của các người!
[Các triều thần bắt đầu xếp hàng ngay ngắn, và tiến về phía cửa.]
Đi theo sau tôi nhé, Valence! Thế là, cái xứ Cleves nổi danh của chúng ta
Lại thiếu cơm ăn áo mặc ư? Thế mà chúng ta, những gã phong lưu đây lại đi mua ren của họ?
[235]
Lại còn đắt đỏ nữa chứ—nó làm tôi khánh kiệt luôn rồi đấy, tôi biết rõ điều đó,
Chỉ để viền cho đúng cách mấy đôi găng tay của mình thôi.
Này Valence, đây là Đại sảnh Triều đình mà anh đang bước qua đấy;
Cái bình xám đằng kia đích thực là đá marcasite,
Món quà của Giáo hoàng: và những chiếc đĩa bạc kia là minh chứng cho
Hoàng đế. Chốc nữa anh sẽ đặt chân...
...Nhưng anh chẳng thèm nói năng gì cả, bạn Valence ạ!
Val. Tôi sẽ lên tiếng.
Gau. [Nói nhỏ với Guibert.] Guibert—sẽ chẳng phải là một điều kém duyên dáng gì đâu
Nếu thoạt đầu anh và tôi tỏ ra chết lặng đi vì kinh hoàng
Trước tin dữ đó. Nghe đây, việc anh phải làm thế này!
Giả vờ như trước tiên, anh đập tay lên đốc kiếm và hét lớn
"Lòng trung thành của chúng ta dâng hiến cho kẻ lạ mặt ư? Trước tiên ta sẽ chết
Ngay bên cạnh Bệ hạ!"—và qua đó ra hiệu cho tôi...
Gui. —Đập tay vào sổ tay và ghi chép lại
Để đem ra thết đãi Hoàng tử phỏng? Tôi hiểu rồi.
[Nói với Valence.] Nào Valence, hãy lên tiếng đi, bằng không tôi sẽ hồ nghi một nửa
Rằng anh đang mưu đồ hất cẳng chúng tôi, mà trước tiên là tôi,
Khỏi sự sủng ái của nữ công tước! Có phải bài diễn văn vĩ đại
Mà anh định đọc, là thứ đang khiến anh chìm đắm đến thế không?
—Rằng anh sẽ tôn vinh những đức tính nào của nàng?
Hay là mốt thời trang mà anh khao khát muốn khởi xướng,
Về mái tóc xoăn tít, trông cũng không đến nỗi nào ấy?
Hay anh đang trầm ngâm điều gì khác thế?
Val. Những nỗi oan khiên của đồng hương tôi.
