Vương hậu Polyxena và D'Ormea bước vào.—Một khoảng lặng.

Pol. Và giờ, thưa ngài, ngài có điều gì muốn nói?

D'O.. Bá tước Tende...

Pol. Đừng có khẳng định rằng ta đã phản bội ngài; ngài quyết tâm

Thốt lên thứ tin tức kỳ lạ này

—Không, ngài phóng tới tìm ta trước khi ta đặt chân tới

Kinh đô, bởi ngài thừa biết Vua Charles

Còn dừng lại một hai ngày ở các nhà tắm Evian

[155]

Sau ta:—nhưng hãy cẩn thận,—ở đây và theo cách này

[Ngồi vào ngai vàng.

Ta lắng nghe, nếu ta có lắng nghe—chứ không phải bạn của ngài.

Rõ ràng là lời trình bày, nếu ngài vẫn

Khăng khăng thúc ép ta, thì phải tiến hành:

Ta không sinh ra để làm bất cứ việc gì khác.

D'O. Hay lắm! Bá tước Tende...

Pol. Ta, kẻ hoài nghi ngài, sẽ thông báo cho Vua Charles,

Đấng vốn còn hoài nghi ngài hơn nữa.

D'O. Hắn ta vậy sao?

Pol. Sao lại không chứ?

D'O. Ờ, sao lại không? Động cơ, hãy tìm đi,

Hỡi những con người đạo đức, động cơ ấy! Cứ cho là ta phụng sự

Thượng Đế theo lệnh của quỷ dữ—như thế thì sao?

Ta kiêu hãnh: thần dân của chúng ta đã được bình định,

Thực sự ta chẳng biết bằng cách nào—

Pol. Bằng sự chân thực.

D'O. Chính xác; điều đó cho thấy ta chẳng dính líu gì

Đến việc bình định họ cả. Những hiểm họa ngoại bang

Cũng vượt quá khả năng kìm hãm của ta: nhưng ở đây

Thì lại khác, và lòng kiêu hãnh của ta đã bị chọc tức. Bá tước Tende

Đã vắng mặt tròn một năm: thưa vương hậu, ngài có muốn

Vị quân vương già quay lại, người tình của ông quay lại,

Những chính sách của ông quay lại không? Ta xin ngài, hãy làm theo

Lời khuyên của ta, bằng không chúng sẽ quay lại thật đấy.

Pol. Khi nào?

D'O. Để ta nghĩ xem.

Việc trong nước đã định—Victor sắp đến rồi;

Việc ngoài nước hãy để yên—Victor đang ở đây

Trừ khi ta ngăn hắn lại; và ta sẽ làm thế, theo cách này.

Pol. [Đọc những tài liệu hắn đưa.] Nếu đây lại là một âm mưu giữa ngươi và Victor thì sao?

Ngươi kiếm chuyện phiền toái để làm cái cớ

Cho những điều ngươi tỏ ra sợ hãi!

D'O. Ồ, rất có thể chứ!

Ta chẳng có giá trị gì đâu. Chỉ cần chỉ cho Vua Charles thấy

Rằng Bá tước Tende có ý định quay về như thế,

Và cứ gọi ta là kẻ mời gọi ngài ấy, nếu ngài muốn!

Pol. Một nửa câu chuyện của ngươi là thật; rất có thể, Bá tước

Đang tìm cách quay về: nhưng sao ngươi lại ở lại với chúng ta?

D'O. Để giúp đỡ trong những trường hợp khẩn cấp như thế.

Hãy cất giữ cho cẩn thận

Những tài liệu đó: hoặc là, để giúp ta, đừng để lại chút bằng chứng nào

Cho thấy ta đã hiến kế như vậy! Khi Bá tước quay về,

Và Nhà vua thoái vị, thì việc đã hiến kế thế này

Chẳng giúp ích gì cho ta mấy đâu.

Pol. Nhà vua thoái vị!

D'O. Ngài rất nhân hậu, ta đã biết từ lâu—thái minh, ta mới nhận ra—

Vững vàng, mong là thế:—nhưng ta đã muốn ra tay

Khi không có ngài ấy ở đây. Thôi được!

[Tiếng Charles ở bên ngoài.] Ở Phòng Hội đồng ư?

D'O. Mọi thứ tiêu tùng rồi!

Pol. Ồ, chắc chắn không phải Vua Charles đâu! Ngài đã thay đổi—

Đó không phải là giọng nói và bước chân đầy âu lo của năm ngoái:

Đó là bước chân của năm ngoái, giọng nói của Hoàng tử!

D'O. Ta biết.

(Charles bước vào — D'Ormea lùi lại một chút.)

Cha. Giờ thì hãy chúc mừng ta đi, Polyxena! Hãy chúc mừng ta

Theo cách cũ đi! [Nàng ôm lấy chàng.

Có quá nhiều lý do cho việc đó!br> Nhưng ta đã tìm lại được chính mình. Có tin tức gì

Ở Turin không? Ồ, nếu em chỉ cảm nhận được gánh nặng

Mà ta vừa rũ bỏ—thanh thản rồi! Ta từng nói năm nay sẽ chấm dứt

Hoặc là nó, hoặc là ta—nhưng ta đã thanh thản, tạ ơn Chúa!

Pol. Sao cơ, Charles?

Cha. Em không đoán ra sao? Ngày ta nhận ra

Mớ hỗn độn gớm ghiếc của Sardinia, cả trong lẫn ngoài nước,

Và cha ta đã lún sâu vào đó ra sao,—

Dĩ nhiên, ta đã thề sẽ không nghỉ ngơi hay mỉm cười nữa

Cho đến khi ta rửa sạch những điều tai tiếng cho tên tuổi của người.

Chúng ta đã mang lại công lý cho nhân dân—đó là một thành tựu lớn

Khi đạt được điểm đó, đồng thời giải quyết những bất bình của giới quý tộc chúng ta—

Nhưng việc đó diễn ra ở đây, chẳng phải nỗi ô nhục thấu trời xanh:

Mọi việc phải được giải quyết ở nước ngoài,—nếu ta ở nước ngoài

Mà xoa dịu được các Cường quốc đang nổi giận chính đáng, xóa bỏ

Sự tai tiếng, cuối cùng gỡ bỏ tên tuổi của Victor

Khỏi một vị trí tai hại, thì khi đó ta mới có thể thở phào

Và nghỉ ngơi! Không thể lãng phí một phút nào. Kìa hãy nhìn

Kết quả kiêu hãnh—một Hiệp ước mà Áo và Tây Ban Nha

Đã đồng ý—

D'O. [Nói riêng.] Ta chỉ xin điều kiện

Là có một đao phủ kỳ cựu thôi.

Cha. Không một ai

Bị liên lụy cả: quá khứ lem luốc nay đã là một tờ giấy trắng:

Ngay cả D'Ormea cũng thoát nạn không bị tra hỏi. Kìa xem!

Nó đã đến tay ta từ Vienna; ta vẫn ở lại

Evian để gửi tin tức cho Bá tước;

Nó đã đi Chambery từ một tuần trước—

Và ta đã ở đây: ta có xứng đáng được cảm nhận

Vòng tay trắng ngần ấm áp của em quanh ta không?

D'O. [Bước lên trước.] Hắn ta biết chuyện đó ư?

Cha. Nhân danh Thiên Chúa, cái gì thế này?

D'O. Ngài ấy biết mọi chuyện đã được giải quyết

Ở Vienna rồi sao? Vẫn chưa quá muộn đâu!

Nói thẳng ra, trừ khi chính giờ này ngài phái

Một kẻ mà ngài tin tưởng (ví dụ như ta) đến Chambery

Và thực hiện những biện pháp phòng ngừa mà ta sẽ thông báo cho ngài,

Cha ngài sẽ quay lại đây đấy.

Cha. Ngươi điên rồi sao,

D'Ormea? Ở đây ư? Để làm gì? Thà quay về

Để đòi lại ngai vàng còn hơn!

D'O. Ngài ấy sẽ quay lại vì mục đích đó.

Cha. [Hướng về Pol.] Em đã không nghe lời kẻ này chứ?

Pol. Hắn nói

Về sự an toàn của anh—và em đã lắng nghe. [Chàng gỡ tay nàng ra khỏi người mình.

Cha. [Hướng về D'O.] Điều gì

Đã cho ngươi biết ý định của Bá tước?

D'O. Ta ư?

Trái tim của ngài ấy, thưa ngài; có lẽ ngài không quen đọc

Những bằng chứng như thế; thế nên hãy đọc đi

[Chỉ vào các tài liệu của Polyxena.

Bằng chứng của ta đấy.

Cha. [Hướng về Pol.] Ồ, thật xứng đáng với em làm sao!

Và với lời nói của em mà ta chưa từng quên,

Dù ta từng lớn tiếng bảo rằng mình đã quên; nó cứ ám ảnh ta

Như thể ta không biết nó giả dối đến nhường nào;

Chính điều đó đã khiến ta vô thức nhọc nhằn suốt bấy lâu

Để chẳng còn sót lại dù chỉ một cơ hội nhỏ nhất

Cho bất kỳ dự đoán nào của nó trở thành sự thật!

Và giờ đây, khi chẳng còn sót lại chút cơ hội nào

[156]

Để xúi giục cha ta làm cái tội ác ấy—

Khi ta có thể dám hy vọng quên đi

Lời nói đó và nhận ra Polyxena—

Ồ thật xứng đáng, khi làm sống lại, và tồi tệ gấp mười lần,

Cái dịch bệnh ấy! D'Ormea kè kè bên tai em, những lời vu khống của hắn

Vẫn nằm trong tay em! Im lặng ư?

Pol. Im lặng như những kẻ bị oan ức.

Cha. Còn ngươi, D'Ormea, từ khi nào mà ngươi lại cả gan

Theo dõi cha ta thế? Ta hiểu rõ

Tờ giấy khôn ngoan kia cho thấy điều gì, và quá dễ dàng là khác.

Từ khi nào vậy?

D'O. Thời gian, địa điểm và cách thức thuộc về

Ta. Đó là một việc buồn thảm, nhưng ta lại chuyên làm những việc như thế.

Ngài thường tự cứu mình; ta muốn giúp ngài ở đây:

Sự quen thuộc khiến ta không còn phải câu nệ nữa. Nói một cách ngắn gọn,

Kể từ giờ phút đầu tiên ngài ấy đến Chambery,

Trong số bảy kẻ hầu của ngài ấy, ta đã mua chuộc hết năm.

Cha. Ngươi căm ghét cha ta ư?

D'O. Ồ, tùy ngài nghĩ thế nào cũng được! [Nhìn Polyxena.

Cách đây một phút, ta còn yêu ngài ấy—nhưng giờ thì căm ghét!

Thì sao nào?—nếu ngài ngẫm nghĩ chỉ một điều này thôi:

Ngài ấy đã có bản hiệp ước đó chưa?—ngài ấy đang lên đường

Rồi đấy. Đội cận vệ của ngài có ở đây không?

Cha. Thật may cho ngươi

Là họ không có ở đây đấy! [Hướng về Pol.] Hắn ta thì ta đã biết từ lâu, nhưng còn em—

Lại đi nghe tên nịnh bợ đó, còn tiếp tay cho âm mưu của hắn! [Hướng về D'O.]

Cận vệ ư?—giá mà họ có ở đây, ta sẽ ra lệnh cho họ, vì cái tội quấy rầy của ngươi,

Mà bắt giữ ngươi ngay lập tức.

D'O. Cận vệ thì ngài sẽ không thiếu đâu. Ta sống

Là kẻ hầu theo sự lựa chọn của ngài, chứ không phải vì ngài cần đến ta.

Ngài chưa bao giờ thực sự cần đến ta cho đến tận bây giờ

Là lúc ngài ruồng bỏ ta. Đây là lệnh bắt giữ ta này.

Một lần nữa ta giao lại tráp tài liệu cho ngài—nhiệm vụ của nó

Sẽ giục giã ngài phải đọc những văn bản ấy.

Đây, thưa ngài! [Đưa huy hiệu Chức vụ của hắn.

Cha. [Nhận lấy.] Cả giấy tờ nữa chứ! Ngươi nghĩ rằng

Ta không dám đọc chúng chắc?

Pol. Xin hãy đọc đi, thưa ngài!

Cha. Chúng chứng minh rằng

Cha ta, chưa đầy một tháng trong khoảng thời gian một năm

Kể từ khi người long trọng giao phó nó cho ta,

Lại có ý định đòi lại ngai vàng ư? Chúng sẽ phải chứng minh điều đó,

Bằng không cái ngục tối tốt nhất của ta...

D'O. Cứ gọi là Chambery đi!

Ta đoán là nó đang bỏ trống đấy.

Cha. Ngươi hãy chứng minh

Những lời ngươi nói, bằng không hãy chịu phạt đi, thưa ngài. Cút đến đó đi!

Polyxena, đây là một cơ hội để xé rách tấm màn che

Đang ngày càng dày đặc và đen tối giữa đôi ta! Xin hãy nói

Rằng em sẽ thấy sự gian dối của những lời buộc tội này được chứng minh!

Xin hãy nói, ít nhất là em muốn nhìn thấy chúng được chứng minh

Là những lời buộc tội vu khống—hỡi tình yêu thuở trước của lòng anh!

Pol. Ah, Charles!

Cha. [Hướng về D'O.] Đi trước ta đi, thưa ngài!

D'O. Và cuối cùng ta đã trở thành

Một vị thánh tử đạo vì sự thật! Người ta bảo những phép lạ

Thì chẳng bao giờ dứt. Sự ngây thơ trong sáng của ta đây!

(Khi họ bước ra, Victor bước vào qua cánh cửa giữa — nơi ông dừng lại một lát.)

Vic. Chắc là ta nghe thấy tiếng người nói nhỉ? Không. Thôi, ta làm tốt nhất

Là tiến thẳng đến nơi này, trái tim của chốn này.

Căn phòng cũ! Chẳng có gì thay đổi! Lại gần chỗ ngồi của ta thế sao,

D'Ormea? [Đẩy chiếc đôn đặt cạnh ghế của Nhà vua ra.

Ta muốn cuộc gặp gỡ đó kết thúc trước đã,

Chẳng hiểu sao nữa. Xì, hắn ta, D'Ormea, lại chậm chạp

Trong việc cổ vũ ta sao, tên tiểu nhân dẻo quánh ấy? Cơn giận dữ

Bộc phát đó đã làm hắn thấy nhẹ nhõm! Hắn sẽ báo cho ta biết...

Cái gì cơ?

Sao ta lại đến đây nhỉ? Mọi thứ vẫn còn ngổn ngang: cứ để mọi thứ

Ngổn ngang đi. Vẫn còn thừa thời gian để rút lui—thôi nào,

Chẳng có gì phải rút lui cả, ít nhất là lúc này; trong khi đó,

Nếu cần phải có lý do để ngăn chặn một hướng đi

Sai lầm—một lý do chính đáng để can thiệp

Và cứu vớt, như ta đã từng cứu vớt rất nhiều lần,

Dòng họ của chúng ta, quở trách tuổi trẻ bồng bột của con trai ta,

Giải thoát nó khỏi gánh nặng tỏ ra quá sức đối với nó—

Bây giờ là lúc,—hoặc là bây giờ, hoặc không bao giờ.

Thật tình,

Kiểu bước đi này thật đáng thương hại, không xứng

Với Charles, cái trò lén lút quay về này—đến tận đây, chỉ vì

Nó đang vắng mặt ở kinh đô! Ồ Victor! Victor!

Nhưng sự việc là thế đấy.

Thời đại của những kẻ xảo quyệt

Thật đáng ghớm ghiếc; tuổi trẻ còn khéo che đậy

Sự giả dối; chúng ta có thể đan xen vào đó

Những nét dung thứ của sức mạnh,

Sự nhiệt huyết, sinh khí và sự sắc sảo—có thể biến

Cả sự gian trá thành một nét duyên dáng tự nguyện:

Nhưng tuổi già của một người, khi duyên dáng rụng rơi hết

Và để lại sự gian trá làm thứ cốt lõi thuần túy trong cuộc đời chúng ta—

Ồ, thật đáng ghớm ghiếc!

Không phải thế—hoặc sao ta lại chần chừ? Turin

Thuộc về ta để sở hữu, nếu ta có ý định đó,

Chỉ cần cất lời là được; toàn bộ quân đội là của ta—ta đã chứng kiến

Từng trận chiến nhỏ dưới quyền chỉ huy của mình; toàn bộ Triều đình cũng

Thuộc về ta; và tuyệt vời nhất là D'Ormea vẫn là

D'Ormea và là người của ta. Vẫn còn chút duyên dáng vương vấn đâu đây.

Nếu ta quyết định bước đi này, trước nửa đêm

Ta sẽ đoạt lại ngai vàng.

Không. Chỉ riêng bước tiến này thôi cũng đã làm ta

Kiệt sức rồi. Ta đã đến đây rồi: phần việc còn lại

Phải được làm hộ ta. Ước gì ta có thể ngồi đây

Và mặc cho mọi thứ tự quay về đúng quỹ đạo, mặc cho chiếc mặt nạ lột trần

Hình ảnh vị Vua già, không vương miện, tóc hoa râm và dòng máu nóng,—

Vị Vua trẻ, đội vương miện, nhưng điềm tĩnh trước cả tuổi đời,

Như người ta vẫn nói,—vị tình nhân háo hức với những lời chế nhạo—

Và người vợ buồn rầu nghiêm nghị đang ra hiệu cho ta

Tránh ra—à kìa, nàng đã quỳ xuống trước mặt ta! Ngay lúc này đây

Ta vẫn có thể quay về Chambery và ngủ qua

Một giấc mơ dài.

Thôi hãy rũ bỏ nó đi ở Turin,

Hỡi Vua Victor! Nói xem nào: đến Turin—có, hay không?

Chính căn phòng tràn ngập ánh sáng ban trưa không khoan nhượng này.

Được thắp sáng như cuộc đời nhưng im lìm như nấm mồ,

Đã làm ta mất hết bình tĩnh. Đó mới là sự thay đổi đập vào mắt.

[157]

Chẳng có sự im lặng nào vào năm ngoái! Ai đó đã vung mở toang cánh cửa

(Hai cánh cửa lớn đang soi mói ta lúc này)

Và ta bước ra giữa đám đông nam thanh nữ tú—những người đang trò chuyện,

Những người đang quan sát xem môi ta có trán ta có cau lại không,

Những người đã tiễn ta ra đi bình an, đưa ta lên đường:

Điều đó làm nên sự khốn khổ của lần quay về này.

Ồ,áá giá như một trận chiến làm điều đó! Giá như ta gục ngã,

Giữa một trận chiến nào đó đã kéo dài trọn ba ngày,

Bị lôi kéo khắp nơi bằng trán—gục ngã

Ở Tây Ban Nha, ở Áo, tuyệt vời nhất là ở Pháp—

Bị giẫm đạp lên sừng hoặc dưới móng vuốt,

Khi con quái vật kiệt sức quỳ sụp xuống

Để dẫm nát và nghiền nát kẻ khốn khổ đang quỵ ngã—còn ta, Victor,

Là kẻ duy nhất dám đứng lên chống lại nước Pháp, bị đánh gục

Từng chút một, cuối cùng bị giã nát thành trăm mảnh

Trong một cuộc giao tranh khổng lồ không thể tưởng tượng nổi,

Một địa ngục bay lượn gồm kỵ binh, bộ binh và đại bác

Trùm lên đầu ta, và mọi thứ đã mất, mất đi mãi mãi,

Sẽ chẳng còn một Victor nào nữa khi thế giới thức tỉnh!

Khi đó sự im lặng, tựa như một chiến trường đẫm máu vừa trải qua,

Trùm khắp thế giới. Rồi sau đó (giống như cả nhiều ngày

Sau đó, người ta bắt được những âm thanh yếu ớt cách quãng

Xuyên qua lớp vỏ đông cứng của máu đọng)—vẫn văng vẳng

Một lời đồn đại, yếu ớt đến mức chẳng thành tiếng động nào,

Rằng một lão già kỳ lạ, với khuôn mặt tơi tả vì những vết thương,

Đang lảo đảo đi từ thị trấn biên giới này sang thị trấn biên giới khác,

Xin từng cắc bạc lẻ có thể giúp lão tìm thấy

Thành Turin của mình; biết bao sự khinh miệt và tiếng cười nhạo báng đuổi theo

Từng đồng xu mà người ta ném vào chiếc mũ của lão! Và cuối cùng,

Vào một buổi sáng rực rỡ, người ta chen chúc tụ tập quanh giữa

Khu chợ, nơi vị Vua già dừng lại lấy lại hơi thở

Trước khi dùng chiếc gậy chống nện vào cánh cổng cung điện

Mở toang hoác!

Đến Turin, có hay không—hay không?

(Charles bước vào mang theo các tài liệu.)

Cha. Đúng như ta nghĩ! Một lời dối trá khốn khổ

Của đám thuê mướn bất mãn với tiền lương

Và đang khao khát được giải phóng! Chỉ là vài

Lời cáu kỉnh của tuổi già tưởng rằng có thể

Duy trì phẩm giá của mình trên lưng những kẻ nô lệ

Bằng những thủ đoạn phù hợp với bản chất của chúng! [Xé nát các tài liệu.]

Chúng lay chuyển

Lòng tin của ta đối với Victor như thế đấy! [Quay người lại, chàng phát hiện ra Victor.]

Vic. [Sau một khoảng lặng.] Không phải ở Evian sao, Charles?

Cái gì thế này? Sao con lại chạy đi đóng cửa lại?

Không có nổi một sự chào đón dành cho cha con ư?

Cha. [Nói riêng.] Không phải giọng nói ấy!

Ta sẽ đánh đổi gì cho một tông giọng uy quyền

Theo kiểu cũ chứ? Thứ đó đã mất đi vĩnh viễn rồi.

Vic. Ta lại phải

Hỏi thêm một lần nữa sao...

Cha. Không—con chấp nhận điều đó, thưa cha!

Cha đã quay về vì... đúng vậy, sức khỏe của cha đang suy giảm;

Đúng vậy, Chambery là một nơi quạnh hiu khắc nghiệt;

Cha muốn chọn một nơi thích hợp hơn cho chốn nghỉ ngơi cuối đời—

Veneria, hoặc Moncaglier—ừ, nơi đó rất gần

Và con chấp nhận điều đó.

Vic. Ta đã nhận được tin báo

Về việc kết thúc vấn đề Tây Ban Nha,

Được đề ngày từ các Nhà tắm Evian...

Cha. Và cha đã kiềm chế không

Đến thăm con ở Evian, vì đinh ninh rằng

Công việc con phải làm sẽ vắt kiệt hoàn toàn

Chút trí khôn ít ỏi của con, và sự hiện diện của cha

Sẽ chỉ làm con mất bình tĩnh—

Vic. Charles?

Cha. —Khiến con cứ mãi

Dấn thân vào một con đường xa lạ với cha,

Và...

Thưa cha, kiểu mưu mẹo này rất hay để giăng bẫy,

Nhưng con không có sự tinh ranh đó. Hãy nói sự thật đi!

Dù con có phải gục ngã dưới sức nặng của nó! Điều gì đưa cha đến đây?

Vic. Chắc chắn không phải hy vọng vào một sự đón tiếp thế này,

Từ một kẻ khó mà thốt ra một lời lẽ

Xa lạ hơn, nếu ta quay về để gây ra

Một tai họa khủng khiếp nhất!

Cha. —Ý cha là,

Nếu cha đòi lại ngai vàng của mình sao! Ồ vâng,

Con sẽ phải nói cách khác rồi! Nhưng đừng biến điều đó

Thành trò đùa! Thưa cha, sự thật đi! Sức khỏe của cha suy giảm ư?

Có điều gì thiếu thốn trong đoàn tùy tùng của cha chăng?

Thật khôn ngoan khi cha tìm đến chính con để phàn nàn,

Và đập tan sự hiểm độc của thế gian chuyên cười chê

Những nỗi bất bình vặt vãnh; nhưng con sẽ lo liệu

Sao cho không một ai hay biết về chuyến viếng thăm này. Hãy nói đi!

Vic. [Nói riêng.] Kìa người con trai đầy lòng biết ơn và hay hứa hẹn

Đang chuẩn bị tôn thờ ta, vì lợi ích duy nhất của nó

Mà ta đang định từ bỏ các kế hoạch vì lợi ích công cộng!

[Nói lớn.] Không đâu, Charles, nếu ta thực sự tìm cách lấy lại

Ngai vàng của mình, nếu ta có tâm trạng muốn tự rước họa vào thân như thế,

Thì đâu là lý do chính đáng cho sự cay đắng này?

Ta đã trao nó đi—cứ cho là ta muốn lấy lại đi—thì sao nào?

Cha. Con sẽ nói đơn giản thế này—bỏ qua lý do

Và cách thức—cha đã bắt con phải thề giữ gìn ngai vàng đó:

Và như cha đã từng có ý định khi ấy...

Vic. Đồ ngốc! Bằng cách nào

Mà ta có thể có hoặc không có ý định chứ? Là một con người,

Với ý chí của một con người, khi ta nói "Ta có ý định",

Ta chỉ có thể có ý định đến một giới hạn nhất định nào đó,

Chứ không thể xa hơn. Ta đã có ý định bảo toàn

Vương quốc Savoy và Sardinia cho nguyên vẹn:

Và nếu có những sự kiện phát sinh chứng minh rằng

Con đường mà ta hy vọng sẽ bảo vệ được nó, lại có vẻ

Sắp làm mất nó...

Cha. Xin hãy ở trong phạm vi của cha và của con!

Bằng không chúng ta đang lấn chiếm lĩnh vực của Thiên Chúa đấy.

Ở đây, chúng ta dò dẫm bước đi qua mê cung của vạn vật

Dựa vào một manh mối mỏng manh về giả, thật, đúng và sai;

Tất cả những thứ khác chỉ là sự lan man và ngạo mạn. Con

Đã thề sẽ giữ gìn vương quốc này: đó là sự thật của con.

Vic. Sự thật, hả con, nằm ở đây, trong lồng ngực ta; và trong

Sự công nhận của con đối với nó, sự thật cũng hiện hữu ở đó;

Và trong kết quả của toàn bộ sự đối phó quanh co này

[158]

Với sự gian dối, được dùng để thực hiện sự thật,

—Trong thành công của nó, sự gian dối này lại biến thành

Sự thật cho thế giới! Nhưng con nói đúng: những chủ đề này

Quá tinh vi phức tạp. Ta nên nói thẳng ra

Trong trường hợp này, một cách thành thực,—rằng kế hoạch của ta đã thất bại:

Ta từng hy vọng được nhìn thấy chính con đứng ra thực hiện,

Điều mà giờ đây ta buộc phải thực hiện. Ta can thiệp

Vì lợi ích của con—với mong muốn tốt đẹp dành cho con trai ta—

Để giữ lấy thứ mà nó sắp sửa buông tay,

Củng cố tước hiệu của nó, và có lẽ là tô điểm thêm chút vẻ vang.

Chẳng hạn như có đảo Sicily,—đã được ban cho ta

Và rồi bị thu hồi từ vài năm trước: cho đến khi ta trao lại

Hòn đảo đó cùng với phần còn lại, công việc của ta mới chỉ hoàn thành một nửa.

Vì lợi ích của nó, do đó, cũng như của những kẻ mà nó cai trị...

Cha. Lợi ích của chúng ta là một; và điều đó, cha không thể nói ra,

Bởi vì câu trả lời của con sẽ xuất hiện

Ngay lập tức:—một năm đã tạo ra sự thay đổi lớn như cả một thời đại.

Nhân dân lúc này không còn là những người mà cha

Từng có thể mang lại ơn trạch một thời; chính sách của con cũng không phải

Là chính sách của cha.

Vic. [Bùng nổ.] Ta thừa biết điều đó! Con đang phá hủy tất cả

Những gì ta đã làm—cả một đời nhọc nhằn và lo toan của ta!

Ta đã để lại cho con quyền lực tuyệt đối nhất

Ở châu Âu: con nghĩ rằng ta có thể ngồi đây mà mỉm cười,

Bảo con vứt bỏ quyền lực cho quần chúng—

Nhìn thấy xứ Sardinia của ta, vốn vẫn đứng tách biệt,

Lại hùa theo cái xoáy lốc điên cuồng và dân chủ

Mà ta thấy toàn cõi châu Âu đang lũ lượt lao vào?

Nước Anh rũ bỏ các vị vua của mình; nước Pháp bắt chước Anh:

Vương quốc này ta từng hy vọng là an toàn! Thế mà ta lại ngồi đây đôi co,

Khi ta có thể cứu lấy nó, không chỉ bằng vũ lực,

Mà bằng cách sai khiến những tai ương, vốn hay đeo bám những đứa con như con,

Hãy bám chặt lấy đứa con bất trị của ta...

[Sực tỉnh.] Chắc chắn là

Ta có thể nói thế này—nếu muốn thế—hỡi con trai của ta?

Cha. Cha không thể đâu. Những lời nguyền rủa cay đắng hơn cả lời nguyền của cha

Đã từ lâu con tự giáng xuống đầu mình

Nếu con lạm dụng quyền lực của mình. Vì sợ hãi những điều đó

Con mới dấn thân vào những biện pháp ấy—và sẽ tuân thủ

Đến cùng: vì vậy, con xin nói, thưa Bá tước Tende...

Vic. Không!

Mà không! Nhưng nếu, hỡi Charles của ta, người cha—hơn cả già cỗi—

Gần như lú lẫn của con cứ thúc giục những lý lẽ này,

Rồi sau đó thú nhận rằng chúng thật vô tích sự, nhưng lại nói thẳng rằng

Ông đã quên mất lời hứa của mình, nhận ra sức lực

Đã cạn kiệt, từng hoài niệm ở cái xứ Chambery hoang vắng

Quá nhiều về một Turin rực rỡ, về Rivoli này,

Và Susa, và Veneria, và Superga—

Và khao khát những chốn chốn bình yên mà ông từng xây dựng

Khi ông còn trẻ trung và gặp nhiều may mắn—

Cha. Thưa cha!

Vic. Hãy cứ nghe đã!—và nếu ông nói rằng ông không thể chết

Khi bị tước đoạt những món đồ chơi mà ông từng cất đi,

Mà ông hằng đinh ninh là vĩnh viễn—của chiếc Vương miện đang ôm trọn

Đầu óc con, nguyên vẹn, vững chãi và kiên cố,

Tạo nên uy quyền của đấng quân vương—cả chiếc Quyền trượng nữa,

Mà chỉ cần một luồng gió thoảng khi con vẫy nó thôi, cũng đủ đánh lùi

Những kẻ xâm lược—và Quả cầu vàng đang phập phồng

Như thể con đang nắm lấy chính nhịp đập rộn ràng

Của vương quốc, để nhào nặn theo bất cứ cách nào con muốn!

—Nếu ta cứ phải lê bước thăng trầm qua những con đường phố

Do chính các bậc tiên vương của ta xây dựng, nơi chính tay ta đã giới thiệu

Và nuôi dưỡng luật pháp và văn chương, khoa học,

Nghệ thuật dân sự và quân sự!

Khoan đã, Charles! Cha thấy con đang để cho cha giả vờ

Được sống lại con người trước đây của mình một lần nữa—Vua Victor,

Kẻ liều lĩnh nhưng đầy mưu lược: người ta lại gọi ta

Là Cha của Hoàng tử: những người bạn nháy mắt

Đầy hào hiệp trước sự ảo tưởng mà chính con

Đang gìn giữ cẩn mật tránh xa mọi sự thật phũ phàng

Kẻo chúng sẽ phá vỡ tuổi già lú lẫn của ta!—Con—

Người mà giờ đây ta thấy đang ngăn chặn sự hổ thẹn lúc tuổi già của ta—

Ta không kể lại câu chuyện của mình, từng điểm cay đắng một—

Bởi vì chẳng phải vầng trán ta đang được giấu trong lồng ngực con sao?

Chẳng phải bàn tay con đang vươn ra đó sao? Con chẳng nói rằng...

(D'Ormea bước vào, dẫn Polyxena đi theo sau.)

Pol. [Bước lên trước và kéo tay Charles lùi lại — hướng về Victor.]

Ngay trong hoàn cảnh ngặt nghèo này, ngài ấy sẽ nói

(Dù với đôi mắt rưng rưng và đôi môi run rẩy)

Kẻ đang cầu xin kia chính là cha tôi. Tôi phải cứu

Một vĩ nhân khỏi chính bản thân ông, không thể để ông vứt bỏ

Danh tiếng mà ông đã nhọc công gây dựng: không được phép để cho

Sự sụp đổ thảm hại đến thế xảy ra, một sự tan rã về phẩm giá

Tuyệt đối đến thế: không kẻ thù nào được phép biết rằng

Ông đã đẩy đứa con của mình đứng giữa hiểm nguy và chính ông.

Và khi đứa con ấy thế nào đi nữa cũng vượt qua hiểm nguy,

Lại lén lút quay về bằng những mưu kế hiểm độc để hủy hoại Charles

—Cả thể xác, đó là điều lớn lao—và tâm hồn, đó là điều lớn lao hơn—và vương quốc,

Đó là điều lớn lao nhất trong tất cả! Không kẻ thù nào được phép nói rằng...

D'O. Ngài thấy hối hận rồi chứ, thưa ngài?

Vic. [Lấy lại bình tĩnh.] D'Ormea? Thật là hay lắm!

Làm rất đáng mặt đấy, Vua Charles, thật là mưu mô xảo quyệt!

Thật khôn ngoan khi ngươi bố trí những kẻ này, để nghe lỏm

Những lời ít ỏi mà người cha phiền hà của ngươi cứ cố thốt ra

Khi áp sát ngươi!—À, họ sẽ chỉnh sửa lại

Cái sự dễ dãi mù quáng đáng yêu

Mà ngươi bày tỏ khi đáp lại những lời khiếu nại cáu kỉnh của ông ấy.

Ông ấy còn cần phải van xin điều gì nữa chứ? Cảm ơn ngươi nhé, D'Ormea!

Ngươi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình: nếu không có ngươi,

Vị Bá tước già có lẽ đã kiếm thêm được vài đồng livres nữa

Để phình to thu nhập của mình rồi! Còn cô, thưa phu nhân, nếu cô bỏ lỡ

Khoảnh khắc đó, thì có lẽ đã có sự cho phép được ban ra

Để chống đỡ lại cái đống đổ nát xiêu vẹo của ta rồi!

Nhưng cô vẫn nhớ rõ ràng danh sách

Những biện pháp phòng ngừa khôn ngoan mà ta đã thực hiện khi ta trao đi

Gần như toàn bộ gia tài—để rồi gặt hái những thành quả

Mà lẽ ra ta phải mong đợi!

Cha. Cảm ơn cha: xin cứ hạ nhục con,

Miễn là cha vẫn là chính cha! Vĩnh biệt!

Vic. Ta sẽ không

Quên điều này cho tương lai đâu, cũng không dám mạo muội

Lần tới lại dám phớt lờ những vị trung gian thế này nữa! Thôi nào—

Nếu ban đầu ta chủ động lay động cả hai người họ đứng ra can thiệp,

Biết đâu ta đã có thể cầm chắc một căn phòng ở Moncaglier

—Ai mà biết được cơ chứ?

Cha. Vĩnh biệt!

Vic. Con thốt ra lời vĩnh biệt này

Với cái khí chất cũ ư?

[159]

Cha. Vĩnh biệt!

Vic. Charles—Charles!

Cha. Vĩnh biệt!

[Victor bước ra.]

Cha. Ngài đã nhầm rồi đấy, Hầu tước, như ngài vừa nghe thấy đấy!

Bá tước đến vì một mục đích khác.

Bá tước muốn có Moncaglier. Hãy ban hành mệnh lệnh đi!

D'O. [Thong thả.] Bộ trưởng của ngài đã đánh mất sự tín nhiệm của ngài rồi,

Khi vừa mới đây hắn quả quyết, vì mục đích riêng của mình,

Rằng Bá tước Tende sẽ...

Cha. [Ném trả huy hiệu.] Cứ làm bộ trưởng tiếp đi!

Và hãy thả lỏng cái sự vui mừng đầy lăng mạ của ngươi ra đi;

Nó làm ta khó chịu hơn khi cứ bị nén lại thế này đấy:

Cứ xả nó ra đi!

D'O. Chẳng có gì để xả cả, than ôi! Ta thấy rằng

Mình chẳng bao giờ có thể chết như một vị thánh tử đạo cả.

Pol. Charles!

Cha. Ít nhất xin đừng ca tụng, hỡi Polyxena—xin đừng ca tụng!