Bên trong nhà của Luitolfo. Chiappino, Eulalia.

Eulalia. Chuyện gì giữ chân Luitolfo vậy nhỉ? Trời đang sập tối rất nhanh,

Mà lúc nãy trời vừa mới tắt nắng... có phải chuông cầu nguyện

Đã đổ trước khi anh ấy tìm đến nhà Quan Quản lý chưa?

Em nghĩ là chưa: tất cả những gì anh ấy cần nói cũng chỉ tốn

Vài phút, một khoảng thời gian vô cùng ngắn ngủi để nói!

Anh nghĩ sao, Chiappino? Giả sử lãnh chúa của chúng ta

Vị Quan Quản lý ấy không mấy thân thiện với bạn anh

Như tất cả mọi người ở đây vẫn hằng ca tụng,

Em hẳn đã bắt đầu run rẩy rồi—chẳng lẽ anh không thế sao?

Sao anh cứ mãi im lặng khi mà không biết bao nhiêu lần

Em quay sang và cất lời với anh?

Chiappino. Thế thì hay thật!

Eu. Anh đang cười đấy à!

Ch. Ừ. Ta từng ngỡ rằng chẳng còn gì có giá trị

Trên thế gian này thuộc về riêng ta nữa;

Và có lẽ, ta cảm thấy hơi tự hào vì điều đó.

Từ tình yêu của một người đàn ông hay người phụ nữ,

Cho đến quyền lợi gắn liền với máu thịt của chính mình,

Chẳng có gì là của ta cả, ta từng ngỡ là thế,—cho đến khi em lên tiếng:

—Tính toán ra, em thấy đấy, như là "số không" cái sự cho phép

Được âm thầm nghiên cứu cái số phận kỳ lạ này

Của ta: thôi được, cứ để sự im lặng ấy đi chung với phần còn lại

Của những điều tốt đẹp trên cõi đời! Ta có thể nói gì để ích dụng đây?

Eu. Điều này,—kẻo anh, thậm chí còn hơn mức cần thiết, lại làm cay đắng thêm

Cuộc chia tay của chúng ta: hãy nói rằng những bất công đã trút lên, chỉ một lần này thôi,

Một đám mây che khuất tâm hồn anh!

Ch. Đám mây nào cơ chứ?

Eu. Không có người đàn ông hay phụ nữ nào yêu anh, anh vừa nói thế phải không?

Ch. Chúa tôi, nếu không vì ngài!

Eu. À đúng rồi, Chúa vẫn ở đó,

Ngay cả khi người đời có lìa bỏ anh.

Ch. Ôi, không phải thế đâu!

Ý ta là, nếu không có Chúa, thì hy vọng về sự thật nào—

Việc nói lên sự thật, lắng nghe sự thật, sẽ còn lại với con người?

Còn ta đây— kẻ không nhà không cửa, không một xu dính túi,

Kẻ bị trục xuất và lưu vong đang cất lời với em,—

Lẽ ra phải nói sự thật, thế nhưng dù có phải chết đi,

(Điều cám dỗ ta nhiều nhất) ta vẫn cứ phải thốt ra những lời dối trá

Về tình bạn của em và lòng can đảm của Luitolfo

Cùng sự bình thản của tất cả đồng bào chúng ta—

Chỉ vì hoàn toàn bất lực trong việc rũ bỏ

Cái thói quen dối trá đáng nguyền rủa đã nhiễm phải

Từ những kẻ dối trá mà ta từng sống cùng,—lạy Chúa,

Nếu con không hướng về ngài! Chính nhờ sự thúc giục của ngài

Mà ta dám cảm thấy hổ thẹn, và những lời khuyên răn của ngài

Sẽ lụi tàn bên đôi môi hèn nhát của ta, ta thừa biết điều đó.

Nhưng ta thực sự hướng về ngài. Cái chiếc lưỡi hèn nhát này,

Những nét mặt từ chối không để cho tâm hồn bộc lộ,

Xin ngài hãy thu phục lại! Hãy ban cho ta sự thật—sự thật, sức mạnh để cất lời

—Và sau đó hãy là đấng duy nhất hiện diện để chuẩn nhận

Cho sự thật đã được cất lên! Hoặc là, khoan đã, chính sự thật được cất lên ấy,

Biết đâu chính em cũng sẽ chuẩn nhận thì sao?

Eu. À, thôi nào—

Vậy thì hãy giữ im lặng đi, Chiappino!

Ch. Em sẽ được nghe,—

Bây giờ em sẽ được nghe,—lý do tại sao cái điều mà chúng ta thích gọi là

Lòng biết ơn của ta đối với em và tất cả những người bạn của em

Vì ơn nghĩa đã dành cho ta, cũng chỉ đúng là lòng biết ơn

Ngang bằng với sự giúp đỡ của em: không hơn chút nào.

Ta sinh ra ở đây, Luitolfo cũng vậy; cả hai

Vào cùng một thời điểm, với hoàn cảnh hầu như y hệt nhau

Về địa vị và tài sản; và cả hai, cho đến tận đêm nay

Đêm chia tay này, vẫn luôn sát cánh

Đi cùng nhau, anh ta ở miền nắng ấm—còn ta, trong bóng râm.

“Tại sao?” thiên hạ hỏi. “Bởi vì,” thiên hạ đáp lại

Với vẻ tự mãn của mình, “những đứa trẻ chơi đùa này,

Những kẻ từng nhận giọt nước thánh trong nhà thờ

Từ ngón tay của nhau, vân vân và vân vân,—

Lại mang hai tâm trạng khác biệt: Luitolfo là con người đích thực

Biết kết giao bè bạn, đi đến đâu cũng tìm thấy bạn hiền,

Sinh ra là để sống nơi ngập tràn ánh nắng, thế nên ánh nắng mới theo chân anh ta.

Một kẻ mang tính cách vui tươi biết rút ra những điều tốt đẹp nhất

Từ những tình huống tồi tệ nhất; một kẻ biết nhẫn nhịn trước những gì đã qua không thể cứu vãn,

Và tỏ ra rất thản nhiên trước hoàn cảnh đó—khôn ngoan chịu đựng

Những lúc hành động trở thành vô ích, trong khi vẫn lặng lẽ khắc phục

Những điều mà kẻ ngốc chỉ biết lớn tiếng kêu la oán trách;

Một con người biết xoa dịu những tính khí vốn chỉ trực

Sự chống đối công khai làm cho trở nên giận dữ tột cùng;

Không phải là kẻ chuyên đi nhặt găng thách đấu của số đông để bảo vệ kẻ yếu

Chống lại kẻ mạnh, nhưng lại là người vô cùng câu nệ

Vào những thời cơ may mắn; một kẻ không đời nào từ bỏ

Công việc băng bó vết thương sau trận chiến,

Chỉ vì, ngài phù hộ cho hắn, hắn buộc lòng phải đứng về phía

Những kẻ gây ra vết thương để xin phép chúng!”

—Sao em lại trân trân nhìn ta, mà không giúp ta nhắc lại

Những điều vốn tuôn ra rất trôi chảy từ cái miệng lưỡi thế gian,

Về Luitolfo và người bạn thân mang tiếng ấy của anh ta?

Eu. Bởi vì, sự sáng suốt của người bạn đó đang bị che khuất...

Ch. Ta cứ tưởng

Em sẽ sẵn sàng hơn với nửa phần còn lại

Của câu chuyện thiên hạ kể, chính là nửa phần của ta! Dù sao thì đó cũng là sự thật.

Vì toàn thể thế gian đều nói thế. Cứ nói những điều tệ nhất đi!

Quả thật, tạ ơn Chúa, ta chưa từng ngừng nói câu "anh phạm tội,"

Khi một người thực sự phạm tội: nếu ta không thể thốt lên lời,

Ta sẽ trừng mắt nhìn thẳng vào hắn; nếu ta không thể trừng mắt,

Ta sẽ cầu nguyện chống lại hắn; khi đó vai trò của ta coi như chấm hết.

Phần việc của Chúa có lẽ bây giờ mới bắt đầu: ngài sẽ làm thế, ta tin là vậy.

Eu. Nếu thế gian xúc phạm anh, thì bọn em có làm thế không?

Ch. "Tôi" là cái thá gì

Mà để các người đối xử tốt hay xấu? Chính con người bên trong ta,

Mới là thứ mà mọi sự thành đạt của các người đang phỉ báng,

Tất cả các người, những kẻ luôn được ánh nắng chiếu rọi theo sau, như các người vẫn nói!

Đây là quê hương Faenza của chúng ta; họ cử đến đây

Một viên quan quản lý từ Ravenna: cách lão ta cai trị,

Các người đôi khi cũng tỏ ra rất hùng biện khi nhắc đến đấy thôi.

“Thế thì, hãy chấm dứt ách cai trị của lão đi!”—“À vâng, chỉ một nhát là xong việc!

Nhưng sự nhẫn nhịn trước bất công mới mang lại kết quả chậm mà chắc.

Chẳng lẽ bạo lực mãi mãi sinh ra hòa bình hay sao? Hơn nữa, lão ta

Lại đáp lại cử chỉ cúi chào của người ta một cách quá đỗi ngọt ngào! À—

Biết đâu vẫn còn chút đức tính tiềm ẩn nào đó sót lại,

Chút đồng cảm con người mà một khi đã khơi gợi lên được,

Thì toàn bộ khối bột sẽ được làm cho dậy men một cách êm thấm:

Thế nên, lần này đừng nói chuyện dùng vũ lực nữa!”

Nhưng ta, với tư cách là một kẻ dưới quyền cai trị của lão, sẽ không tài nào chịu nổi

Những lần các người lúc thì nâng niu lúc thì vứt bỏ

Chính nghĩa của chúng ta, tùy theo các người nghĩ thời cơ thích hợp.

Đủ nghiêm túc rồi phải không? Các người muốn chơi đùa đúng không?

Đổi mới chiến thuật của mình, đổi sang một cẩm nang khác gồm sự phục tùng,

Sự khép nép và nịnh hót,

Trong lúc chúng ta chết trong khốn khổ bằng những cái chết đầy nhẫn nhục ư?

Tất cả chúng ta đều bị lăng mạ rồi, và ta là kẻ đầu tiên:

Ta, đại diện cho nhân loại, căm phẫn từng cái nhún vai nhếch mép,

Từng cái cúi đầu ra hiệu, từng... tất cả những gì các người làm và những gì các người đang là,

Ta đều căm ghét!

Eu. Vậy là chúng ta cùng chung một lời khiển trách rồi.

Thật may là anh không phải đóng vai trò của tội ác tày trời ấy,

Cũng chẳng phải phần việc của em trong sự phỉ báng diện rộng này.

Ch. Ồ, ta có để em cứ thế thoát khỏi ta được không, thưa tiểu thư?

Nào, hãy đứng trên sân nhà của chính mình đi, thưa tiểu thư,—từ chính bản thân em,

Chứ chưa nói đến nỗi oan khiên của nhân dân, vốn phần lớn là của ta

Ta có được điều gì để mà phải mang ơn sâu nặng cơ chứ?

Phải chăng là ba khoản tiền phạt gần đây nhất, nối tiếp nhau

Do Luitolfo trả hộ?

Eu. Thật hổ thẹn cho anh, Chiappino!

Ch. Sự hổ thẹn

Hãy sớm giáng xuống kẻ nào xứng đáng nhất đi!

—Đó là điều chúng ta sẽ thấy. Lão đã trả tiền phạt cho ta—bạn của ta,

Gã tình nhân bóng bẩy giàu sang của em lúc này đây,

Rồi chẳng bao lâu nữa sẽ là kẻ theo đuổi em,—rồi chẳng mấy chốc sẽ là chồng em: được thôi—

Ta đã yêu em.

Eu. Dừng lại!

Ch. Em đã biết điều đó từ nhiều năm trước.

Khi giọng ta lạc đi và mắt ta mờ đục

Chỉ vì em trao cho ta chiếc mặt nạ bằng lụa để cầm hộ—

Cái giọng nói của ta vốn vang dội lên mỗi khi cần nguyền rủa

Tên Quan Quản lý của dân chúng cho thỏa chí tò mò của chúng,

—Cái ánh mắt của ta mà vị Quan Quản lý, kẻ hứng chịu ánh mắt của mọi người,

Nay phải trục xuất vì lão không thể chịu nổi,—

Em đều biết... nhưng em cứ làm tròn vai của mình—còn vai của ta, ta lo:

Thế đi! Các người thăng hoa, còn ta lụi tàn: mọi thứ đều ổn cả.

Eu. Đây là lần đầu tiên tôi nghe điều này.

Ch. Lỗi là ở đó chứ gì?

Thế là ban ngày những lời ta nói ra đều câm lặng sao, và những đêm rực lửa của ta

Đều không có tiếng nói ư? Thế là trái tim này dù có vỡ tung ra đi chăng nữa

Thì tất cả cũng chỉ là con số không, chỉ vì không có những lời lẽ chải chuốt

Kể lể thủ thỉ rằng mọi chuyện là thế này và thế khác sao?

Eulalia, hãy chấm dứt trò đùa cợt này chỉ một lần này thôi!

Một kẻ khờ bị lưu vong, kẻ đang làm phiền em vào đêm nay

Vì lần cuối cùng—nào, có gì mà phải sợ từ ta chứ?

Em thừa biết là ta yêu em!

Eu. Xin thề với lòng tin của tôi là không!

Anh là bạn của người tình hiện giờ đã đính ước với tôi—

Cùng vào, cùng ra với anh ấy, có thể nói năng trôi chảy như anh ấy.

Tất cả mọi người đều ca ngợi tài năng sẵn có và sự sắc sảo trong trí tuệ của anh;

Hãy nhìn xem những lời từ miệng anh tuôn ra ào ạt như thế nào kìa!

Luitolfo là người đầu tiên đặt anh lên trên cả chính mình

Trong mọi điều đòi hỏi sự kính trọng và tình yêu thương:

Thế mà anh lại im lặng vào lúc đó, để rồi bây giờ lại trách móc tôi.

Tôi nói tất cả những điều này chắc chắn là do bị bùa mê chi phối rồi:

Tôi, kẻ suốt ngày cận kề lễ cưới với người mình yêu, vậy mà vẫn lắng nghe!

Chắc chắn là anh đã bị đối xử bất công, và những nỗi bất công ấy

Mà Luitolfo đang thương xót...

Ch. —Cả em cũng thương xót nữa chứ? Hãy làm thế đi!

Nhưng trước tiên hãy nghe những bất công của ta là gì; câu chuyện bắt đầu

Bằng việc này và sẽ kết thúc bằng việc này đây. Ta hỏi em,

Chẳng lẽ chưa đủ sao khi ta phải đấu tranh (ta đã thấy rõ)

Để làm sao quen thuộc với những nét kiều diễm của em

Rồi sau đó tìm cách chiếm đoạt chúng—mà để làm được điều đó,

Cả một cõi vĩnh hằng dường như vẫn quá ngắn ngủi—vì, em xem này!

Tất cả chúng ta đều khát khao thiên đường; và ở đó có thiên đường

Ngự trị bên trên chúng ta: hãy đến đó đi! Chúng ta có dám đến không? Chắc chắn là không rồi!

Làm sao chúng ta dám bước tới đó nếu thiếu đi một khoảng lặng tôn nghiêm,

Thiếu đi sự bớt phần bất xứng trước thiên đường? Cũng chính vì thế,

Ta không dám thốt lên lời: hóa ra ta lại là kẻ ngốc lớn hơn, xem ra là vậy!

Chẳng lẽ chưa đủ khi phải đấu tranh với sự ngu ngốc ấy,

Mà ta còn phải gánh chịu từ chính con người đó,

Kẻ với tâm hồn nông nổi, hời hợt, trống rỗng và phóng khoáng

Đã cho phép chiếc lưỡi của hắn tha hồ nói bất cứ điều gì hắn muốn

—Lại còn bắt ta phải mang ơn hắn

—Trước đòn giáng dữ dội nhất của số phận ư?

Eu. Hãy công bằng với con người

Đang khẩn khoản nài nỉ kia, dẫu có thể bằng cả tính mạng của anh ấy,

Hãy công bằng với anh ấy! Có bao giờ anh ấy gọi những hành động đó

Về tình bạn thuần túy—là ân huệ, là ơn nghĩa chưa?

Ch. Không: lẽ ra đường đi nước bước thẳng thắn nhất là phải gọi chúng như thế.

Khi đó, ta đã hất tung chúng đi, và giữ cho bản thân mình

Được thanh thản, tự do như hắn để giành lấy phần thưởng

Mà cả hai chúng ta cùng theo đuổi. Nhưng hắn nói rằng “vàng chỉ là đồ bỏ đi:

Hắn yêu ta, và ta không yêu hắn: hà cớ gì phải từ chối

Một chút vụn vặt thừa thãi?

Hắn đã quên bẵng đi là mình từng làm ngần ấy việc.”

Còn ta thì không quên! Từ nay về sau, cho dù ta có cố gắng thế nào đi nữa

Để chấp nhận những lời hắn nói, thì đứng ngay bên cạnh em vẫn là

Ân nhân của ta; kẻ có thể vừa nói vừa cười

Và giục giã những chuyện không đâu của hắn, thậm chí còn chế giễu ta

Ngay trước mặt em—nhưng cái lưỡi của ta thì bị buộc chặt. Đúng là một giấc mơ!

Hãy tỉnh lại thôi: chồng của em... sao em lại run lẩy bẩy thế kia!

Tốt lắm—đó chính là sự trả thù của ta!

Eu. Sao tôi lại phải run? Cái gì đã ép buộc

Hoặc đang ép buộc tôi phải trở thành vợ của Luitolfo cơ chứ?

Ch. Đó chính là sự trả thù của ta, rằng chẳng có gì ép buộc em cả.

Không có lòng biết ơn, không có sự ưng ý từ ánh nhìn

Cũng chẳng có nỗi khát khao từ trái tim, mà chỉ là sợi dây liên kết nghèo nàn

Của thói quen—ở đây anh ta đã đến bao nhiêu lần,

Đã nói bao nhiêu điều,—tất cả những thứ đó dệt nên mối tơ vương

Đang kéo em rời xa ta. Thôi được, hắn đã trả tiền phạt thay ta,

Hắn chẳng tiếc cái áo choàng trong tủ, chiếc đĩa trên bàn;

Hắn nói một vài lời tốt đẹp với tên Quan Quản lý ở đây,

Đỡ lấy ta khi gia tài sự nghiệp của ta lụi tàn,

—Trông sẽ chẳng đẹp đẽ gì nếu cứ để mặc ta rơi xuống vực,—

Người ta thậm chí còn nhọc công gìn giữ cả một cái gốc cây,

Nơi cành lá của nó từng là chỗ cho họ nô đùa—huống hồ chi là một người bạn.

Nhưng người ta sẽ thấy mỏi mệt khi phải chứng kiến, ngay từ lần đầu tiên,

Những công sức bỏ ra cho một thứ đồ bỏ đi không thể cải tạo nổi

Như ta. Ta chẳng thể thay đổi được: phần còn lại thì em biết rồi đấy;

Tình cờ là ta đã nói ra hết những suy nghĩ trong lòng mình

Vào sáng nay với tên Quan Quản lý của chúng ta; thế nên, trước khi trời tối

Ta sẽ phải rời khỏi thành phố này nếu không muốn bị xử tử. Và giờ đây

Nhân danh ta mà có một lời cầu xin hào hiệp

Đang được tiến hành—thật là duyên dáng làm sao!—và lát nữa thôi

Hắn sẽ hầm hố quay trở lại: “lời cầu xin

Đã được thực hiện nhưng không thành; mọi chuyện coi như chấm hết cho cả đôi ta;

Cố gắng cũng bằng thừa; ta tốt hơn là nên đi.”

Và ta ra đi thật—để rồi hắn lập tức quay sang em

Nhẹ nhõm cả gánh nặng; và sự thảnh thơi đó cho phép

Khuôn mặt hắn lấy lại được vẻ ôn hòa tự nhiên vốn có,

Vốn vừa bị phá hỏng nặng nề để tỏ ra phù hợp

Với nỗi bất mãn của ta. Thế là, mọi người đều hài lòng—em với hắn,

Hắn với chính mình, và tất cả các người đều hài lòng với ta

—Kẻ mà “lẽ ra,” dân chúng sẽ nói thế, “đã làm tốt hơn nhiều

Nếu để mặc mọi người chìm trong giấc ngủ vùi trên những nỗi đau khổ của họ,

Trừ khi có tài năng để xoa dịu chúng

Ngay khi họ vừa tỉnh giấc;—nhưng khi đó ta lại có,” họ sẽ nói,

“Chắc hẳn là một thứ niềm kiêu hãnh bù đắp vô danh nào đó

Trong những gì ta đã làm; và vì ta tỏ ra bằng lòng

Với việc tự hủy hoại bản thân, thì cớ gì họ lại không bằng lòng cơ chứ.”

Và quả thật họ đang bằng lòng như thế, và mong rằng con quỷ dữ

Sẽ tóm cổ chúng mang đi thật nhanh, cùng với phần thưởng của hắn!

Sao Luitolfo của em vẫn chưa tới nhỉ? Ta rất nóng lòng

Khoác chiếc áo choàng này lên và bước đi trên con đường dẫn tới Lugo.

Hóa ra em chưa từng yêu ta, phải không?

Eu. Chiappino!

Ch. Chưa từng sao?

Eu. Chưa từng.

Ch. Thật là buồn. Dù ta có nói gì đi nữa,

Thì suốt thời gian qua ta vẫn luôn đinh ninh chắc chắn một cách vô vọng rằng

Em yêu ta. Tình yêu như của ta chắc chắn phải được đền đáp,

Ta đã nghĩ thế: chẳng có con sông nào chảy mà không hướng về biển cả.

Và nếu em yêu ta, ta đã có thể sớm nghĩ ra

Vài lý do có vẻ hợp lý để giải thích tại sao em kìm nén tình yêu,

Chút sự hy sinh cho là từ phía em,

Đã khiến em chọn Luitolfo; qua đó, ta có thể loại trừ khỏi

Lời phán quyết đầy tai tiếng đối với tất cả mọi người ở đây,

Duy nhất một người phụ nữ. Thôi được, giấc mơ còn lại ấy cứ việc vỡ tan đi!

Nếu ta thấu hiểu bất kỳ trái tim nào, cũng như trái tim ta yêu em,

Yêu ta, dẫu nó được đặt trong cái lồng ngực đê tiện nhất đi nữa,

Thì có lẽ ta cũng buộc phải yêu lại từ đầu:

Bằng không thì trên đời này chẳng còn chút đúng đắn hay lẽ phải nào nữa.

Eu. “Nếu anh thấu hiểu,” anh nói vậy,—nhưng tôi nào có thấu hiểu.

Đó mới là chỗ anh u mê, Chiappino ạ!—một căn bệnh

Mà nếu tôi có thể chữa khỏi, tôi sẽ chẳng mảy may hối tiếc

Vì đã lắng nghe anh đâu. Anh không thể, và sẽ không chịu nhìn nhận rằng,

Chỉ cần đặt chính anh vào mọi hoàn cảnh

Mà tụi tôi đang lâm vào, và mà anh vừa mới tỏ ra căm phẫn,

Thì anh cũng sẽ y hệt như chúng tôi mà thôi.

Ch. Ta sẽ... y hệt như thế ư? Lại thế nữa!

Ta, kẻ phản bội lại bạn hữu, quê hương và tình yêu của mình,

Lại đi giống như Luitolfo và đám người Faenza này ư?

Eu. Y hệt như chúng tôi.

Ch. Giờ thì, ta sẽ nói một điều để đời.

Ta đặt niềm tin vào tự nhiên về những quy luật vững bền

Của cái đẹp và sự hữu ích.—Mùa xuân rồi sẽ gieo trồng,

Và mùa thu sẽ thu gặt cho đến tận tận cùng thời gian:

Ta đặt niềm tin vào Chúa—rằng điều đúng đắn mãi là đúng đắn

Và khác biệt với điều sai trái, chừng nào ngài còn ngự trị:

Ta đặt niềm tin vào tâm hồn chính mình, nơi có thể nhận thức được

Cả bên ngoài lẫn bên trong, điều thiện của tự nhiên

Và của Chúa: thế nên, khi nhìn thấu những con người này và bản thân ta,

Có quyền được cất lời, ta xin tuyên bố thế này.

Ta sẽ không nguyền rủa—Chúa còn kiên nhẫn với họ, hà cớ gì ta lại không—

Nhưng ta—phản đối việc họ nhận vơ ta là đồng loại.

Ta chỉ đơn giản nói rằng, nếu điều đó là cho phép,

Ta (nói một cách đại khái) sẽ không bao giờ làm những gì họ đã làm.

—Nguyền rủa cái thị trấn đầy rẫy những kẻ nô lệ bẩm sinh, nô lệ được thuần hóa,

Những kẻ mang dấu ấn nô lệ hằn sâu trong máu và xương tủy này! Nguyền rủa

Bất cứ ai đặt tình yêu lên trên sự tự do,

Nhà cửa, đất đai hay sinh mạng của mình! Và...

[Có tiếng gõ cửa bên ngoài.]

—cầu phúc cho người bạn anh hùng của ta,

Luitolfo!

Eu. Anh ấy gõ cửa mạnh làm sao!

Ch. Sự hiểm nguy đang cận kề, thưa tiểu thư!

“Chiappino, tôi vừa gặp một phen hú vía—một phen hú vía đấy!

Bởi vì khi tôi nài xin Quan Quản lý (lão ta là bạn tôi)

Cho anh được hoãn lại một tuần bản án

Tịch thu tài sản và lưu đày chính anh,

Lão ta đã nhún vai—tôi nói là nhún vai đấy nhé! Phải,

Và sự hoảng sợ trước điều đó đã khiến mọi thứ khác bay sạch khỏi đầu tôi.

Đây là một túi tiền scudi rủng rỉnh: chuồn lẹ đi,

Kẻo từ cái nhún vai ấy lại sinh ra chuyện gì chỉ có Chúa mới biết được!

Số tiền scudi này—bạn tôi ơi, chúng chỉ là rác rưởi thôi—xin đừng cảm ơn!

Hãy đi bằng cổng bắc,—hướng về vùng ngoại ô San Vitale,

Nơi mà khoản thuế kép mà anh từng khiếu nại,

Do đang bực dọc vì chuyện làm ăn bất thành,

Rất dễ ném đá anh đấy: mau lên, mau lên—lên đường đi!

Hơn nữa, Eulalia ở đây trông có vẻ ngái ngủ rồi.

Siết chặt... ôi, anh làm tôi đau đấy, sao lại bóp mạnh cổ tay tôi thế!”

—Chẳng phải anh sẽ nói thế chứ, người bạn phiêu lưu của tôi?

[Khi anh mở cửa, Luitolfo lao vào, quần áo xộc xệch.]

Eu. Luitolfo! Máu sao?

Luitolfo. Vẫn còn—vẫn còn đầy ra kìa!

Eulalia—hãy nhận lấy chiếc áo khoác này! Không—anh bạn!

Anh hãy lấy nó và lau vết máu này đi hộ tôi—anh dám chứ!

Eu. Ôi, ai đã làm anh bị thương thế? Vết thương ở đâu?

Ch. “Ai,” em nói thế à?

Kẻ vẫn còn mang vóc dáng của sự đức hạnh cơ đấy!

Bạn của Quan Quản lý đã tỏ ra quá ư bộc trực trong lời ăn tiếng nói,

Và đây là hậu quả của nó. Thật là một tên khốn nạn đáng thương hại!

Đây chính là cái kết của thói nước đôi, như ta đã từng nói!

Hãy nhìn thành quả từ những lời lẽ ngọt ngào và ánh nhìn dịu dàng của anh xem!

Giờ thì hãy nhìn cách làm của ta đây! Có chúa phù hộ, ta sẽ đi thẳng

Đến cung điện và thực thi công lý, một lần cho dứt điểm!

Luit. Hắn đang nói cái gì thế?

Ch. Ta sẽ trừng phạt đích đáng tên đó.

Luit. Tên nào?

Ch. Tên Quan Quản lý.

Luit. Tôi vừa mới giết hắn rồi.

Eu. Chúa tôi ơi!

Luit. Bạn tôi ơi, chúng đang lần theo dấu vết tôi; chúng sẽ tóm được tôi—ngay bây giờ thôi!

Chúng đang vây quanh lão, bận rộn với lão: chẳng mấy chốc chúng sẽ nhận ra

Lão đã qua đời rồi, và khi đó chúng sẽ truy lùng tôi!

Chiappino, hãy cứu lấy Eulalia! Tôi quên mất...

Chẳng phải anh đang định đến...

Ch. Lugo ư?

Luit. À—đúng rồi—đúng rồi!

Đó là nơi mà tôi đã nài xin lão thay đổi lệnh.

Thôi, đi đi—hãy sống hạnh phúc nhé! Eulalia có an toàn không?

Chúng đang đến kìa!

Ch. Chính vì ta mà chúng mới tóm được cậu đấy, rõ chưa!

Bạn tôi ơi, hãy ra dáng một người đàn ông thực thụ đi! Quàng tay vào nhau nào—đúng rồi!

Giờ thì hãy kể cho ta nghe cậu đã làm những gì; hãy giải thích xem tại sao cậu,

Kẻ vẫn luôn lớn tiếng nhẫn nhịn, vẫn luôn rao giảng hòa bình,

Lại có thể tự nhủ lòng mình...

Luit. Hòa bình để làm gì hả Chiappino?

Tôi đã thử tìm kiếm hòa bình: nhưng liệu điều đó có hứa hẹn rằng, khi hòa bình sụp đổ,

Xung đột sẽ không xảy ra hay sao? Toàn bộ những ngày tháng hòa bình của tôi

Chỉ là khúc dạo đầu cho một ngày thế này đây.

Tôi đã thét lên rằng “Các người gọi tôi là ‘bạn’: hãy cứu lấy người bạn chân chính của tôi!

Cứu lấy anh ấy, bằng không hãy giết tôi đi!”

Ch. Nhưng cậu chưa từng nói

Cậu có ý định nói với tên Quan Quản lý những chuyện như thế.

Luit. Tại sao tôi phải nói ra chứ? Ý định của tôi còn có thể là gì khác nữa?

Ch. Thế rồi sao? Lão ta vẫn làm tới cùng chứ?

Luit. —“Lão sẽ sắp xếp sao cho

Anh đừng có mà đến làm phiền lão quá sớm nữa.”

Tôi nhìn thấy ý đồ ẩn giấu trong ánh mắt và khóe môi lão;

Tôi trút toàn bộ kho tàng những lời phẫn nộ trong lồng ngực mình

Vào mặt lão: rồi thì—tôi chẳng nhớ nữa! Lão ta cãi lại.

Và tôi thì... có cái gậy nào đó ở ngay tầm tay—tôi nghĩ là thế

Lão ra lệnh cho gia nhân tống cổ tôi ra ngoài—tôi liền vung tay đánh...

A, chúng tới kìa! Hãy trốn đi, tự cứu lấy mình đi, hai người!

Cái sức nặng chết chóc của lưỡi rìu chém đầu!

Cái móc sắt nung đỏ, cùm kẹp ngón tay và chiếc giềng miệng!

Eu. Chúng đến thật rồi! Đuốc rực sáng cả quảng trường kìa! Vĩnh biệt nhé,

Chiappino! Anh chẳng thể làm được gì tốt đẹp cho chúng tôi đâu—

Mà chỉ mang họa vào thân thôi; đừng có tin rằng từ nay về sau

Cả thế gian này bắt buộc phải bị nguyền rủa!

Ch. Thế còn em?

Eu. Tôi ở lại.

Ch. Ha, ha! Giờ thì hãy lắng nghe đây! Ta mới là chúa tể ở đây!

Đây là bộ dạng ngụy trang thô thiển của ta; tờ giấy này cho thấy

Đường tẩu thoát và nơi ẩn náu của ta—nhìn này—

Lugo, Argenta, qua San Nicolo,

Ferrara, rồi đến Venice và thế là mọi chuyện đều an toàn!

Hãy khoác chiếc áo choàng vào! Bọn sai nha của hắn sẽ phải đi

Vòng vo tam quốc một chuyến. Vẫn còn đủ thời gian

Trước khi chúng kịp tóm lấy chúng ta, thế nên em hãy đi thẳng

Đến Lugo đi... không, cậu ta có nghe thấy gì đâu! Mặc vào đi—

Cái áo choàng ấy, Luitolfo, cậu có nghe ta nói gì không? Nhìn đây—

Hắn đang vâng lời mà chẳng biết tại sao. Thôi được, nếu ta bắt buộc phải làm thế—

Hãy trả lời ta! Cậu có biết cổng Lugo nằm ở đâu không?

Eu. Cổng tây bắc, bắc qua cây cầu phải không?

Luit. Tôi biết.

Ch. Tốt lắm, tới đó đi—cậu không phải sợ chứ? Toàn bộ lộ trình của ta

Đã được vạch sẵn trong đó rồi: đến Venice là cậu thoát khỏi

Bàn tay của chúng. Eulalia, ta mới là chủ nhân ở đây!

[Tiếng hò hét từ bên ngoài vọng vào. Anh đẩy Luitolfo ra ngoài, người này tuân theo một cách máy móc.]

Vẫn kịp chán! Nào, giúp tôi một tay kéo cậu ta đi—đấy, thế chứ! Cậu ta đi rồi.

Eu. Anh đã làm gì thế hả? Lỡ như tất cả mọi người đều biết anh

Là kẻ căm ghét tên Quan Quản lý, thì sự phẫu nộ của họ sẽ giáng xuống đầu anh

Như một kẻ đồng lõa.

Ch. Chỉ là đồng lõa tầm thường thôi sao? Nhìn đây này!

[Mặc chiếc áo lót của Luitolfo vào.]

Bây giờ thì, thưa tiểu thư, tôi đã sống đúng với lý tưởng của mình chưa,

Hay là một trong số những kẻ kia?

Eu. Anh đóng thay vai của Luitolfo ư?

Ch. Chết thay cho cậu ta.

Eu. Làm tốt lắm!

[Tiếng hò hét ngày càng lớn.]

Ch. Sao đám đông chần chừ lâu thế nhỉ!

Ta không thể im lặng được nữa; ta phải cất lời: hoặc là hát—

Sao mà tự nhiên muốn hát đến thế vào lúc này!

Eu. Im lặng và cầu nguyện đi!

Chúng ta sắp chết rồi; nhưng ngay đến cả tôi cũng nhận ra rằng

Chết như thế này không phải là một điều gì đó quá ư khó khăn.

Đứa em họ của tôi với đôi mắt nhạt nhòa đẫm lệ,

Tội nghiệp con bé Cesca, còn phải chịu đựng nhiều hơn thế từ một ngày sống chung

Với người chồng độc ác; trái tim của Tisbe thì luôn dõi theo

Mỗi buổi chiều sau gã con trai hoang đàng của bà ấy,

Để lần theo từng bước chân vô tâm của hắn trên đường phố:

Thật dễ dàng biết bao cho cả hai bọn họ nếu được chết như thế này!

Tôi không chắc là mình có thể sống như họ được không.

Ch. Kìa họ đến rồi, đông như quân nguyên! Họ qua cổng chưa? Rồi!—Chưa!—

Có một ngọn đuốc đang ở trong sân. Tất cả đang tụ tập về đây.

Eu. Ít ra thì Luitolfo cũng đã trốn thoát. Tiếng la hét gì mà lớn thế!

Ch. Ước gì bọn chúng lôi cổ một kẻ ra quảng trường,

Người ta có thể diễn thuyết ở đó!

Eu. Nghe kìa, nghe kìa!

Ch. Chúng đang leo lên bậc thềm rồi.

(Đám đông dân chúng xông vào.)

Ch. Ta đã giết tên Quan Quản lý!

Đám đông dân chúng. [Đồng thanh.] Chính là Chiappino, hỡi các anh em!

Vị cứu tinh của chúng ta! Kẻ xuất chúng nhất sau cùng cũng như lúc đầu!

Chính anh là người đầu tiên giúp chúng ta cảm nhận được xiềng xích mình đang đeo nặng nhường nào,

Cũng chính anh là người giáng đòn chí mạng đập tan nát chúng đi,

Chính anh là người cuối cùng cứu rỗi chúng ta—công thần vĩ đại nhất của nhân dân!

—Ôi, sao bây giờ anh mới dám can đảm cất lên lời nói thật hả?

Đứa con trai cả của tôi cách đây tròn một năm đã được rửa tội

Lấy tên là “Cino” để ghi nhớ mãi tên tuổi của Chiappino—

Cino, gọi tắt thế thôi cho gọn, các bác ạ!

Thành phố đã nằm trong tay chúng ta rồi. Bọn lính canh đã cuồng chân chạy trốn hết cả.

Xin ngài, nguyên nhân của mọi chuyện, hãy đi xuống—hãy bước lên đây—

Hãy bước ra để định hướng cho chúng tôi, thủ lĩnh của chúng tôi, vị vua của chúng tôi,

Bất cứ phần thưởng nào ngài muốn! Tự ngài hãy chọn phần thưởng cho mình đi!

Hiểm nguy đã qua đi, phần thưởng của nó giờ đây bắt đầu!

Hãy đến và diễn thuyết trước chúng tôi ở ngoài quảng trường đi!

Eu. Chiappino?

Ch. Đúng vậy—ta hiểu ánh mắt của em rồi!

Em nghĩ rằng lẽ ra ta nên nhanh chóng chối bỏ

Chiến tích này cùng với cái kết cục kỳ lạ khó ngờ của nó,

Để nhường lại vinh quang cho Luitolfo. Nhưng hiểm nguy,

Thay vì đã chấm dứt, dường như còn chưa bắt đầu thì có.

Ngày mai, đúng hơn là khi sự tĩnh lặng quay trở lại,

Chúng ta sẽ dễ dàng đền bù cho cậu ta một cách trọn vẹn:

Và trong lúc này—nếu chúng ta cứu được họ như họ đang khẩn cầu,

Và biện minh cho hành động bằng chính kết quả mà nó mang lại thì sao?

Eu. Dù có đánh đổi cả thế gian đi nữa, hẳn anh cũng ước gì mình đã chối bay chối biến từ đầu.

Ch. Ta thừa biết ý định của chính mình, cứ yên tâm đi!

Mọi chuyện đều ổn cả. Hỡi các đồng bào, xin hãy đi trước dẫn đường cho chúng ta!