Bối cảnh, Basel: một căn phòng trong nhà của Paracelsus.

1526.

Paracelsus, Festus.

Par. Thêm củi vào lò và để ngọn lửa bùng lên sảng khoái nào!

Fest. Đúng vậy, đúng vậy!

Thật rất phải lẽ khi tất cả—thời gian, cơ hội và đổi thay

Đã tạo nên kể từ lần cuối chúng ta ngồi đây, đối mặt

Và tâm hồn hòa quyện—mọi âu lo, nỗi sợ xa xôi,

Những mối hoang mang mơ hồ, mọi ảo tưởng hão huyền

Do sự vắng bóng dài đằng đẵng của anh sinh ra,

Đều nên được vứt bỏ,

Và quên đi trong niềm sum họp hạnh phúc đầy bất ngờ này

Của tình cảm chúng ta.

Par. Ôi, xin đừng bỏ sót điều gì

Chừng thực cho tình cảm của chính anh và của cả Michal:

Đừng tiếc điều đó! Chỉ hãy quên đi

Những tước vị, vinh quang và đủ thứ khác,

Mà anh lấy làm thích thú tuôn trào kể lể.

Fest. Thôi được, ngay cả tước vị của anh, theo một nghĩa nào đó, tôi cũng xin gác lại:

Paracelsus kỳ diệu, vị sứ giả của sự sống,

Đại diện của định mệnh, thần tượng của các học viện

Và triều đình, sẽ chẳng còn là gì ngoài một Aureole,

Vẫn là Aureole và là người bạn của tôi như khi chúng ta chia tay

Cách đây chừng hai mươi năm, và khi ấy tôi kìm nén

Hết sức có thể những thôi thúc trong tâm hồn mình,

Thứ vốn bí mật đưa anh lên, ngay từ đầu,

Đến vị trí cao cả mà kể từ đó, lòng nhiệt thành đầy phiêu lưu

Đang khải hoàn một cách cao quý của chính anh,

Đã giành được cho anh.

Par. Vâng, vâng. Và gương mặt của Michal

Vẫn mang ánh sáng dịu dàng và đặc biệt ấy

Giống như vành vầng sáng mờ ảo lơ lửng quanh viên ngọc trai?

Fest. Đúng vậy.

Par. Thế mà nét mặt điềm đạm, ngọt ngào của nàng,

Dù mang vẻ thánh thiện, lại chẳng buồn rầu; bởi nàng thường ca hát

Một mình. Nàng vẫn hát một mình như loài chim chứ,

Chẳng hề hay biết anh đang ở gần? Những khúc ca của nàng rơi

Như những bông hoa tuyết qua giàn cây rậm rạp cổ kính cất dựng bên dưới

Bức tường ngập nắng ở Würzburg, từ khung cửa sổ của nàng

Giữa những tán cây phía trên, trong lúc tôi, chẳng ai thấy,

Ngồi ngấu nghiến đọc cuộn giấy quý hiếm lấy từ tủ sách của Tritheim,

Và vô cùng kinh ngạc khi những giai điệu giản dị nhường ấy lại có thể làm tôi

Sao nhãng việc học hành. Đó là những ngày tháng hạnh phúc.

Hãy tôn trọng tất cả những ai cất tiếng hát khi ở một mình!

[26]

Fest. Hầu như chẳng còn một mình: lũ trẻ, anh có thể đoán đấy,

Đang chạy nhảy nô đùa quanh nàng.

Par. À, những đứa trẻ ấy làm xáo trộn hoàn toàn

Bức tranh thuần khiết trong tâm trí tôi:

Một thiếu nữ, nàng thật hoàn mỹ, thật rõ nét:

Không thay đổi, không hề thay đổi! Không phải là vẻ duyên dáng thêm vào này

Không thể hòa quyện và ăn ý với những nét vốn có,

Và Michal có thể làm tròn vai trò làm mẹ của mình;

Nhưng đó là một sự thay đổi, và tôi căm ghét mọi sự thay đổi,

Và nhất là sự thay đổi ở bất cứ điều gì tôi từng yêu mến từ lâu.

Thế nên, Michal—anh đã nói nàng vẫn nghĩ đến tôi chứ?

Fest. Ồ, Michal sẽ rất tự hào về anh!

Hãy hình dung cách chúng tôi ngồi trong những đêm đông dài đằng đẵng,

Cùng toan tính và kinh ngạc, vẽ ra cuộc phiêu lưu

Được cho là của anh, hay tưởng tượng phần thưởng cho nó;

Xua đuổi nỗi sợ bằng tất cả sức mạnh của niềm hy vọng.

Bởi thật kỳ lạ là ngay cả khi cảm thấy an toàn nhất

Trong chốn bình yên gia đình của mình, một bóng mờ

Và thoáng qua nào đó vẫn có thể làm chùng lòng tất cả; dường như đó là

Một sự bồn chồn trong tim, một nỗi khát khao thầm lặng,

Một cảm giác thiếu thốn, không trọn vẹn điều gì đó—

Không thể thốt nên lời, có lẽ được tránh né

Bằng sự đồng tình lặng thầm—nhưng dù được nói ra hay không, vẫn cảm nhận được

Rằng nó hướng về một người được yêu thương đến thế và đã mất tích lâu đến thế.

Và rồi hy vọng dâng lên và xua đi những sợ hãi—

Anh sẽ cười biết nhường nào nếu tôi kể lại chúng lúc này!

Tôi vẫn luôn tiên đoán ngày anh trở về cuối cùng

Cùng với những món quà vượt qua cả những người vĩ đại nhất,

Cả đoàn quân kỳ diệu của Tritheim; nếu vô tình có ai trong số đó

Giành được danh tiếng, tôi chỉ mỉm cười,

Bởi thừa biết ai mới thực sự là kẻ xứng tầm với anh.

Michal thì đoan chắc rằng một người phụ nữ nào đó, từ lâu trước đây,

Xinh đẹp chẳng kém gì anh uyên bác, đã từng yêu ...

Par. Thật là chu đáo làm sao, khi nhận ra được ngần ấy điều

Trong những dự án hão huyền và giấc mơ ban ngày

Của một chàng trai non trẻ, đầy bứt rứt!

Fest. Ồ, không: ánh bình minh

Đã bảo đảm chắc chắn cho niềm tin của chúng ta vào buổi trưa rực rỡ này!

Làm sao tôi có thể quên được giọng nói đầy lo âu từng cất lên rằng,

"Festus, liệu những suy nghĩ thế này đã từng hình thành

Trong bộ óc nào khác ngoài tôi chưa? Liệu những kẻ sở hữu chúng

Có từng tồn tại trong hoàn cảnh tương tự? Liệu họ có yếu đuối

Như tôi, hay vẫn luôn kiên định từ buổi đầu,

Khinh miệt những cám dỗ của tuổi trẻ và từ chối

Tựa như mạng nhện những xiềng xích mà tôi đang chịu đựng?

Liệu có chút hy vọng nào cho tôi không?"—và tôi đã đáp lại một cách nghiêm nghị

Như một bậc bề trên được thừa nhận, điềm tĩnh hơn, khôn ngoan hơn,

Và có năng khiếu hơn. Ồ, anh chắc chắn phải nhớ chứ,

Bất chấp mọi vinh quang của anh...

Par. Vinh quang ư? Phải, mái tóc này,

Đôi bàn tay này—nào, hãy chạm vào chúng đi, chúng là của tôi! Hãy gợi nhớ lại

Cùng với tất cả những lần nhắc nhở ấy, những khoảnh khắc mà việc đặt chúng

Cạnh tay anh chưa từng khiến anh tái mét mặt mày

Như lúc này. Rất vinh quang phải không chứ?

Fest. Sao cơ—sao cơ—

Chắc chắn phải trừ hao đi đôi chút cho một thành công

Lớn lao nhường ấy. Hẳn là một kẻ quá câu nệ lắm,

Mới đi phàn nàn những điều bất lợi cỏn con ấy. Dù sao đi nữa, Aureole,

Anh đã thay đổi, thay đổi rất nhiều rồi!

Sẽ chẳng mất mát gì nếu anh để tâm kỹ lưỡng hơn: anh không được phép để bị tước đoạt

Khỏi niềm vui tận hưởng phần thưởng xứng đáng của mình đâu.

Par. Bạn tôi ơi! Anh tìm kiếm niềm vui cho tôi, điều đó là cái chắc:

Và cách tốt nhất để anh đạt được mục đích là hãy nói,

Không phải về tôi, mà là về chính bản thân anh.

Fest. Tôi đã chẳng nói hết

Mọi điều về Michal và những đứa con của tôi rồi sao? Chắc chắn

Đến lúc này anh cũng thừa biết Aennchen trông nghiêm nghị thế nào,

Trong khi có ai đó đang rẽ mái tóc nâu dày của con bé;

Và sự vui mừng của tiểu Aureole khi một con chim mòng biển lạc loài làm tổ

Giữa những rặng bạch dương bên hồ. Tôi chẳng lấy gì làm hy vọng

Rằng cậu nhóc hoang dã ấy sẽ tôn trọng

Cái tên mà nó mang. Đừng thở dài! Thật quá sức đòi hỏi

Rằng tất cả những gì chúng ta yêu quý đều đạt được cùng một số phận kiêu hãnh.

Nhưng anh thật tốt bụng khi chiều chuộng tôi

Bằng cách tỏ ra quan tâm đến cuộc sống bình lặng của tôi;

Chính anh, người thuở trước chưa từng có thể thuần hóa nổi bản thân

Trước những niềm vui yên ả, hẳn trong thâm tâm phải coi thường nó.

Par. Festus, những bí mật kỳ lạ thường được hé lộ bởi cái chết,

Kẻ lắm điều hay buôn chuyện về những trò điên rồ của cõi đời này:

Và như anh biết đấy, tôi vốn là kẻ thân thiết với thần chết.

Cách đây vài tuần, tôi từng giúp một người trút hơi thở cuối cùng,

Một kẻ từ tấm bé đã bị uốn nắn lệch lạc theo một mục đích duy nhất—

Là sống bám vào những nụ cười của hoàng gia, thứ ánh sáng phản chiếu từ

Một bầy đàn hùng hậu những kẻ bề tôi sủng ái. Chẳng có mưu mô hèn hạ nào

Mà hắn bỏ sót, và quả thực hắn đã gần như bứt sạch

Mọi dấu vết ngón tay của Chúa ra khỏi con người mình:

Rồi hắn chết đi trong lúc tuổi già bóng xế. Và chỉ một giờ trước đó,

Sau khi nằm bất động hồi lâu với đôi mắt vô hồn, trống rỗng,

Hắn bỗng chồm dậy, và bằng giọng nói tự nhiên bình thường

Đã thốt lên rằng bất chấp bầu không khí ngột ngạt và những cánh cửa đóng kín,

Chúa đã bảo với hắn rằng bây giờ là tháng Sáu; và hắn thừa biết,

Chẳng cần ai nhắc nhở, rằng hoa chuông mọc vào tháng Sáu;

Và tất cả những gì các vị vua từng có thể ban phát hay tước đoạt

Sẽ chẳng bao giờ trân quý bằng những đóa hoa ấy đối với hắn.

Cũng vậy thôi, giả sử tôi là kẻ vô cùng uyên bác,

Thì với tôi, việc tranh luận xem vì sao hoa păng-xê,[2] những đôi mắt biết cười,

Lại giành được giải thưởng sắc đẹp từ tay hoa violet,

Những đôi mắt mộng mơ—(sự lựa chọn của Michal nhà anh)—

Lại đáng giá hơn nhiều so với tất cả những gì lũ ngốc tìm thấy

Để mà kinh ngạc ở tôi hay ở vận mệnh của tôi.

Và hãy tin chắc rằng

Tôi nói điều này không phải vì bất kỳ sự bứt rứt bệnh hoạn nào,

Không phải do sự tự mãn, hay cái tật ngứa ngáy muốn xoay trở,

Biến hóa và ngắm nghía niềm vui của mình từ mọi góc độ,

Rồi trong trường hợp này, lại sẵn lòng bắt người khác

Phải nhọc công chứng minh cho chính nó thấy

Tính chân thực của niềm vui đích thực mà nó đang nếm trải.

Còn điều gì có thể làm tôi vui thích hơn tin tức về những người bạn

Mà ký ức về họ từng là niềm khuây khỏa cho tôi rất nhiều,

Tựa như những hồ nước trên núi đối với loài chim hoang dã trong hành trình bay lượn?

Nhiều hơn thế, anh đã lãng phí tâm trí nghĩ về tôi

Nếu anh là người khôn ngoan và biết trân trọng hạnh phúc đúng mức.

Nhưng trái tim con người vốn chẳng thể thuần hóa hay nén nhịn:

Chúa thừa biết tôi rất cần những điều ấy!—Thế ra, anh đã nghe tôi nói chuyện ư?

Fest. Nói chuyện? Khi nào cơ?

Par. Khi nào ngoài buổi sáng nay tại lớp giảng của tôi?

Đám đông chen chúc ồn ào đủ cả. Tôi đã không nhìn thấy anh.

Hẳn là anh biết tôi đã nhận lời đảm nhận

[27]

Chiếc ghế giáo sư ở đây chứ?—rằng đó là một phần trong số phận kiêu hãnh của tôi

Là giảng bài cho bao nhiêu là gã thanh niên đầu đất

Thích thú kéo đến giảng đường mỗi ngày,

Mang lại cho tôi danh tiếng lớn lao, và một mối nguy cơ không nhỏ

Cho những chiếc ghế dài ở Basel vốn đã quen với việc không dùng đến nay lại phải

Nứt toác ra dưới sức nặng của vinh dự ấy?

Fest. Tôi đã có mặt ở đó;

Tôi hòa mình vào đám đông: tôi có nên thú nhận rằng

Tôi chẳng màng mấy đến việc lắng nghe không?—mà quá ư chăm chú

Vào việc gặt hái từ những tiếng thì thầm của đám đông

Một sự minh chứng hoàn toàn cho những hy vọng của tôi!

Tôi có thể học hỏi được gì về năng lực của anh chứ? Trái lại, họ

Chẳng hề hay biết, chẳng màng gì ngoài tình trạng thực tế của anh,

Giá trị thực tế của anh; thế mà họ vẫn tôn sùng anh,

Những bản chất muôn hình vạn trạng ấy mà anh điều khiển như một thể thống nhất!

Nhưng trước khi rời đi, hãy chắc rằng tôi sẽ tham dự...

Par. Thôi đi, lạy Chúa: mọi chuyện chưa hẳn đã là

Hết đường cứu chữa! Tôi có nên đọc lại bài giảng sáng nay—

Hay ít ra là phần cốt lõi? Chẳng có gì đáng giá bằng

Việc thu phục một học trò sáng dạ! Vậy thì, với tất cả sự chuẩn xác

Và điểm nhấn đúng mực—cộng thêm việc anh hoàn toàn

Vô can trong việc hiểu thêm dù chỉ một chút

Về đề tài này so với cái ghế đẩu của anh—được nhìn nhận là

Một lợi thế đáng kể.

Fest. Chắc chắn là Aureole,

Anh đang đùa cợt tôi đấy à!

Par. Tôi đùa ư? Ha, ha! Tạ ơn trời,

Tôi xin anh đấy, nếu thực sự là vậy! Bởi tôi đã quên đi

Quá nhiều thứ, kể cả nụ cười vốn phải thế nào. Dẫu vậy,

Tôi vẫn từ bỏ sự xa xỉ ấy

Vì nó làm hoảng sợ người bạn vừa mang nó trở lại.

Quả thật, một nụ cười giống như của tôi hẳn phải vang lên vô cùng kỳ quái

Đối với những kẻ hay suy ngẫm; một nụ cười mỉm sẽ tốt hơn biết bao;

Thế nên, hãy làm cho tôi mỉm cười đi! Nếu cái vẻ mặt hân hoan

Mà anh vừa mang lúc nãy là đang cười, thì đã lâu lắm rồi

Tôi chưa từng mỉm cười! Than ôi, những nụ cười ấy chỉ sinh ra

Từ những trái tim như của anh, hay tâm hồn của những người chăn gia súc

Thuở xa xưa, với đôi mắt bình thản như bầy gia súc của họ,

Nhìn ngắm những vì sao chỉ như món đồ trang hoàng của thiên đàng,

Và nhìn trái đất như một sân khấu chỉ dành riêng cho các bệ thờ.

Đừng bao giờ thay đổi, hỡi Festus: tôi bảo, đừng bao giờ thay đổi!

Fest. Lạy Chúa tôi, nếu cuối cùng anh ấy vẫn là một kẻ bất hạnh!

Par. Khi chúng ta chia tay lần trước, Festus, anh đã tuyên bố,

—Hay là Michal, vâng, đôi môi mềm mại của nàng đã thì thầm những lời

Mà tôi vẫn gìn giữ. Nàng nói với tôi rằng nàng tin tưởng

Tôi sẽ thành công (ý nói rằng trong cuộc tìm kiếm

Mà tôi dấn thân vào khi ấy, tôi sẽ gặt hái thành công)

Và rồi vẫn sẽ bất hạnh: giờ thì nàng đã đoán sai.

Fest. Tạ ơn trời! nhưng anh vừa nói những điều thật kỳ lạ: liệu tôi có dám

Nghĩ rằng nỗi lo sợ trống rỗng cho rằng người bạn của mình,

Bị lóa mắt bởi con đường hào quang của anh, có lẽ từ nay sẽ tìm thấy

Ít sự ngọt ngào hơn trong cuộc sống của chính anh ta, lại có thể làm xao động

Tâm trạng đầy nghiêm túc ấy ở anh? Đừng sợ, người bạn thân mến,

Rằng tôi sẽ rời bỏ anh, và thầm tiếc nuối

Rằng số phận của anh không phải là số phận của tôi!

Par. Và cứ thế này mãi mãi!

Mãi mãi! Cứ lừa bịp ai muốn bị lừa, họ rồi sẽ bị lừa bịp!

Họ sẽ chẳng thèm nhìn hay suy ngẫm; đó chẳng phải điều gì mới mẻ

Ở họ: nhưng chắc chắn anh không phải là một kẻ trong số đó!

Festus của tôi, anh có biết không, tôi đã đinh ninh rằng anh—

Dù tất cả những kẻ khác có mù quáng đến đâu—anh, bạn tôi,

Khi đến gần, sẽ nhìn tôi bằng ánh mắt sắc bén

Không hề bị vẩn đục bởi thứ ánh sáng giả tạo làm lóa mắt

Những tầm nhìn yếu đuối hơn: anh sẽ vẫn giữ được sự bình thản,

Dẫu có lạc lõng giữa một đám đông đang há hốc mồm kinh ngạc.

Tôi đã sợ anh, bằng không tôi chắc chắn đã đến

Einsiedeln từ lâu rồi. Chà, sai lầm là thứ không có điểm dừng,

Và Rhasis là một bậc hiền triết, còn Basel lại tự hào

Có cả một bộ tộc những kẻ trí tuệ, và tôi thì khôn ngoan và có phúc

Hơn bất kỳ sự tranh cãi nào! Thật vô ích khi cứ phải bực dọc vì điều đó.

Từ lâu tôi đã thề rằng những kẻ sùng bái tôi

Sẽ phải nhờ cậy vào sự sáng suốt thâm sâu của chính họ

Cho mọi thông tin tiếp theo, dù tốt hay xấu.

Danh tiếng của tôi thực ra chẳng gặp rủi ro là bao,

Trừ phi có lẽ cái nhìn đang dò xét tôi lúc này

Cứ dán chặt vào tôi lâu hơn nữa; bởi dường như nó đang đánh vần

Một cách lờ mờ những ký tự mà một kẻ đơn giản hơn

Có thể đọc được một cách khá rõ ràng. Những cuốn sách cổ phương Đông

Nói rằng, vị hoàng tử sa ngã của ban mai trong một khoảng thời gian ngắn

Vẫn giữ nguyên hình dạng không đổi; thậm chí vầng trán của hắn

Còn ánh lên vẻ đắc thắng: khi ấy mọi tinh linh đều cất lời ca tụng,

Trong khi trái tim hắn đang rực cháy:—đó chỉ là một câu chuyện kể!

Nào Festus, xin anh hãy cho biết, anh khám phá ra được điều gì?

Fest. Phải chăng một hành động bỉ ổi nào đó đang làm vấy bẩn một cuộc đời vốn dĩ

Đã được nâng lên vị trí tối cao?

Par. Tốt lắm: tôi làm thế rất tốt, quá ư là tốt!

Tại sao cứ phải cố gắng bắt con người ta phải nghe, phải cảm nhận, phải dằn vặt bản thân

Với những điều vượt quá tầm hiểu biết của họ chứ?

Lẽ ra tôi không nên cố gắng nữa: chỉ là, sau khi đã nuôi dưỡng

Phỏng đoán mong manh rằng vẫn còn một người bước đi trên mặt đất này,

Ít nhất là một người không phải là kẻ ngốc nghếch hoàn toàn của sự hào nhoáng,

Không phải được sinh ra tuyệt đối để làm trò hề

Cho những lời ngụy biện nông cạn độc nhất vô nhị:

Một người, thuở trẻ, đã thấy đủ khôn ngoan để chọn lấy

Niềm hạnh phúc mà những năm tháng trưởng thành của ông ta chuẩn thuận,

Lại vẫn vô cùng lo lắng vì lợi ích của một người khác,

Đến mức trước khi bạn mình kịp lao vào một con đường điên rồ

Và đầy hủy diệt, vốn trái ngược hoàn toàn với con đường của chính anh ta,

Tâm hồn dịu dàng ấy đã thử nghiệm, đã đoán trước thay anh ta

Cái con đường đầy hiểm nguy ấy, đã nhìn thấy trước định mệnh của nó,

Và cảnh báo kẻ yếu đuối bằng những lời lẽ dịu dàng biết bao,

Bằng những giọng điệu—với toàn bộ trái tim gửi gắm trong từng âm sắc—

Đến mức ký ức về chúng thường an ủi người bạn ấy

Trong khi đáng lẽ ra nó phải làm gia tăng sự tuyệt vọng:

—Sau khi đã tin rằng, tôi nói vậy đấy, con người duy nhất này

Sẽ không bao giờ đánh mất thứ ánh sáng vốn từ buổi đầu

Đã là phần của anh ta—thì làm sao tôi có thể từ chối việc đau buồn

Ngay cả trước chiến lợi phẩm của chính mình nếu nó làm xáo trộn mối quan hệ

Cũ kỹ của chúng ta, nếu nó vạch trần tôi là kẻ khôn ngoan hơn?

Do đó, một lần nữa nhắc nhở anh ấy rằng anh ấy đã tiên tri

Hay ho đến thế nào, tôi xin chỉ ra vết nứt duy nhất

Đã làm tổn hại đến danh hiệu nhà tiên tri của anh ta. Nói một cách ngắn gọn,

Anh đã bị lừa dối, và anh đã bị lừa dối theo cách này—

Tôi đã chẳng hề thành công chút nào, và dẫu thế vẫn

Vô cùng khốn khổ; cuối cùng thì điều đó cũng được thốt ra; và anh cũng đừng

Vội tin, kẻo lại ép tôi phải thừa nhận rằng

Lẽ thông thường vẫn còn tồn tại trên cõi đời này!

Fest. Chắc là anh không có ý định trêu chọc tôi đấy chứ?

Par. Anh biết, hoặc—nếu anh đủ khôn ngoan

Để tẩy sạch ký ức của mình khỏi những chuyện như thế—từng biết,

[28]

Chừng nào những lời lẽ của tôi còn có thể làm cho nó rõ ràng,

Rằng mục đích của tôi là tìm kiếm niềm vui hay nỗi buồn

Chỉ thuần túy dựa trên việc hoàn thành kế hoạch

Hay mưu đồ hay bất cứ thứ gì của tôi; chỉ vui mừng

Khi nó tiến triển thuận lợi,

Và chỉ đau buồn khi rủi ro cản trở

Tiến trình của nó. Đó là những ngày tháng ở Würzburg!

Để không phải kéo dài một chủ đề mà tôi căm ghét cay đắng,

Tôi đã theo đuổi kế hoạch này bằng tất cả sức lực của mình;

Và vì đã thất bại trong đó một cách vô cùng thảm hại,

Tôi chẳng thể phản đối sự hủy diệt hoàn toàn và ảm đạm

Tương xứng với phần thưởng vĩ đại biết bao

Nếu vận mệnh mỉm cười với tôi. Tôi hầu như chẳng có quyền gì

Để làm phiền cái tinh thần thẳng thắn tốt đẹp của anh, kẻ vốn gần đây rất hân hoan

Trước sự thịnh vượng được cho là của tôi, tôi biết rõ điều đó,

Và nếu tôi may mắn có dư dả bạn bè,

Tôi đã sẵn lòng để cho sai lầm của anh tiếp tục tồn tại,

Thậm chí còn tô điểm thêm cho nó bằng những câu chuyện thêu dệt về thành công.

Nhưng tình trạng của tôi chẳng cho phép từ chối

Niềm khuây khỏa thoáng qua từ một món quà từ trên trời rơi xuống quý hiếm nhường ấy,

Sự xa xỉ đơn độc của tôi, người bạn duy nhất của tôi:

Vì vậy, tôi mạo hiểm cởi bỏ

Bộ y phục mệt mỏi của sự giả dối đang làm tôi đau đớn,

Cảm thấy an lòng khi có anh bên cạnh. Tôi phơi bày bản thân,

Phó mặc trọn vẹn vào lòng thương xót của anh—nhưng anh là bạn tôi mà!

Không phải là anh cứ phải giữ mãi cái vẻ mặt nghiêm nghị ấy;

Điều đó chẳng phục vụ gì cho mục đích của tôi; bởi rất có thể,

Vào một buổi sáng đầy nắng nào đó—khi Basel đã cạn kiệt

Cả đám dân số khôn ngoan của nó, mọi ngóc ngách

Của nhà hát vòng tròn chật ních những học giả uyên bác,

Nơi Œcolampadius trông ra dáng tràn ngập sự thông tuệ,

Nơi Castellanus cũng uyên bác chẳng kém gì ông ta,

Nơi Munsterus, rồi Frobenius ở đó, tất cả đều bị ép chặt

Và trân trân nhìn ngắm,—rằng gã hề của buổi biểu diễn,

Chính là Paracelsus, sẽ cởi bỏ trước mặt họ

Những xiêm y vướng víu với một vẻ duyên dáng hiếm khi được nhìn nhận

Là thích hợp trong những trường hợp như thế:—và nụ cười lạnh lẽo

Sẽ lan truyền khắp lượt! Thế thì chẳng phải tốt hơn sao

Nếu mạo hiểm một buổi tập dượt giống như thế này

Ở một quy mô nhỏ? Những dấu hiệu tôi tìm kiếm đâu rồi,

Những hoa trái đầu mùa và mẫu vật công khai của sự khinh miệt

Đáng lẽ dành cho mọi kẻ bịp bợm? Chà, thế này thì chẳng đi đến đâu cả!

Fest. Đây chỉ là những luồng hơi độc hại, Aureole; chẳng có gì hơn thế!

Đó là hệ quả của việc thức khuya, học tập và mệt mỏi.

Nếu có dù chỉ một tia sự thật trong sự hỗn độn

Của những lời lẽ điên rồ này, anh sẽ không đời nào xúc phạm như thế

Người bạn đồng hành thời tuổi trẻ của mình. Tôi sẽ chẳng bao giờ bận tâm

Đến những lời sảng tưởng này, sinh ra từ sự kiệt sức và việc nghiền ngẫm sách vở quá độ.

Đó không phải là cách anh sẽ thổ lộ một nỗi phiền muộn với tôi,

Với người bạn của Michal.

Par. Tôi đã nói thế rồi, Festus thân mến ạ!

Còn về cách thức, có lẽ nó có phần xấc láo;

Anh có thể sẽ được nghe kể lại qua những tiếng nấc đứt quãng vào một ngày nào đó,

Và những giọt nước mắt bỏng rát chẳng bao lâu nữa: nhưng tôi nghĩ tốt nhất

Là nên trì hoãn điều đó càng lâu càng tốt.

Anh vẫn còn ngạc nhiên lắm chứ?

Fest. Không; chuyện đó ắt hẳn vẫn thường xảy ra

Rằng một kẻ có công trình hoàn thiện nên bất kỳ tác phẩm nào,

Sẽ đứng lên từ đó với đôi mắt mệt mỏi đến mức chính hắn ta

Là kẻ ít có khả năng nhất trong mọi người để đo lường mức độ

Của những gì mình đã hoàn thành. Chỉ có một mình hắn,

Kẻ không bị giao phó gánh nặng nào, cũng chẳng hề mệt mỏi,

Mới có thể quan sát rõ ràng chút ít thành tựu mà mình tạo ra:

Nhưng chúng ta, những kẻ đứng ngoài, không bị vướng bận bởi nhọc nhằn,

Lại có thể đánh giá từng người một cách đúng đắn.

Par. Kẻ Festus đáng kính này

Cuối cùng cũng là một trong số họ! Mọi chuyện với tất cả đều là thế!

Đầu tiên, họ gạt bỏ mọi tiến bộ như một giấc mơ;

Và tiếp theo, khi kẻ mà sự sụp đổ nhanh chóng của hắn ta

Đã được tính toán trước, lại thực hiện được một vài bước đi

Đầy nghi vấn trên con đường sự nghiệp của mình,—hãy nhìn xem,

Họ lại chờ đợi từng inch đất sụp đổ

Dưới mỗi bước chân của hắn, chắc mẩm rằng họ đang dò ra thành công!

Fest. Vài bước đi đầy nghi vấn ư? Khi mà thần chết phải lùi bước

Trước sự hiện diện của anh—khi mà những con người cao quý nhất,

Bị suy sụp thể xác hay khuất phục tâm hồn,

Có thể nhờ vào tài nghệ của anh mà khôi phục sinh lực, dựng đứng lên

Cái thể xác tiêu điều trở lại vẻ oai nghiêm thuở ban đầu?

Khi mà những con người đang quằn quại trong đau đớn có thể mua lấy những giấc mơ

Về những gì làm họ vui thích nhất, chìm đắm ngay lập tức

Vào biển cả hạnh phúc hoặc bị cuốn đi

Như trong một quả cầu bay lượn ngập tràn ánh sáng hỗn độn?

Khi mà chúng ta có thể trông chờ vào anh như một đấng được thiên định

Để giải thoát thể xác khỏi căn bệnh hiểm nghèo, giống như chiếc lưỡi rực lửa

Của Luther nhà chúng ta giải thoát linh hồn bị xiềng xích?

Khi...

Par. Khi nào và ở đâu, quỷ tha ma bắt thế, mà anh lại vớ được

Cái tin tức nổi đình nổi đám này vậy?

Fest. Chính từ miệng lưỡi của người đời;

Từ những kẻ mà sự đố kỵ, không dám tranh cãi

Về những điều kỳ diệu mà họ đang buông lời chê bai, lại quy chúng

Về cho ma thuật và những trò ngu ngốc ấy.

Par. Ngu ngốc ư? Sao lại không phải

Là ma thuật nhỉ, xin cứ tự nhiên! Chắc hẳn anh tìm thấy sự an ủi

Khi đinh ninh rằng Chúa chẳng bao giờ bận tâm về

Chúng ta hay những việc làm của chúng ta: có lần chúng ta được coi là đáng giá

Để cho ma quỷ cám dỗ... Tôi xúc phạm rồi: xin hãy tha thứ cho tôi,

Và cứ yên tâm đi. Nhìn chung thì lời tiên tri của anh

Cũng đủ ơn ổn như bao lời tiên tri khác;

Có hơi sai sót một chút ở chi tiết, nhưng lại hoàn toàn

Chuẩn xác ở phần đại thể; và nhân đây

Tôi xin cúi đầu bái lạy: anh đã đoán từ lâu lắm rồi

(Hỡi nhà tiên tri!) rằng tôi sẽ thất bại—và tôi đã thất bại thật.

Fest. Ý anh muốn nói với tôi rằng, những niềm hy vọng từng nuôi dưỡng

Tuổi trẻ của anh cho đến nay vẫn chưa trở thành hiện thực ư?

Rằng có chướng ngại nào đó đã ngăn cản chúng bấy lâu nay?

Hay là bản chất bên trong của chúng...

Par. Như tôi vừa nói lúc nãy,

Anh có tiếng tăm của một nhà tiên tri khá đàng hoàng đấy,

Miễn là anh cứ né tránh mấy cái chi tiết đi. Chẳng có gì quan trọng lắm

Việc những niềm hy vọng ấy có điên rồ hay không—những mục tiêu chúng tìm kiếm,

Vốn an toàn và tránh xa mọi kẻ ngốc nghếch đầy tham vọng;

Hay là trí tuệ yếu đuối của tôi đã bị đánh gục

Bởi thứ mà một tinh thần tốt đẹp hơn sẽ phải khinh miệt: tôi đã thất bại.

Và giờ đây ngẫm lại, tốt nhất là nên đổi sang một chủ đề khác

Mà tôi thật là một tên ngốc đáng thương khi lại lỡ vướng vào.

Tôi luyên thuyên một cách hỗn độn bất cứ thứ gì hiện lên đầu;

Nhưng có những lúc sự kiên nhẫn trở nên cạn kiệt,

Giống như lúc này: cuộc chạm trán kỳ lạ sáng nay—và anh

Lại ở bên cạnh tôi một lần nữa! Chính anh, người mà tôi đã đoán

Là hãy còn sống, bởi vì cho đến nay (với sự cho phép của Luther)

Tôi chẳng có lấy một người bạn nào trong số các vị thánh đang yên nghỉ,

Đánh giá qua bất kỳ điều tốt đẹp nào mà lời cầu nguyện của họ mang lại.

Tôi biết anh sẽ giúp tôi—tại sao không phải là hắn,

Kẻ đối thủ kỳ lạ của tôi trong cuộc dấn thân,

Cùng hướng về một đích đến bằng một con đường khác,

Đã đến nơi, dù khỏe mạnh hay ốm đau, trước thời hạn,

Tại điểm kết thúc đầy nghi vấn của chuyến hành trình thảm họa của chúng ta?

[29]

Aprile dạo này thế nào rồi? À, họ đang nhung nhớ

Sự lười biếng cô độc đầy nắng gió của anh trên thiên đường,

Những người vì thế gian mà chịu hy sinh của chúng ta; thiên đường đóng sập cửa lại:

Gã thi sĩ điên khốn khổ giờ này chắc đang tru tréo rồi!

Vì anh là người bạn duy nhất của tôi lúc này, ở đây hay ở bất cứ đâu,

Tôi không thể kìm nén hoàn toàn những cảm xúc muôn hình vạn trạng

Mà cuộc hội ngộ này đánh thức; chúng đã có chỗ trút rồi,

Và giờ thì hãy quên chúng đi. Bầy dơi quạ liệu có còn

Bám lủng lẳng như những đóa hoa văn chạm trổ trên cổng thành (hoặc thứ gì đó

Vào thời của tôi từng là cổng thành) đối diện với con đường

Dẫn từ Einsiedeln đi Lachen không?

Fest. Đừng có đùa cợt nữa:

Hãy trả lời tôi, vì chính tôi thôi! Anh vừa mới mỉm cười

Lúc nãy, khi tôi cho rằng một hành động nào đó, không xứng tầm

Với anh, có lẽ đã làm vấy bẩn kết quả vốn rất huy hoàng ấy;

Thế mà nếu động cơ của anh vẫn tiếp tục thuần khiết,

Ý chí của anh không hề suyuy suyển, và bất chấp điều đó,

Anh vẫn nếm trải một thất bại, vậy thì

Tôi không nói là anh sẽ vui vẻ rút lui

Khỏi cuộc chiến—trái tim phàm trần vốn không được cấu tạo như thế—

Nhưng chắc chắn anh dẫu vậy vẫn sẽ rút lui.

Anh đã không tìm kiếm danh tiếng, lợi lộc hay thậm chí tình yêu,

Không có mục đích nào khác biệt ngoài tri thức,—tôi xin nhắc lại

Chính xác những lời của anh: một khi đã thỏa mãn rằng tri thức

Chỉ là một giấc mơ thuần túy, anh sẽ chính miệng tuyên bố điều đó,

Là người đầu tiên làm thế. Nhưng kết cục ra sao nào?

Anh đã thất bại—và tôi lại tìm thấy anh ở đây!

Par. Cứ như thể hai từ "ở đây" không mang ý nghĩa của sự thất bại vậy!

Tôi không nói về những công sức nhỏ nhoi của mình ở đây,

Mà là về sự sụp đổ của những mục tiêu tổng thể của tôi:

Còn việc anh, kẻ nhận thức rõ quy mô và tầm vóc của chúng,

Lại nhìn nhận những bài giảng uyên thâm này, được tán thưởng

Bởi những tên nhóc chưa mọc râu và những lão già râu ria tồi tệ hơn,

Như là một sự viên mãn thích hợp cho những mục tiêu ấy,

Thì thật đáng để lưu tâm. Một chức giáo sư

Tại Basel! Vì anh thấy ở đó quá nhiều điều ý nghĩa,

Và nghĩ rằng cuộc đời tôi đã bị vắt kiệt một cách hợp lý

Khỏi những niềm vui của đời người để biến tôi thành một kẻ xứng tầm

Cho những nhiệm vụ gian lao mà vị trí ấy đòi hỏi,—

Thì tôi xin miễn chối bỏ năng lực của mình

Trong việc lấp đầy cái vòng tròn nhỏ nhoi được phân định sẵn

Của không gian vô tận, hay biện minh cho vô số

Những tước vị phát sinh từ đó. Thế nên, xin hãy lưu ý rằng,

Viên ngọc lủng lẳng trên cổ tôi đây đang bảo lưu

Dung mạo của một vị hoàng tử, người mà tài nghệ của tôi đã phục hồi

Để tiếp tục hành hạ thần dân của ông ta trong vài năm tới:

Và tất cả chỉ vì một cơn hứng thú thuần túy. Hắn ta lẽ ra đã giải thoát trái đất

Khỏi sự hiện diện của mình rồi, nếu như cái sự tuyệt vọng buồn cười đã chộp lấy

Lũ sâu mọt trong gia đình hắn không làm tôi thấy buồn cười và thích thú.

Tôi đã đến để mục sở thị. Ở đó vị y sĩ đang lảm nhảm,

Kẻ mà bài thuốc tiên không thể sai vào đâu được của hắn đã phản chủ;

Đằng kia gã chiêm tinh gia đang run rẩy, kẻ mà lá số tử vi

Đã hứa hẹn cho hắn những năm tháng bất tận;

Kia là một tên thầy tu đang sờ soạng bên miệng người bệnh

Cùng với một thánh tích chắc như đinh đóng cột—tấm khăn liệm

Của Đức Mẹ; trong khi một tên bịp bợm pha tạp khác

Cùng hội cùng thuyền (hắn vẫn luôn yêu quý bọn chúng)

Đang tích cực chuẩn bị ngay dưới mũi hắn

Một thứ khói xông mà một khi được đốt lên,

Sẽ bốc mùi làm chết ngạt bệnh nhân trước cả khi ông ta kịp rên rỉ.

Tôi đã nguyền rủa tên bác sĩ và hất đổ tên thầy tu,

Lướt qua tên phù thủy, thề rằng luồng hơi đầu tiên

Bốc mùi từ những thành phần vừa được châm lửa

Sẽ làm nổi dậy một con quỷ cứng đầu trong thanh gươm của tôi,

Thứ không dễ gì trấn áp được: và chưa đầy một giờ sau, vị hoàng tử

Đã ngủ một giấc ngon lành chưa từng có kể từ khi làm hoàng tử.

Chỉ một ngày sau—và tôi đã phải trốn chạy để giữ lấy mạng sống,

Với những tấm cáo thị dán khắp thị trấn miêu tả tôi như một kẻ mà sự thù hằn

Suýt chút nữa đã phá hỏng những hiệu quả phước lành

Từ bài thuốc của bác sĩ—thứ vốn được hỗ trợ đắc lực

Bởi tấm khăn liệm, và nhất là bởi làn khói đắt đỏ ấy—

Chưa kể đến những lời cầu nguyện nhiệt thành được dâng lên

Ngay gần đó ở tu viện—đã cứu sống vị hoàng tử:

Mang lại danh tiếng lớn lao cho nhà tiên tri,

Kẻ với sự tự tin, đã mong đợi từ đầu đến cuối

Sự kiện vui mừng này—phần thưởng cho vị bác sĩ—

Rất nhiều tiền thưởng từ điện hạ ban cho các tu sĩ—

Và niềm khuây khỏa to lớn cho thần dân kính yêu của ngài,

Để làm gia tăng sự mãn nguyện chung của họ,

Vị hoàng tử đã hoan hỉ không trì hoãn thêm nữa

Việc hỏa thiêu chục tên dị giáo

Bị giam giữ cho đến khi lòng thương xót của Chúa được tỏ bày

Liên quan đến bệnh tình của ngài: cuối cùng là đính kèm theo đó

Những chỉ thị đầy đủ cho mọi bầy tôi trung thành

Phải bổ sung vào quân số bằng cách bắt giữ tôi—

Kẻ—chắc chắn là một tên phù thủy cấp cao—đã mưu toan

Cản trở những sứ mệnh sùng đạo này, gây cản trở việc chữa trị của hoàng tử,

Và phá hỏng ý trời bằng sự trợ giúp

Của một vài con quỷ trú ngụ trong thanh gươm của hắn.

Thật may mắn, trong cơn tạ ơn đầu tiên của mình, vị hoàng tử

Đã ép tôi phải nhận món đồ trang sức này như một vật định tình

Cho những ân huệ tiếp theo. Chỉ riêng trường hợp này thôi cũng đủ

Để nếm trải kha khá những chuyện tương tự, thế nên,

Cứ để chúng trôi qua đi. Những chiếc kệ kia đang nâng đỡ một chồng

Những bằng sáng chế, giấy phép, văn bằng, tước hiệu

Từ Đức, Pháp, Tây Ban Nha và Ý;

Chúng trao quyền cho một số vinh dự; dẫu vậy,

Tôi vẫn đánh giá cao món quà mà Erasmus đã gửi hơn;

Ông ấy tin tưởng tôi; Frobenius của chúng ta là bạn của ông ấy,

Và chính ông ấy "tôi đã vực dậy" (nào, hãy đọc đi) "từ cõi chết."

Tôi đang làm phiền anh rồi, tôi thấy thế. Tôi chỉ cốt

Để chứng minh rằng, rốt cuộc thì chẳng có gì lấy làm lạ

Khi tôi lấp đầy phòng học và thu hút

Một đám đông đến Basel, tôi vẫn được phép ở lại,

Và do đó chẳng cần phải câu nệ gì khi chấp nhận

Tất cả những gì họ có thể dâng hiến, nếu tôi muốn:

Bởi vì thế gian vốn nên được chuẩn bị sẵn sàng

Để đối xử khoan dung với cả những nhu cầu hão huyền

Của một kẻ như tôi, kẻ đã bị vắt kiệt sức vì phụng sự thế gian.

Cũng giống như người phàm từng được các vị thần nuốt chửng một phần,

Đã nhận lại được để thay cho chiếc chi bị mất

Một thứ phép màu hay ho nào đó—chữa khỏi bệnh tật, tôi nghĩ thế;

Anh hẳn vẫn nhớ những câu chuyện ngụ ngôn chúng ta từng đọc cùng nhau.

Fest. Anh không nghĩ là tôi hiểu dù chỉ một từ.

Đã có lúc, Aureole, anh rất có tài

Khoác lên những ý tưởng mong manh nhất lớp vỏ ngôn từ hoa mỹ;

Nhưng chắc chắn anh phải cảm thấy những lời nói này

Nghe mơ hồ và kỳ lạ đến nhường nào.

Par. Vờ đi, vậy nhé: anh biết những hy vọng của tôi;chắc chắn

Cuối cùng tôi cũng biết rằng những hy vọng ấy chỉ là hão huyền;

Rằng chân lý vẫn cách xa tôi như thuở nào;

Rằng tôi đã vứt bỏ cuộc đời mình; rằng nỗi buồn

Vì lý do đó là vô ích, và nỗ lực xa hơn

Để sửa chữa và vá víu những gì đã hỏng hóc không thể cứu vãn,

Cũng vô dụng nốt: và tất cả những điều này đã được dạy cho người bạn của anh

Bằng phương pháp cũ kỹ tốt đẹp đầy sức thuyết phục

Đó là vũ lực—bằng sự ép buộc tuyệt đối. Điều đó rõ ràng chưa?

[30]

Fest. Aureole thân mến, liệu có thể nào những nỗi sợ của tôi là đúng sự thật?

Chúa không muốn...

Par. Này nhé, đây là điều tôi ngưỡng mộ nhất—

Cái thói quen huyên thiên mãi không thôi của những kẻ như anh

Về ý muốn của Chúa, theo cách gọi của họ; người ta có thề độc rằng

Con người chỉ cần ngước mắt lên,

Và nhìn thấy ý muốn ấy được khắc họa rõ mồn một

Trên vòm trời. Thật chẳng khôn ngoan gì khi đem ra bàn luận

Những chủ đề như thế: sự hoài nghi thì nhiều mà đức tin thì yếu đuối.

Tôi hiểu về bất kỳ ý muốn nào của Chúa

Cũng nhiều như một con vật câm lặng và bị hành hạ hiểu được

Rằng Con Người, kẻ chủ nhân nghiêm khắc của nó, muốn gì từ những đòn roi bầm dập

Đang hành hạ nó đủ đường; nhưng ở đó, tất nhiên,

Nơi nào nó chịu đựng ít nhất, nó sẽ ở lại lâu nhất—

Trường hợp của tôi cũng vậy; và vì những lý do đó tôi cứ lê bước tiến lên,

Khuất phục nhưng không bị thuyết phục. Tôi cũng mù tịt chẳng kém

Về lý do tại sao mình xứng đáng thất bại, cũng như tại sao thuở trẻ

Tôi lại hy vọng vào những điều tốt đẹp hơn. Tôi chỉ đơn giản biết rằng

Tôi không phải là chủ nhân ở đây, mà chỉ là kẻ được huấn luyện và quất roi

Vào cái con đường mà tôi đang bước đi; và tôi cứ ở lại đây,

Cho đến khi một thông báo nào đó tiếp theo vươn tới tôi,

Giống như một tên tôi mọi vâng lời. Mặc dù tôi thích

Xem toàn bộ sự việc như một nhiệm vụ được giao phó

Mà dù tẻ nhạt hay thú vị, thì vẫn phải hoàn thành—

Tuy vậy, tôi không phủ nhận rằng vẫn có sự chuẩn bị sẵn

Những niềm vui mà những khẩu vị ít chai sạn hơn có thể hứng thú;

Thậm chí có những thứ cũng làm tôi vui thích, bất chấp niềm kiêu hãnh của tôi—

Những niềm vui từng là nỗi đau: chiếc vòng sắt

Đang mưng mủ quanh cổ một kẻ nô lệ cuối cùng rồi cũng sẽ

Ăn sâu vào da thịt mà nó gặm nhấm. Tôi không còn căm ghét nữa

Một bầy đàn những niềm vui hèn mọn nhỏ nhặt, chưa từng mơ tới

Hay từng bị hắt hủi trước kia; giờ đây chúng lại thay thế chỗ cho

Những mục tiêu đã chết của tôi: giống như trong những khu rừng mùa thu

Nơi những thân cây cao từng vươn lên tươi tốt, từ phần rễ của chúng

Mọc lên một lũ nấm bệnh hoạn và nhợt nhạt,

Những chiếc nấm lạnh lẽo mang màu da của một xác chết.

Fest. Nếu tôi hiểu đúng lời anh, tôi xin thú nhận

Rằng tôi chẳng bận tâm mấy việc những mục tiêu của anh,

Vĩ đại lúc ban đầu và rất có thể đã phình to

Một cách vô độ từ đó đến nay, lại đánh bại được anh.

Có lẽ tôi còn thấy mừng; anh xứng đáng nhận được lời khen ngợi lớn hơn;

Bởi vì chúng quá vinh quang để có thể đạt được,

Nên anh đã không mù quáng bám lấy chúng rồi chết đi;

Anh đã gục ngã, nhưng không hề hằn học từ chối

Việc đứng dậy, chỉ vì một thiên thần đã đánh bại anh

Trong cuộc đấu vật, dẫu cho thế gian chẳng tìm ra ai sánh kịp anh;

Và mặc dù sự thay đổi quá khắc nghiệt và đột ngột

Để có thể mang lại sự mãn nguyện ngay lúc này, anh vẫn cứ tiếp tục

Bước đi trên con đường cay đắng ấy như thể nó được rải đầy hoa hồng.

Thế là tốt rồi: và phần thưởng của anh, sớm hay muộn,

Sẽ đến từ Đấng mà không một ai phụng sự ngài trong vô vọng.

Par. À, nghe hay lắm chứ bộ! Về phần tôi, tôi cho rằng

Chính cái việc dừng lại mọi nỗ lực tiếp theo,

Điều mà anh cho là tồi tệ tột cùng, lại sẽ trở thành con dấu

Cho sự chân thành trong mọi hành động của tôi.

Để giữ được sự nhất quán, lẽ ra tôi nên chết quách đi cho rồi;

Tôi đã chẳng tính toán gì đến cuộc đời phía sau;

Thế mà (chẳng biết len lỏi vào từ lúc nào, được nuôi dưỡng từ bao giờ)

Tôi lại đang đứng ở đây với sự hối tiếc đầy say đắm

Dành cho tuổi trẻ, sức khỏe và tình yêu đã phung phí một cách vô ích,

Cứ như thể việc bảo tồn chúng là điều

Lớn lao nhất và tiên quyết trong tâm trí tôi; và sự thật kỳ lạ này

Đã làm tôi cúi đầu kinh ngạc xiết bao, và có tác động vừa đủ

Trong việc khiến tôi bớt miễn cưỡng hơn khi tuân theo

Một lời khuyên nào đó, một lời cảnh báo bí ẩn—

Anh sẽ không hiểu đâu—nhưng đó là một người đàn ông

Với những mục tiêu không giống tôi nhưng lại được theo đuổi giống như tôi,

Với cùng một niềm nhiệt thành và chẳng có thêm thành công nào,

Đang lụi tàn ngay trước mắt tôi; người đã ra lệnh cho tôi,

Như để né tránh số phận hãi hùng mà tôi đang chứng kiến,

Phải phục vụ nhân loại ngay lập tức; không được chờ đợi thêm nữa

Việc Chúa can thiệp thay cho tôi,

Mà phải hoài nghi chính mình, vứt bỏ niềm kiêu hãnh,

Và trao những thành quả của mình, dẫu có khiếm khuyết ra sao,

Cho con người. Tôi không có thời gian để giải thích

Rằng kể từ đó, một chuỗi sự kiện kỳ lạ

Đã đưa tôi lên vị trí mà anh đang chứng kiến,

Nơi mà tôi dường như tận dụng tối đa

Chính đống đổ nát của quá khứ—có lẽ nhận được

Một chút tín hiệu ánh sáng yếu ớt nào đó cho thấy Chúa đang quan sát

Và có lẽ chấp thuận sự sám hối của tôi: thế nên ở đây

Anh tìm thấy tôi, đang làm điều tốt nhất hoặc gây hại ít nhất.

Và nếu thiên hạ có ngạc nhiên nhiều và thu lợi ít

Thì đó chẳng phải lỗi của tôi; chỉ là, tôi sẽ vui mừng biết bao

Khi vai diễn của tôi trong vở kịch phờ phạc này khép lại,

Và bức màn hạ xuống: tôi phải ráng gồng mình cho đến lúc đó.

Fest. Cho đến khi nào, Aureole thân mến?

Par. Cho đến khi tôi bị hất văng một cách ê chề

Khỏi vị trí cao ngạo của mình. Vận mệnh vốn vô thường

Và ngay cả các giáo sư cũng có lúc ngã ngựa: nếu điều đó xảy ra,

Tôi chẳng thấy có tội lỗi gì trong việc xuôi theo bản tính của mình.

Anh chẳng thể mường tượng nổi những cú sốc thô bạo đến nhường nào đã báo cho chúng ta biết

Rằng chúng ta đang phạm tội; những lời thì thầm của Chúa thường thiếu đi

Sự rõ ràng hơn là sự mạnh mẽ: sẽ thật tốt biết bao

Nếu chúng chỉ dẫn con đường phải đi

Giống như con đường phải rũ bỏ kia. Tôi thực sự rất mong

Được tha khỏi một mẫu thử nghiệm nào nữa. Tôi đang đứng đây,

Và hãy chắc rằng tôi sẽ ở lại đây, cho đến khi bị buộc phải cuốn xéo.

Fest. Miễn là anh vẫn giữ vững lập trường về vấn đề đó! Tôi tin chắc rằng trước lúc ấy

Tất cả những gì tôi mong đợi sẽ trở thành hiện thực:

Đám mây đang bao bọc lấy anh sẽ tan biến mất.

Trong lúc này, tôi thấy rất ít cơ hội cho một sự kiện như thế xảy ra:

Họ ca tụng anh ở đây như một kẻ mà kiến thức, vốn đã

Được hé lộ, đang làm lu mờ tất cả những gì quá khứ từng trưng bày,

Nhưng những thành tựu của anh, dẫu có kỳ diệu đến đâu,

Cũng chỉ là những sự dợm bước mờ nhạt cho một vinh quang

Sắp sửa được phơi bày. Khi đám đông ở Basel

Sa thải người thầy của họ, tôi sẽ cảm thấy hài lòng

Để anh ta ra đi.

Par. Sự ân huệ này từ phía họ

Tôi mong đợi sớm hơn những gì góc nhìn của anh về sự việc

Có thể bảo đảm. Trong số đám đông mà anh đã thấy ngày hôm nay,

Hãy bớt đi phân nửa là sự kinh ngạc tuyệt đối do sự mới mẻ thuần túy

Mang lại, chẳng có gì hơn thế; rồi tiếp theo là bộ tộc

Những kẻ đần độn bẩm sinh chỉ vừa nhận thức được rằng

Trừ khi những phép màu (tựa như những công trình của tôi)

Được thực hiện vì lợi ích của họ, thì cơ may làm khó quỷ sứ

Của họ là rất mỏng manh; tiếp theo là tập hợp đông đảo

Những kẻ căm ghét cay đắng các học viện lâu đời, và chống lưng

Cho người thầy nào công kích chúng, cho đến khi người thầy ấy

Đã cắm rễ được học thuyết của riêng mình, khi đó người thầy ấy

Lại có thể trông chờ vào sự hằn học của bọn chúng;

Lại thêm cả lấm tấm những tên bịp bợm khôn ranh

Mà sự xảo quyệt không hề đi ngược lại với trào lưu,

[31]

Mà lại tìm cách, bằng những lời nịnh hót và sự săn sóc tinh ranh,

Để ép hệ thống của tôi phải bước vào một sự phát triển

Sớm nở tối tàn. Tại sao cứ phải kéo dài danh sách ấy làm gì?

Mỗi kẻ đều có mục đích riêng để phục vụ, và có cách tốt nhất của mình

Để phục vụ nó: bớt đi tất cả những thứ đó, thì vẫn còn sót lại

Một nhúm nhỏ, một tá nghèo nàn là cùng,

Xứng đáng để tìm kiếm sự đồng cảm và sẻ chia,

Và có khả năng thu lợi từ những nhọc nhằn của tôi.

Fest. Đó không phải là một bức tranh khích lệ: dẫu vậy thì số ít này

Vẫn chuộc lỗi cho những kẻ đồng loại của họ. Một khi mầm mống đã được cấy vào,

Sự phát triển của nó, dẫu chậm chạp, nhưng chắc chắn sẽ thành công.

Par. Chúa ban ơn cho điều đó!

Tôi muốn chuộc lại phần nào lỗi lầm: nhưng nếu tôi thất bại,

Những tên khốn bất hạnh ấy lại có lý do này để biện bạch,

Rằng có rất nhiều điều nằm trong phương pháp và cách thức của tôi,

Những thói quen cục cằn của tôi, tinh thần thiếu kiên nhẫn của tôi,

Thứ đang cản trở việc tiếp nhận và kết quả

Học thuyết của tôi: có rất nhiều điều muốn nói, nhưng lại kém kỹ năng diễn đạt!

Những mục tiêu cũ kỹ ấy không cho phép lơ là dù chỉ

Một khoảnh khắc; thế nên, chỉ khi nào

Tôi từ bỏ chúng và quyết tâm gặt hái

Một chút trái ngọt trước mắt—để dạy cho nhân loại một chân lý nào đó

Được đánh đổi bằng giá quá đắt—chỉ khi ấy tôi mới nhận ra rằng

Việc giảng dạy như thế là một nghệ thuật đòi hỏi những sự chăm chút

Và phẩm chất mang tính đặc thù của riêng nó:

Rằng sở hữu là một chuyện—còn bày tỏ lại là

Một chuyện khác. Nếu danh tiếng được đặt lên hàng đầu trong tâm trí tôi,

Hay sự tán dương của công chúng, thì tôi đã sớm nhận ra điều đó rồi:

Con người ta càng lớn tuổi thì càng kém linh hoạt trong việc học hỏi những điều này.

Fest. Nếu thực sự là như vậy, điều mà tôi hoàn toàn không tin chút nào,

Thì chẳng cần phải chờ đợi thêm sự ban ơn nào nữa

Để từ bỏ một công việc có ít giá trị đến thế.

Tại sao không từ bỏ ngay cái gánh nặng phiền toái ấy đi?

Par. Một nhiệm vụ, đúng là một nhiệm vụ!

Nhưng hà cớ gì phải che giấu toàn bộ

Quy mô của sự suy đồi một khi đã vướng vào

Cơn hứng thú thú nhận? Bất chấp tất cả

Những lời lẽ hay ho của tôi về sự vâng lời và lòng chán ghét,

Sự dễ bảo và đủ thứ khác, người ta vẫn phải chờ xem

Liệu khi nhiệm vụ thực sự được hoàn thành,

Và tâm tư tôi được tự do lựa chọn một lần nữa,

Liệu tôi có làm gì khác ngoài việc chỉ hơi điều chỉnh lại đôi chút

Bản chất của cái nhiệm vụ đáng ghét mà tôi từ bỏ hay không.

Nói một cách ngắn gọn, tôi đã hỏng mất rồi; cuộc đời tôi vẫn xuôi theo hướng

Như thuở ban đầu; tôi đã bị bẻ gãy và huấn luyện

Theo những thói quen cũ kỹ của mình: chúng là một phần máu thịt của tôi.

Tôi thừa biết, và chẳng ai rõ hơn tôi, rằng những mục tiêu yêu dấu của mình

Đã được chứng minh là bất khả thi: dẫu vậy, dẫu vậy,

Ngay lúc này đây, điều gì đang dỗ dành tôi, cái đồ ngốc nghếch dại dột này, giống như khi

Những cái bóng mờ nhạt của chúng ngồi cạnh tôi và nịnh hót tôi

Và đẩy tôi trở lại trong sự mãn nguyện với vòng quay tẻ nhạt của mình?

Làm sao tôi có thể thay đổi linh hồn này?—cái bộ máy này

Được kiến tạo thuần túy cho những mục đích của chúng,

Vô cùng tương thích với mọi nhu cầu của chúng,

Để tra cứu và khám phá, chứng minh và hoàn thiện;

Cái cỗ máy tinh vi này mà những chuyển động nhỏ nhặt nhất

Và hèn mọn nhất của nó đều có sức hút đối với tôi

Dẫu chẳng có ý nghĩa gì với ai khác—một sự nhạy bén mà tôi nắm bắt,

Một đối tượng mà tôi nhận thức, một công dụng, một ý nghĩa,

Một đặc tính, một sự tương thích, mà tôi giải thích

Và chỉ một mình tôi mà thôi:—làm sao tôi có thể thay đổi linh hồn mình?

Và cái thân xác bị oan ức này, vô giá trị trừ khi bị sai khiến

Dưới sự thống trị của linh hồn ấy—vốn đã quen chăm sóc

Cho những bận tâm của người chủ rực rỡ của nó và hoàn toàn khuất phục

Những ham muốn chính đáng của bản thân—không đau ốm cũng chẳng sầu muộn

Miễn là hắn ta được thịnh vượng—ta phải lê lết cái thân xác tội nghiệp,

Đầy thương tích này đi đâu? Lạy Chúa! Tôi đã cố gắng biết bao

Để sống như gã thi sĩ điên kia, trong một khoảng thời gian,

Để chỉ biết yêu thương thôi; và tôi thấy mình mới vặn vẹo,

Cong vẹo và biến dạng làm sao! Tôi phải làm gì đây,

Cho dù có được giải thoát khỏi công việc lao dịch đi nữa, ngoài việc quay về

Trong tình trạng kiệt sức, như anh thấy đấy, và đi khập khiễng, đui mù và đau nhức,

Về với cuộc sống cũ kỹ của mình và chết đi như khi tôi bắt đầu?

Tôi không thể nuôi sống bản thân bằng vẻ đẹp chỉ vì

Sự đẹp đẽ của nó mà thôi, cũng chẳng thể hít hà hương thơm

Từ những sự vật đáng yêu chỉ vì vẻ đáng yêu của chúng;

Bản chất của tôi không thể đánh mất dấu ấn thuở ban đầu;

Tôi vẫn cứ phải gom góp, chất đống và phân loại mọi chân lý

Với một mục đích cao cả hơn đằng sau: tôi bắt buộc phải biết!

Giả sử Chúa đưa tôi lên ngai vàng của ngài, hãy tin rằng

Tôi sẽ chỉ lắng nghe lời ngài

Để phục vụ cho mục đích riêng của chính mình! Đối với những người khác,

Vẻ đẹp được vung vãi một cách hoang phí khắp nơi,

Và tôi sẽ rất hạnh phúc nếu có thể dập tắt như họ

Cái khao khát điên rồ và vô tích sự này, và tự thỏa mãn bản thân

Với vẻ đẹp chỉ vì bản thân nó: than ôi,

Tôi đã khoác lên mình một chiếc áo giáp nặng nề

Nhưng lại chẳng thể gia nhập vào hàng ngũ những hiệp sĩ thánh chiến;

Và giờ đây muông thú trong rừng đang trốn chạy tôi,

Những bãi cỏ mát rượi, những tia nắng ấm áp chẳng còn sưởi ấm nữa.

Tốt hơn là cứ tiếp tục bước đi, mơ mộng rằng trước khi màn đêm buông xuống,

Tôi sẽ bắt kịp đoàn người và cưỡi ngựa

Lấp lánh như họ!

Fest. Tôi nghĩ mình đã hiểu

Những gì anh muốn nói: nếu anh, thực sự, có ý định

Bước chân vào cuộc đời đã bỏ lại một lần nữa,

Xin đừng che giấu rằng toàn bộ ý thức này

Về sự thất bại chỉ là một sự giả vờ!

Par. Bạn tôi, bạn tôi ơi,

Tôi nhọc nhằn, anh lắng nghe; tôi giải thích, có lẽ

Anh thấu hiểu: sự giao cảm của chúng ta chỉ dừng lại ở đó.

Anh chẳng học hỏi được gì từ buổi trò chuyện ngày hôm nay sao?

Khi chúng ta muốn tìm hiểu thấu đáo tình trạng của người bệnh

Chúng ta sẽ dò dẫm mạch đập lộn xộn một hồi, nhẹ nhàng ấn lên

Vầng trán nóng hổi, nhìn vào đôi mắt đờ đẫn,

Và từ đó phỏng đoán những phần còn lại. Lẽ nào tôi phải phơi bày

Trái tim mình, gớm ghiếc và đang đập thình thịch, hay moi móc

Lục phủ ngũ tạng ra cho anh ngắm nghía, trước khi anh chịu cho rằng

Mọi thứ đã được tỏ tường? Anh! Anh là ai cơ chứ?

Đó chính là thủ thuật tối cao được đòi hỏi

Bởi tên đại ma vương biểu diễn—thiên đường là khán phòng,

Và trần gian là khán giả. Hãy để Aprile và anh

Giữ lấy những chỗ ngồi đẹp: sẽ đáng đồng tiền bát gạo đấy.

Fest. Anh điên rồi sao, Aureole? Tôi đã nói gì

Mà phải hứng chịu điều này? Tôi chỉ suy luận từ chính lời nói của anh.

Par. Ồ, chắc chắn rồi! Một gã khốn khổ đang đau bệnh mô tả con quỉ lùn

Đang chế nhạo hắn từ cuối chân giường, và thế là với vẻ mặt nghiêm nghị

Anh lao ngay tới đó một cách nghiêm túc: hay hắn kể lại

Chuyến hành trình đầy hiểm nguy mà hắn vừa thực hiện,

Và anh thì vô cùng thắc mắc làm sao chuyện đó có thể xảy ra!

Anh tìm thấy tôi ở đây, nửa ngây dại nửa điên rồ;

Chẳng có chút niềm vui sướng nào trong việc tôi phải tra cứu

[32]

Vào những vấn đề này, chứ đừng nói đến việc phải chịu đựng

Sự soi mói của kẻ khác; nhưng sự tình lại đưa đẩy

Rằng tôi bị dẫn dắt để phó thác tình trạng của mình cho anh:

Và kết cục là, anh kết hợp, đối chiếu

Và nghiền ngẫm những lời lẽ ngốc nghếch của tôi cứ như thể chúng

Đã chuyển tải trọn vẹn mọi điều ẩn giấu ở đây—

Ở đây này, ngập tràn sự gớm ghiếc với nỗi tuyệt vọng, căm thù và thịnh nộ!

Chẳng có chút sợ hãi, e dè hay hổ thẹn nào sao?

Anh sẽ không phỏng đoán điều gì ư? Sẽ chẳng tha cho tôi chút gì sao?

Tôi bắt buộc phải đào sâu hơn nữa à? Có hay không?

Fest. Bạn thân mến...

Par. Đúng thế: tôi thật thô lỗ—đó là một phần trong đó;

Dấu hiệu của bệnh dịch—anh không phải là kẻ lai vãng trại phong,

Làm sao anh có thể biết được? Thế thì, anh nghĩ thật kỳ lạ

Khi tôi tuyên bố đã thất bại hoàn toàn,

Mà lại còn đề xuất một cuộc quay trở lại chót vót

Về những con đường vô vọng: và điều này, là bởi vì

Anh không biết cám dỗ là gì, cũng chẳng biết nó

Sẽ xoay xở gặm nhấm con người ở phần dễ tổn thương nhất ra sao.

Anh phải hiểu rằng chúng ta, những kẻ mang lại

Trò tiêu khiển cho các vị thần, bị săn đuổi cho đến tận cùng:

Chẳng có lấy một loạt đạn sắc bén nào bắn vào chúng ta,

Mà nếu may mắn thoát chết, dẫu bị thương, chúng ta lại chậm bước lại

Và nhặt nhạnh bên vệ đường những thứ thảo mộc cùng rễ cây

Để băng bó vết thương, tưởng đâu đã an toàn khỏi hiểm họa về sau:

Chúng ta bị tấn công cho đến tận cùng bờ vực của sự sống.

Sẽ rất tuyệt nếu tôi có thể quay về,

Như một gã ngốc bận rộn vô hại, về với những thói quen cũ của mình!

Tôi muốn quên đi những bóng gió về một số phận khác,

Đủ rõ ràng, thứ mà những giờ phút tĩnh lặng

Gần đây đã làm tôi khiếp sợ.

Fest. Số phận khác! Thế là gì?

Par. Suy cho cùng thì, Festus, anh nói đúng: tôi vẫn là

Một con người: tôi chẳng bao giờ cần phải hạ mình cúi đầu.

Tôi đã muốn trở thành—một cái gì đó, tôi cũng chẳng biết là gì;

Nhưng dù không thể bay vút lên cao, tôi cũng không bò trườn.

Có những số phận tồi tệ hơn cái số phận này của tôi nhiều.

Anh nói rất đúng!

Fest. À!

Par. Và còn sự đọa đày sâu sắc hơn nữa!

Nếu những kích thích hèn mọn của sự tán dương tầm thường,

Nếu sự kiêu hãnh trở thành nguồn thực phẩm được lựa chọn

Của một tâm hồn đã lụi tàn, nếu nó bóp nghẹt ngay cả niềm khát khao

Được tìm thấy những hoài bão thuở đầu là sự thật,

Nếu nó dạy cho ta hít thở sự giả dối tựa như hơi thở sự sống—

Một bầu không khí ngập tràn sự xảo trá, mưu mẹo và dối lừa;

Nếu nó khiến ta cảm thấy tự hào khi bắt chước, vượt qua

Những bản chất đê tiện trong các thủ đoạn từng khơi dậy

Sự căm ghét ghê tởm nhất trong ta thuở nào... Không, không!

Sự đọa đày tuyệt đối chỉ dành riêng cho địa ngục!

Tôi từng mang những cảm xúc bất tử; những thứ đó sẽ chẳng bao giờ

Bị dập tắt hoàn toàn đâu: không, không!

Bạn tôi ơi, anh đang mang

Một gương mặt sầu muộn, và chắc chắn một điều rằng

Chẳng có chút niềm vui nào trong toàn bộ công việc ảm đạm này.

Nhưng đó có phải là mong muốn của tôi khi khơi mào

Những ký ức và điềm báo ấy đâu? Tôi đã tiên liệu trước

Chúng sẽ đẩy mình đi đến đâu. Tốt hơn là chúng ta hãy bàn về

Tin tức từ Lucerne hay Zurich; hãy hỏi và kể

Về bầu trời rực lửa của Ai Cập hay những rừng sồi bần của Tây Ban Nha.

Fest. Tôi đã suy ngẫm rồi: hãy tin tôi, tâm trạng này rồi sẽ qua đi!

Tôi hiểu anh và tinh thần cao cả mà anh mang trong mình,

Và dễ dàng tháo gỡ được mấu chốt cho tất cả mọi chuyện.

Đây là những thử thách thích hợp cho những kẻ như anh,

Và anh không được hy vọng sẽ được miễn trừ: làm người phàm

Chính là phải đối mặt với vô vàn thử thách.

Hãy nhìn quanh xem! Những chướng ngại vật từng ngăn cản những kẻ khác

Tiếp cận tham vọng của anh, đã bị anh gạt phăng đi;

Những nỗi sợ, sự hoài nghi của họ, những xiềng xích trói buộc tất cả bọn họ,

Chỉ mềm như sợi lanh trước tâm hồn kiên định của anh, thứ chẳng có gì

Có thể làm cho khiếp sợ ngoại trừ những ảo tưởng này sinh ra

Từ chính sức mạnh của nó, chính cái sức mạnh được ngụy trang của nó,

Đang chế nhạo chính nó. Hãy dũng cảm lên, Aureole thân mến! Vì

Con thỏ còn có cái bóng của nó để làm nó sợ hãi,

Con hoẵng có một cành cây xào xạc, người phàm có những nỗi lo âu,

Và những bản chất cao cả hơn thế nữa vẫn sẽ khinh miệt và bật cười

Trước những ảo tưởng vướng víu này, giống như anh

Cười trước xiềng xích của một trí tuệ yếu đuối hơn,—

Hãy đo lường chiều cao tâm trí anh bằng cái bóng mà nó hắt ra!

Tôi hiểu anh mà.

Par. Và tôi cũng hiểu anh, Festus thân mến!

Và biết anh yêu thương một cách mù quáng nhường nào; và cách mà

Mọi sự ngưỡng mộ đều làm con người ta trở nên mù lòa.

Fest. Anh cho rằng

Sự ngưỡng mộ làm con người ta mù lòa ư?

Par. Phải và than ôi!

Fest. Chẳng có gì làm anh mù quáng ít hơn sự ngưỡng mộ đâu, bạn tôi ơi!

Dù cho đó là việc mọi tình yêu đều mang lại sự khôn ngoan

Theo mức độ của nó; từ tình yêu hòa quyện với tình yêu—

Trái tim đáp lời trái tim—cho đến tình yêu vắt kiệt chính nó

Trong sự tôn sùng điên rồ thầm lặng dành cho một phàm nhân

Lỗi lạc nào đó, một đại linh hồn vĩ đại nào đó,

Kẻ sẽ chẳng bao giờ biết mình được sùng bái đến nhường nào.

Tôi nói rằng, thứ tình yêu ấy chẳng bao giờ mù lòa cả; mà trái lại

Nó vô cùng nhạy bén với từng vết nhơ nhỏ nhặt nhất

Đang làm vấy bẩn đối tượng mà nó hướng về, thứ mà sự căm ghét (vốn được cho là

Vô cùng cảnh giác và săm soi) chẳng hề mộng thấy.

Tình yêu mãi ấp ủ những điều đó: rồi sao nữa? Khi lần đầu nhận ra

Liệu có cuộc đấu tranh ngọt ngào nào để quên đi, để thay đổi,

Để phủ lấp những vết nhơ ấy bằng toàn bộ

Ánh hào quang của sự lương thiện phổ quát mà chúng đang làm xáo trộn?

—Để biến chính những khiếm khuyết đó thành một nguồn suối bất tận

Cho tình cảm mới mẻ nảy nở từ hy vọng và nỗi sợ?

Và khi mọi thứ đều thất bại, liệu có cuộc đứng lên kiên cường nào

Được thực hiện ngay cả cho rất nhiều thứ đã được chứng minh là yếu đuối? Không có sự chùn bước nào

Kẻo, vì mọi tình yêu đều đồng hóa linh hồn

Với những gì nó yêu mến, cuối cùng nó sẽ trở nên

Gần như là một đối thủ của thần tượng mình sao? Tin tôi đi,

Nếu có những ác ma tìm cách hãm hại chúng ta,

Để hủy diệt và kéo sập những linh hồn hùng mạnh nhất trần gian

Ngay dưới chân Chúa, thì chúng sẽ thu thập phần lớn

Từ những kẻ yêu mến như thế, sự nhiệt thành của họ sẽ phục vụ cho mục đích của chúng nhiều nhất;

Và ít nhất từ những kẻ căm ghét, những kẻ luôn cố gắng hết sức

Bằng sự lăng mạ và khinh miệt để che khuất ánh sáng

Vốn đang ép buộc lối đi ngay cả vào trái tim của chúng:

Bởi vì từ đó người bảo vệ của chúng ta sẽ xé toạc tấm màn che

Và phơi bày bên trong mỗi trái tim, tựa như trong một ngôi đền,

Bức tượng khổng lồ của sự hoàn mỹ, được nuôi dưỡng

Bất chấp sự căm thù, thứ mà những lời vu khống của nó được sinh sôi

Ngay trước sự hiện diện bình yên của đôi mắt ấy.

Sự ngưỡng mộ chân chính không hề làm mù lòa; và tôi cũng chẳng

Mù lòa đến thế. Tôi gọi tội lỗi của anh là ngoại lệ;

Nó sinh ra từ một kẻ có cuộc đời đã vượt qua những ranh giới

Được vạch sẵn cho sự sống. Hãy giải quyết lỗi lầm đó với Chúa đi!

Tôi đang nói về con người; đối với những kẻ phàm trần bình thường như tôi

Sự yếu đuối mà anh phơi bày chỉ làm cho anh trở nên đáng yêu hơn,

Giống như những vết tích mờ nhạt của sự tàn lụi trên các vì tinh tú.

Tôi bảo anh hãy phấn chấn lên!

Par. Præclare! Optime!

Hãy tưởng tượng một vị linh mục ẩn tu trong núi tĩnh mịch

Lại đang dạy dỗ Paracelsus! thế mà sự việc lại là thế đấy.

Nào, tôi sẽ chỉ cho anh thấy công trạng của tôi nằm ở đâu.

Nó nằm ở bước tiến của những tâm trí cá nhân

Mà đám đông chậm chạp nên đặt nền tảng kỳ vọng của họ

Để rồi cuối cùng sẽ đi theo; giống như đại dương

Chờ đợi suốt nhiều thời đại trong lòng của nó cho đến khi có một con sóng nào đó

Trong số vô vàn khối nước khổng lồ ấy, vươn ra mở rộng

Đế chế của toàn bộ khối nước, có lẽ thêm vài feet,

Vượt qua dải cát vốn đã giam hãm

Những người anh em của nó trong suốt ngần ấy thời gian: từ đó trở đi phần còn lại,

Thậm chí đến kẻ hèn mọn nhất, cũng ùa ngay vào lập tức,

Và một lượng lớn như thế được thu về rõ ràng. Tôi sẽ rất vui mừng

Nếu mọi nỗ lực của tôi, dẫu thất bại trong bất kỳ điều gì khác,

Vẫn đủ để tạo ra sự đột phá như thế và mang lại

Một phạm vi rộng lớn hơn cho tư duy: không, chúng đang làm điều này đấy chứ;

Bởi vì, bất kể quan niệm của tôi về chân lý thực sự

Và một sự thành công chính đáng có là gì đi nữa,

Tôi không hề mù lòa trước thứ bậc không thể chối cãi của mình

Khi được đặt lên bàn cân với những kẻ khác: tôi đi trước thời đại của mình;

Và bất cứ ai muốn đều hoàn toàn tự do để leo lên

Những công sức này như một bệ phóng để từ đó công sức của chính họ

Có thể có một sự khởi đầu thuận lợi. Nhưng than ôi!

Những kẻ đi theo tôi—họ ồn ào như anh vừa nghe đấy;

Nhưng về mặt trí tuệ, kẻ xuất sắc nhất trong số họ

Lại vụng về sử dụng những thứ vũ khí mà tôi cung cấp

Và họ ca tụng, đến mức tôi bắt đầu hoài nghi

Liệu những cây gậy thô kệch và sỏi đá của chính họ

Có mang lại hiệu quả tốt hơn hay không so với những thứ vũ khí của tôi

Bị sử dụng một cách đê tiện như thế—liệu sai lầm có chịu khuất phục

Sớm hơn trước những nhát giáng vụng về cũ kỹ

Hơn là chiến pháp tinh vi hơn của tôi, thứ mà họ học chưa được nửa vời.

Fest. Vậy thì tôi sẽ cung cấp nghệ thuật đó, hoặc giữ lại

Vũ khí mới cho đến khi anh dạy cho họ bí ẩn của nó.

Par. Hãy cứ yên tâm, đó là điều tôi mong muốn; tôi nhờ cậy

Vào phương pháp huấn luyện đơn giản nhất. Ngày qua ngày tôi tìm cách

Đánh thức tâm trạng, tinh thần thứ duy nhất

Có thể làm cho những thứ vũ khí đó trở nên hữu dụng đối với con người.

Tất nhiên là họ dùng để khua chiêng gõ mõ ngay lập tức

Được tô điểm bằng cây cung của Ulysses, chiếc khiên của Achilles—

Hãy chói lọi trước chúng ta, toàn thân mang giáp sắt, hỡi Achilles!

Hãy làm cho trái tim chúng ta khiêu vũ theo bước chân vang dội của ngươi!

Đúng là một cảnh tượng để dọa lũ quạ bay đi!

Fest. Thật tiếc khi anh không chọn một phương pháp nào khác

Để đạt được mục đích của mình. Nghệ thuật kỳ diệu

Cuối cùng đã được thiết lập trên thế gian này hứa hẹn sẽ

Khắc phục mọi trở ngại như thế này:

Hãy tin tưởng vào nhà in của Frobenius thứ kiến thức quý giá

Đang bị che khuất bởi phong cách kỳ quặc, hoặc không thích hợp

Cho những kẻ mới nhập môn; hãy để những con chữ của ông ấy bảo đảm

Một đài tưởng niệm bất tử cho hậu thế;

Trong khi đó hãy tự tin chờ đợi và tận hưởng

Hiệu quả cuối cùng: sớm hay muộn

Anh cũng sẽ được phơi bày trọn vẹn.

Par. Lại cái câu hỏi cũ kỹ tẻ nhạt ấy

Dưới một hình thức mới; chẳng có gì hơn. Thế này: tôi sở hữu

Hai loại tri thức; một loại—vô cùng to lớn, mờ ảo,

Những gợi ý về mục tiêu vô biên mà tôi từng theo đuổi:

Loại còn lại bao gồm nhiều bí mật, được chớp lấy

Trong lúc đang săn đuổi phần thưởng cao quý hơn—có lẽ là một vài

Nguyên lý cốt lõi có thể dẫn đến rất nhiều thứ:

Tôi đem những thứ sau này dâng cho đám tín đồ ở đây của mình.

Giờ thì, bảo tôi ghi chép lại loại thứ nhất,

Nghiên cứu cổ xưa của tôi, và thực chất là anh đang bảo tôi

Quay trở lại những con đường hoang dã vừa mới từ bỏ:

Tôi buộc phải đi tìm chúng nằm rải rác khắp thế gian.

Sau đó, đối với những nguyên lý, chúng quá ư đơn giản

Mặt khác (chủ yếu mang tính chất lật đổ),

Đến mức thời điểm này cũng thích hợp để đề xuất chúng

Cũng như bất kỳ thời điểm nào khác—ngày mai tại lớp giảng của tôi,

Hoặc nửa thế kỷ nữa được ướp xác trên trang giấy in.

Bởi vì nếu nhân loại có ý định học hỏi cho ra ngô ra khoai,

Họ phải bắt đầu bằng việc đặt niềm tin vào chúng

Và hành động theo chúng: và tôi thấy rằng

Các bài giảng của tôi phục vụ cũng tàm tạm ổn đấy chứ;

Chắc chắn những giáo lý này sẽ không rơi xuống đất đâu,

Bất chấp sự mới mẻ và bối cảnh xù xì của chúng.

Tôi nghĩ lớp học của tôi sẽ không quên ngày hôm nay

Khi tôi cho họ biết các vị thần của Israel,

Aëtius, Oribasius, Galen, Rhasis,

Serapion, Avicenna, Averröes,

Chỉ là những khối gỗ mục!

Fest. Và điều đó làm tôi nhớ lại, tôi có nghe được điều gì đó

Về tính cách ngang ngạnh của anh: anh đã thiêu hủy sách của họ.

Dường như, thay vì đáp trả những bậc hiền triết ấy.

Par. Và ai đã nói điều đó?

Fest. Vài người tôi gặp tối qua

Cùng với Œcolampadius. Như anh biết đấy, mục đích

Của chuyến dừng chân ngắn ngủi này ở Basel là để tìm hiểu

Ý muốn của ông ấy liên quan đến một số thông điệp được gửi đi

Cho Zuinglius của chúng ta và chính ông ấy. Chính ông ấy là người

Đã thông báo cho tôi rằng vị giáo sư nổi tiếng ở đây

Chính là người bạn cũ của tôi.

Par. À, tôi quên mất: anh đã đi...

Fest. Từ Zurich mang theo những tin tức dành cho tai

Của Luther, hiện đang ở Wittenberg—(anh biết đấy,

Tôi không mảy may nghi ngờ, những bất đồng gần đây

Với Carolostadius)—và trên đường trở về đã ghé qua

Basel và...

Par. Tôi nhớ rồi. Lại có một trường hợp thế này,

Sẽ dạy cho anh biết tại sao tôi không đáp lời, mà lại đi thiêu hủy

Những cuốn sách mà anh vừa nhắc đến. Xin hỏi, liệu Luther có mơ rằng

Những luận điểm của ông ta thuyết phục bằng chính sức mạnh của chúng

Đám đông đang tôn sùng học thuyết của ông ta không? Không hề, thực sự là thế!

Sự bác bỏ thẳng thừng của ông ta đối với những điểm đã được thiết lập

Mà qua bao thế hệ người ta tôn sùng và đinh ninh rằng

Chẳng bao giờ có thể bị công kích khi dưới chân là mặt đất

Và phía trên là bầu trời của họ—những điểm mà thời gian hay cơ hội

Chẳng thể lay chuyển—đã làm được nhiều hơn cả dàn

Luận điểm theo sau đó. Hãy mạnh dạn phủ nhận đi!

Có rất nhiều tiếng thở gấp, mái tóc dựng ngược lên

Trong chốc lát; rồi sau đó, những ánh mắt kinh ngạc, sự chờ đợi câm lặng

Đứa con sấm sét vốn chẳng bao giờ giáng xuống: và tiếp theo,

Sự kinh ngạc đầy trách móc và dò hỏi; những kẻ

Vốn dĩ chưa từng nhúc nhích, giờ đây lại có thể

Tự mình tìm ra phần còn lại, có lẽ còn

Vượt qua cả kẻ đã khơi mào cho toàn bộ sự việc,

—Giống như lớp học thông thái của tôi sẽ chẳng bao giờ vượt qua người thầy của nó.

Và anh đã gặp Luther chứ?

Fest. Đó là một tâm hồn vĩ đại!

Par. Đúng thế: cái xiềng xích nặng nề từng đày đọa nhân loại

Đã bị đập nát, và người cao quý nhất trong tất cả chúng ta

Phải cúi đầu trước đấng cứu thế—chính xác hơn là người thực hiện

Dự án của chính chúng ta—chính chúng ta, những kẻ từ lâu trước đó

Đã phá vỡ xiềng xích, nhưng lại quên mất đám đông,

Những kẻ lẽ ra chúng ta phải dạy dỗ, vẫn đang rên rỉ dưới gánh nặng của họ:

Điều này ông ấy đã làm được và làm một cách cao quý. Mong sao điều đó thuận buồm xuôi gió!

Bất luận cơ may hay rủi ro của tôi là gì,

Những gì mang lại lợi ích cho nhân loại hẳn cũng phải làm tôi vui mừng;

Và con người dường như được sinh ra, dẫu không giống như tôi từng tin tưởng,

Vì một điều gì đó tốt đẹp hơn những gì thời đại tạo ra.

Hãy chứng kiến những băng đảng nông dân mà ánh sáng mới của anh

Từ Suabia đã chiếm hữu, những kẻ do Münzer lãnh đạo,

Và những kẻ mà vị công tước, bá tước xứ Landgrave cùng hoàng tử tuyển hầu

Sẽ dẹp yên trong bể máu! Thôi được, thôi được; đó chẳng phải thế giới của tôi!

Fest. Lắng nghe kìa!

Par. Đó chỉ là cơn gió sầu muộn đang chuyển động

Trong những tán cây; than hồng trong lò cũng đã ngả màu xám xịt:

Trời chắc sắp sáng rồi.

Fest. Tốt nhất nên mở cửa sổ ra: hãy nhìn kìa,

Màn đêm, lúc nãy còn vương vãi mây mù và những vì sao bay lượn,

Nay đã trống trải và bất động: ngọn cây ngủ say bình yên làm sao

Cùng tất cả mọi thứ! Tựa như một con rắn lục,

Cơn gió đang lướt đi thì thầm từ cành này sang cành khác.

Par. Phải; anh có thể đăm đăm nhìn vào một cái cây bị gió lay động

Suốt hàng giờ đồng hồ, mà chẳng hề tính toán thời gian là mất mát.

Fest. Anh cũng sẽ đăm đăm nhìn như thế đấy:

Những thời khắc hạnh phúc ấy rồi sẽ quay trở lại.

Par. Đã qua rồi, qua rồi,

Những thời khắc thú vị ấy! Chẳng phải ngọn gió đang rên rỉ kia

Đang tỏ ý tiếc nuối rằng chúng ta đã đạt được những thành tựu ấy

Và đánh đổi giấc ngủ để lấy chúng đó sao?

Fest. Đó là niềm tin của chúng ta

Rằng vẫn còn có một thế giới khác để chữa lành

Mọi sai lầm và rủi ro.

Par. Một thế giới khác!

Và tại sao thế giới này, thế giới bình thường này, lại phải là

Một chốn tạm bợ, một vật làm nền thuần túy, dẫu có tốt đẹp đến đâu,

Cho một cuộc sống huy hoàng nào đó sắp tới? Con người ta phải được nuôi dưỡng

Bằng thức ăn của các thiên thần, cho phải phép; và một vài dấu vết

Của một bản chất thần thánh hơn lấp ló nhìn ra

Xuyên qua sự đê tiện thể xác của anh ta, đã bảo đảm cho anh ta

Quyền tối cao khinh miệt mọi sự chuẩn bị

Dành cho những thị hiếu thấp kém hơn của mình—một vài dấu vết rải rác

Cấu thành nên bản chất của anh ta, đúng y như thế

Rằng đâu đó ở đây một viên ngọc quý sẽ cấu thành nên

Khối đá, cái giường cằn cỗi của chúng, một viên kim cương duy nhất.

Nhưng nếu sự thật là thế—nếu con người toàn là trí tuệ—hắn sẽ đạt được

Một vị trí chẳng có gì đáng ghen tị. Từ Chúa

Hạ xuống tinh linh hầu cận thấp kém nhất,

Trí tuệ vẫn tồn tại, thứ hắt tâm trí của chúng ta

Vào bóng tối khôn lường. Không, không:

Tình yêu, niềm hy vọng, nỗi sợ, đức tin—những thứ đó tạo nên nhân tính;

Đó là dấu hiệu, nốt nhạc và đặc trưng của nó,

Và những thứ đó tôi đã đánh mất!—đã vụt mất, khép lại vĩnh viễn với tôi,

Giống như một người bạn đã chết được an toàn khỏi sự tàn nhẫn thêm lần nữa!

Nhìn kìa, cuối cùng thì ban mai cũng đã đến. Bóng tối nặng nề dường như

Đã pha loãng, xám xịt và quang đãng không bóng dáng sao trời;

Những bụi cây cựa quậy và tự đánh thức mình cứ như thể

Có con rắn nào đó, đè nặng lên chúng suốt đêm, đã buông lơi

Cái siết của nó; và từ phía Đông, ngày càng tràn đầy hơn

Ánh ban mai, tựa như một dòng sông hùng vĩ, đang tuôn chảy vào;

Nhưng đầy mây mù, ảm đạm, hoang vắng và lạnh lẽo.

Tuy nhiên hãy nhìn cái loài cây hình ngôi sao tua tủa gai rộng lớn kia,

Nằm nửa chừng trong khe đá, đang xòe những chiếc lá phủ đầy lông tơ

Dày đặc và lấp lánh những giọt sương kim cương.

Và anh sẽ lên đường về Einsiedeln vào ngày hôm nay,

Và chúng ta đã trải qua cả đêm dài trò chuyện thế này đây!

Nếu anh muốn tôi trở nên tốt đẹp hơn nhờ tình yêu của anh,

Đừng bao giờ quay trở lại những chủ đề buồn bã này nữa.

Fest. Xin một ân huệ,

Và tôi sẽ kết thúc. Tôi rời khỏi anh, trong lòng vô cùng xúc động;

Không đành lòng khi bản thân đã có một chuyến đi suôn sẻ, trong khi

Người bạn của tôi lại thay đổi quá ư đau đớn. Nếu tâm trạng này

Chịu qua đi, nếu ánh sáng một lần nữa trỗi dậy

Nơi mà giờ đây chỉ toàn bóng tối, nếu anh thấy phù hợp

Để hy vọng và tin tưởng trở lại, và tiếp tục phấn đấu,

Anh sẽ ghi nhớ—không chỉ riêng tình yêu của chúng ta—

Mà còn cả việc niềm tin của tôi vào mong muốn của Chúa rằng con người

Nên đặt niềm tin vào sự trợ giúp của ngài, (như tôi phải đinh ninh rằng

Anh đã từng tin tưởng) đang bị che khuất và lu mờ thông qua anh:

Bởi vì anh đang như thế này, và đây chẳng phải là phần thưởng.

Anh sẽ không gọi tôi đến bên cạnh anh chứ, hỡi Aureole thân mến?