——Một ngụm nước, một miếng ăn, không có gì là không tuân theo công ơn của trời, nhờ cậy sức lực của con người, nghĩ đến khiến người ta cảm động tận đáy lòng; đến như trên một bàn ăn, ơn ngậm mớm bón nuôi, sự tinh tế của đôi đũa chung, tình cảm quê hương, sự thân thuộc của đất đai, không có gì là không khiến người ta trang nghiêm——

Bạch Dữu

Mỗi khi thu sang muộn, tôi thường đi mua mấy quả bưởi trắng lớn.

Chẳng biết vì sao, việc này năm này qua năm khác làm, đến sau cùng lại biến thành một hành vi coi trọng như nghi thức vậy.

Hầu hết mọi người chỉ ăn bưởi Văn Đán, bưởi Văn Đán nhỏ gầy, mảnh dẻ, dịu dàng, tôi lại chê nó ngọt quá mềm yếu. Tôi thích bưởi lớn, bưởi lớn sinh trưởng cực kỳ to, cực kỳ nặng, không chỉ tròn, mà suýt có thể coi là dẹt, những múi bưởi ngon luôn căng phồng đến mức làm rách cả màng múi, thật là khó tưởng tượng nổi.

Ăn bưởi phần lớn là vào lúc nửa đêm, khi các con đã ngủ, tôi và chồng dưới một ngọn đèn từ từ bóc lớp vỏ xanh thơm ngát hấp dẫn ấy ra.

Múi bưởi luôn khiến tôi liên tưởng đến vũ trụ, đến muôn loài muôn vật đan xen gắn kết lẫn nhau. Chúng tôi ăn hết nó từng múi từng múi một, trong tâm trạng gần như có một sự thành kính.

Nhân gian vốn dĩ có thể trọn vẹn sung túc, hòa hợp gắn bó, giống như một quả bưởi vậy.

Khi tôi già đi, vào mùa gió thu đông đặc cả hai vai, anh, liệu có còn cùng tôi đi ra chợ mua một quả bưởi trắng, dưới ánh đèn một vòng vàng dịu — hai đầu tóc bạc dần đối diện nhau thành hai bờ sậy, anh vẫn sẽ cùng tôi ăn chung một quả bưởi trắng viên mãn sung túc chứ?

Khoảnh khắc bánh mì ra lò

Thứ thực phẩm mà tôi không thể cưỡng lại nhất, chính là các loại ngũ cốc.

Bánh mì, bánh nướng, những hạt cơm trắng ngần trong suốt đều khiến tôi bỗng nhiên cảm thấy đói bụng. Con người hiện đại theo một ý nghĩa nào đó chính là "thế hệ ăn thịt", nhưng tôi lại không mấy vẻ vang mà kiên trì thích mì và cơm.

Có một lần, là một ngày trời mưa, trên ngọn núi ở vùng quê nhìn tang lễ của một người xa lạ, người chủ lễ bưng một giừa lúa, vừa rải vừa niệm, "Phúc lộc con cháu — có nhé —" bỗng cảm thấy khóe mắt nóng lên, bỗng cảm thấy ngũ cốc thật lộng lẫy, thật hoàn mỹ, hương thơm của lúa nếp lúa tẻ có thể dâng lên cất nhắc thần linh, dưới an ủi người đã khuất.

Là năm ba mươi tuổi nhỉ, có một hôm, đang từ từ nhai một miếng cơm, bỗng trong lòng giật mình, phát hiện ra cả miệng cơm toàn là những hạt giống từng hạt từng hạt. Hỗn hợp nghĩ đến hạt giống là lập tức nghiêm nghị thu mình lại, không biết thứ mình ăn là hạt lúa ở mảnh ruộng nước Giang Nam nào, chẳng biết là đã trải qua mấy đời mấy kiếp, mượn bao nhiêu tay đổ bao nhiêu mồ hôi mới đến được Đài Loan, cũng chẳng biết nó đến từ bình nguyên Gia Nam hay vùng quê Bình Đông đầy rẫy mía được nhà thơ ví ngọt như "một cục đường vuông", nhưng mặc cho gạo này đến từ nơi nào, tôi đều cảm ơn, trong đó có tình ý sâu đậm dặn dò dặn dại, từ thời Đường Ngu thượng cổ kể thẳng đến tận bây giờ.

Tôi cũng thích bánh mì, vô cùng thích.

Tiệm bánh mì luôn tràn ngập hương thơm nướng chín, tôi có khi chẳng mua gì cũng cứ bước vào ngửi một chút.

Buổi chiều mùa đông nếu gặp khoảnh khắc bánh mì ra lò thì quả là hạnh phúc, thậm chí không khí trên phố cũng chốc lát náo nhiệt ồn ào hẳn lên, người thợ cả bưng chiếc mâm sắt đen chạy bước nhỏ, đem ổ bánh mì nướng vàng giòn thơm phức dâng đến trước mắt chúng ta tựa như thần thoại.

Tôi đặc biệt thích loại bánh mì cám to tròn phồng ấy, tôi có khi lại ngốc nghếch mua cả một đống. Trong truyền thuyết, đạo gia tu tiên đều phải "tị cốc", tôi không cần "tị cốc", tôi muốn làm người, muốn ngửi hương lúa hương mì của nó suốt cả đời.

Tôi có lúc không phân biệt được lý do thực sự khiến mình thích bánh mì hay cơm gạo, có phải tôi yêu thứ vị nhạt nhẽo chất phác trắng ngần vượt xa khỏi những vị chua ngọt đắng cay kia không? Có phải tôi yêu cái xuất thân bần hàn vẫn luôn là lương thực của người nghèo đó không? Hay tôi đã mê mẩn thứ cảm xúc thần thánh trang nghiêm khiến tôi ngỡ ngàng như thấy lại người xưa ấy, hoặc là, tôi chỉ yêu cái niềm vui kỳ diệu khi nồi cơm vừa hé vung, lò nướng vừa nhóm lửa?

Tôi không biết, tôi chỉ biết rằng trong thế kỷ hỗn độn này có thể đi hết con đường dài, để đứng sững lại trong một tiệm bánh mì chờ khoảnh khắc bánh mì ra lò, là một chuyện hạnh phúc.

Bóng chày và việc nấu cơm

Mỗi khi nghĩ đến câu chuyện đó, trong lòng tôi lại hơi xót xa, hơi vui mừng, hơi bất đắc dĩ chạnh lòng, nhưng lại vô cùng vững chãi.

Đó thực ra không phải là một câu chuyện, đó là một mẩu tin ngắn ở cuối trang báo, nhân vật chính là vợ của Vương Trinh Trị, dạo đó Vương Trinh Trị đang rất nổi, cú home-run của anh xem chừng sắp đổi kịp cầu thủ Mỹ nào đó rồi.

Anh quả nhiên đã đuổi kịp, toàn bộ khán giả Nhật Bản chực chờ trước màn hình tivi phát cuồng! Hai đứa con của anh đương nhiên lại càng phát cuồng hơn!

Sau đó theo lệ có phóng viên đến phỏng vấn, muốn vợ của Vương Trinh Trị phát biểu cảm nghĩ — phóng viên thật kỳ lạ, họ cứ luôn mặc định trong đầu người khác toàn là cảm nghĩ.

“Lúc đó tôi đang nấu ăn trong bếp — nghe tiếng trẻ con la lớn, mới biết được.”

Không biết đó là lần nấu nướng thứ mấy trong đời cô ấy, con cái xem bóng xong là phải ăn cơm, chồng đánh bóng xong cũng đắc hầu hạ, cô ấy ngày qua ngày canh chừng phòng bếp — chẳng có ai đến đếm kỷ lục hộ cô ấy, thậm chí ngay cả bản thân cô ấy cũng chưa từng đếm. Trên thế giới hình như không có người phụ nữ nào đi đếm toán kỷ lục ba bữa một ngày cho chính mình, một người phụ nữ nếu chèo chống đến năm mươi năm đám cưới vàng, cô ấy sẽ nấu hơn năm vạn tư ngàn bữa cơm, điều đó thật điên rồ, người phụ nữ cứ thế đem căn bếp nhỏ bé cúng bái thành ngôi miếu bằng ngọn lửa thơm ngát. Bản thân cô ấy là vị tư tế trọn đời gắn bó, thành kính hơn bất kỳ tăng lữ nào, một ngày ba bận nhóm lửa, gió mưa lạnh nóng không đứt đoạn, trong đó nhất định có chút gì đó chấp nhất, nhất định có chút gì đó dịu dàng khiến người ta rơi lệ.

Hãy để cả thế giới phát cuồng vì cú đánh đó, đối với một người trọn đời cầm gậy đánh bóng mà nói, mỗi cú home-run và một cú home-run khác thực ra đều giống nhau, đều giống nhau là một lần thành công hoàn mỹ, nhưng cũng đều giống nhau có thể là một lần ra đòn vừa thanh thản nhẹ nhàng tựa như nhịp thở vừa thần thánh vừa tự tại. Tất cả những cái tốt trong triết học phương Đông đều là một trạng thái "thường", chữ "thường" thật hay, có một khí phách lớn lao thiên địa vĩnh hằng vô tận vô biên.

Ngày hôm đó, toàn nước Nhật có lẽ chỉ có hai người không canh chừng trước màn hình tivi, chỉ có hai người không dán mắt nhìn bảng kỷ lục, chỉ có hai người không phát cuồng, đó là vợ của Vương Trinh Trị và chính bản thân Vương Trinh Trị.

Hồng ngọc (Xiêm la)

Khi búp cây hồng ngọc vừa nhú lên, có màu đỏ sậm, tự như có thể nhìn thấy một luồng dịch đất phun ngược lên, khiến cho từng chiếc lá non đều sung huyết.

Mỗi lần về nhà mẹ đẻ ở Bình Đông, tôi đều phải hái một ôm lớn búp hồng ngọc mang về, các con đều không có ở nhà, bố mẹ ngồi đối diện bốn cây hồng ngọc trước và sau nhà, đương nhiên là ăn không kịp.

Trong trí nhớ mẹ chẳng trồng loại cây gì, bảy đứa con đã đủ xếp thành một hàng cây giống rồi, bà vẫn luôn nói "Đều sinh người rồi, thì không mọc nổi cây nữa đâu!" Thế nhưng bây giờ, mọi người đều đã đi cả, bố mẹ ngược lại lại bày biện đầy sân trước sân sau nào hoa, nào cây.

Tôi nhón chân lên, hái chiếc búp nhọn cao nhất ấy.

Không biết vì sao, cây hồng ngọc trong văn học truyền thống lại được xem như một loại cây tượng trưng cho người cha. Đối với tôi, cây hồng ngọc là cha, cây hồng ngọc cũng là mẹ, mà tôi là đứa trẻ đứng dưới gốc cây hái búp cây. Hái một cách thản nhiên như thế, hái một cách đường đường chính chính như thế, tựa hồ như làm một cây hồng ngọc thì nên dâng hiến những chiếc búp non này vậy.

Năm này qua năm khác tôi hái lấy, năm này qua năm khác, cây ấy ban ơn.

Đầu ngón tay tôi đã quen thuộc với cảm giác tiếp xúc chiếc lá non mới sinh mềm mại ẩm ướt ấy, kiểu trèo hái đó khiến người ta kinh ngạc cảm thán, trên chiếc búp non yếu ớt không chịu nổi ấy vậy mà vẫn bắt được nhịp đập của đại tử, tất cả các cây đều là mạch máu chảy một chiều của đại địa, mà búp hồng ngọc, chính là mao mạch nhỏ nhặt nhất của đại địa.

Tôi bẻ cong thân chính, cây đó nhẫn nhịn, tôi kéo thấp cành nhánh, cây đó nhẫn nhịn, tôi ngắt búp cây xuống, cây đó lặng thầm không nói một lời. Tôi bỏ mặc cây quay người bước đi, trên vết thương của cây cũng tự nỗ lực kết vảy, và lại mọc búp non mới, để cung cấp cho lần trèo hái sau của tôi.

Tôi đem búp cây mang về Đài Bắc, đặt vào trong tủ lạnh, chốc chốc lại lấy ra mấy nhánh, băm nhỏ, trộn trứng, xào thơm phức đặt trên bàn ăn, chồng và con tôi tranh nhau la hét xào quá ít.

Tôi kẹp búp hồng ngọc vào miệng, vội vã nhấm nháp hương vị thơm ngát kỳ lạ đó, thế giới tựa hồ trong khoảnh khắc đông cứng lại, câu nói mà con quỷ của Faust ban tặng cho bao niềm vui trần thế vẫn mãi chần chừ không thốt nên lời, tôi cảm thấy mình có thể nói ra rồi.

“Quá hoàn mỹ rồi, hãy để thời gian dừng lại ở khoảnh khắc này đi!”

Không hẳn hoàn toàn vì hương vị ngon lành của búp cây ấy, mà là vì bao duyên cớ đằng sau đó, thành phố nhỏ cực nam của hòn đảo, ngôi nhà cổ trong thành, khu vườn cũ trong nhà cổ, cái cây trong vườn, cái cây vừa tượng trưng cho cha vừa tượng trưng cho mẹ.

Vạn vật đối với con người hóa ra lại có thể thân thiện nhường ấy. Việc ăn, hóa ra cũng có thể trang nghiêm thành kính tựa tôn giáo.

Bánh hẹ gấp khúc (Hẹ hộp)

Tôi có lúc đi đường vòng chạy đến khu Tín Nghĩa đoạn 4, chuyên để mua mấy chiếc bánh hẹ.

Tôi không thích loại chiên dầu, tôi thích loại nướng khô. Khi mua bánh hẹ, tâm trạng theo lệ là cởi mở, cho dù xếp hàng chờ cũng thấy vui — bởi vì dẫu sao cũng chứng minh đạo của ta không cô độc, có ngần ấy người thích nó! Tôi thích nhìn hai người phối hợp ăn ý một người cán, một người nướng, giữa sự phối hợp tốt đẹp đó tựa hồ có một thứ nhịp điệu vậy, sự hài hòa đó không kém gì nhịp điệu hoàn mỹ của chuông với trống, hay nhịp điệu hoàn mỹ của vòng tuần hoàn ngày với đêm.

Tôi thực ra không thích vị hăng của hẹ, nhưng thế mà vẫn cứ đi mua — chỉ vì thích mua, thích khoảnh khắc chiếc bánh phồng rúng nóng hổi được một chiếc xiêm sắt dài lật lấy ra.

Tôi lại thích hai chữ "hẹ hộp" ấy, tất cả thực phẩm "có dung chứa" đều khiến tôi cảm thấy thần bí thú vị, như bánh bao, sủi cảo, chả giò, đều mỗi thứ tự chứa đựng một tiểu thế giới kỳ diệu, giống như vũ trụ bao dung dải ngân hà, một chiếc bánh hẹ cũng bao dung cả một càn khôn nhỏ bé.

Bánh hẹ là món ăn của phương Bắc, cắn xuống một miếng tựa như có thể nhai cả bình nguyên Hà Sái, những cánh đồng lúa mì ấy, những loại ngũ cốc thô ấy, đôi bàn tay chai sần ấy! Những lá hẹ xuân vừa được cắt mới ở sân sau sau một trận mưa rào chợt tạnh.

Tôi yêu món ăn này.

Có một lần, tôi tìm đến phố Chương Châu, đi mua bánh kếp Sơn Đông (một loại bánh cực mỏng pha trộn ngũ cốc thô), nhưng đi muộn rồi, nhà đã bị đập phá, tôi chán nản đứng bên lề đường, nhìn tòa cao ốc hống hách kiêu ngạo dựng khung thép, tôi chẳng biết đi đâu tìm chiếc bánh đã mất tăm ấy.

Mà bánh hẹ thì may mắn vẫn còn bày bán khắp phố.

Tôi là đi mua một món ăn ư? Hay là đi tìm một đoạn nỗi nhớ quê hương có thể sờ có thể nhai?

Hạt dưa

Chồng thích hạt dưa, tôi dần dà cũng thích theo, lặn lội đường xa chạy đến đường Tây Ninh Nam mua, bởi vì trên bao bì họ in hai chữ "Từ Châu". Từ Châu là quê hương tôi chưa từng đặt chân đến.

Con người là một sinh vật phiền phức.

Chúng ta vốn dĩ không cần phải có một mái nhà, thế mà chúng ta lại muốn.

Ngoài mái nhà vốn dĩ không cần phải có bốn vách tường, thế mà chúng ta lại muốn.

Giữa bốn bức tường vì sao lại cứ phải có một ngọn đèn màu xanh lá cây mùa thu nhỉ? Dưới đèn vì sao lại cứ phải có một cái bàn chứ? Trên bàn bày xong ba bữa cơm vì sao cứ phải có một ấm trà cơ chứ? Bên cạnh trà cớ sao cứ nhất định phải có một đĩa hạt dưa chứ?

Thế nhưng, chúng ta muốn, bởi vì chúng ta là con người, chúng ta muốn sự sắp đặt của riêng mình.

Dục vọng, cũng có thể là đường đường chính chính, cũng có thể là "tấm lòng này có thể chất vấn trời đất". Thỉnh thoảng, khi đêm đã khuya, chúng ta mỗi người xem sách hoặc xem báo, mỗi người cắn hạt dưa, câu được câu chăng trò chuyện, câu tiếp theo có lẽ là nỗi phiền muộn không biết con gái út kiếm đâu ra một con mèo, lén lút nuôi ở ban công, câu ở giữa có lẽ là bàn về cuộc hôn nhân của một người bạn cũ cách đây hai mươi năm, mà câu tiếp theo có lẽ bỗng nghĩ đến việc lập đoàn sang Mỹ biểu diễn còn thiếu bao nhiêu kinh phí.

Chúng ta nói chuyện, vỏ hạt dưa dần dần chất thành một ngọn núi.

Rất nhiều chuyện, rất nhiều chuyện, rất nhiều chuyện đã nói và chưa nói đều được hoàn thành vào khoảnh khắc cắn hạt dưa.

Lũ trẻ cũng thích hạt dưa, thế nhưng lại không biết cắn, chúng tôi đem nhân hạt dưa trắng phau đã cắn sẵn đặt vào đôi bàn tay trắng trẻo nho nhỏ của chúng, chúng luôn luôn ăn một miếng là hết, quay đầu lại nói: "Lại nữa!"

Chúng tôi cười trừ đuổi chúng đi.

Cắn hạt dưa đối với tôi là một trong những hạng mục của dịp Tết. Hồi nhỏ, nghe người lớn nói: "Có tiền ngày nào cũng ăn Tết, không có tiền ngày nào cũng qua ải."

Mà cắn hạt dưa lại mang đến cho tôi cảm giác ngày nào cũng ăn Tết.

Trên thực tế, đêm nào chẳng là đêm giao thừa? Mỗi một đêm, chúng ta đều phải từ biệt cái thân xưa cũ, mỗi một rạng đông, chúng ta đều phải đối mặt với bản thân đổi mới hơn.

Đêm nay, chúng ta có muốn đối ẩm một ấm trà, bên một ngọn đèn một cái bàn cùng chung một đĩa hạt dưa, nói một bọc những lời nói mãi không hết không?

Mì hàu (Hà tử miến tuyến)

Tôi dẫn con gái út đi từ phố Vĩnh Khang, hai bên là hương bánh hương hành cùng với hương gà nướng hương ngô nướng hương khoai lang nướng.

Đi qua hàng quán "Mễ đài mục" và tóp mỡ, tôi dẫn con bé dừng lại trước một nồi mì hàu.

“Có muốn ăn một bát không?”

Con bé kinh ngạc nhìn sợi mì sền sệt đó, đồng ý, tôi gọi cho nó một bát, bản thân đứng ở bên cạnh nhìn nó ăn.

Con bé ăn xong một bát liền nói:

“Ngon quá đi mất, con muốn ăn thêm một bát nữa!”

Tôi lại gọi cho nó một bát nữa.

Sau đó, nó biến thành một fan cuồng mì hàu, lại sau đó nữa, không biết diễn biến thế nào, trong nhà bỗng quy định ra một ngày mì hàu mang tính pháp định, quy định cứ thứ Ba hàng tuần nhất định phải dẫn chúng đi ăn một lần, coi như món ăn khuya. Việc này ban đầu vốn dĩ cũng không nghiêm túc, nhưng cho đến một hôm, vì có việc không thể dẫn chúng đi, con gái út lại tủi thân trốn vào giường lén khóc, chúng tôi mới phát hiện ra sự việc hóa ra lại nghiêm túc hơn chúng tôi tưởng tượng.

Sau đó, cứ đến thứ Ba, cho dù là trời mưa, chúng tôi cũng đành phải đi mua một bát mang về. Lúc trời không mưa, chúng tôi liền nắm tay nhau đi đến hàng quán đó ngồi xuống, vừa ăn, vừa ngắm nhìn dòng người đầy màu sắc và âm thanh náo nhiệt khắp phố phường.

Trong một bát mì hàu, có tình yêu của chúng tôi dành cho mảnh đất này.

Một người Hồ Nam, một người Giang Tô, trên hòn đảo này gặp gỡ, yêu nhau, sinh được một trai một gái, bốn người ngồi ở quán ven đường, quán nằm ở phố Vĩnh Khang (thật là một con phố có cái tên hay làm sao), mà khu phố chợ Đài Bắc luôn khiến tôi vừa buồn vừa vui, vây quanh Vĩnh Khang là Liên Vân, là Lâm Y, là Lệ Thủy, là Thanh Điền (nơi sản xuất ra những hòn đá đẹp biết bao nhiêu!) mà ở phía xa hơn một chút có con phố Đồng Sơn thuộc nguyên quán của mẹ lũ trẻ, xa hơn chút nữa, có con phố Trường Sa thuộc về người cha của lũ trẻ, nơi tôi sinh ra gọi là Kim Hoa, Kim Hoa nay là một con phố, nơi tôi từng ở là Trùng Khánh và Nam Kinh và Liễu Châu, Trùng Khánh, Nam Kinh và Liễu Châu mỗi nơi là một con đường, rời xa đại lục chính là Quảng Châu, hễ đến phố Quảng Châu là luôn khiến tôi ảm đạm, nơi lên tàu chính là Cơ Long, kỳ lạ thay, ngay cả Cơ Long cũng có một con đường.

Con đường của Đài Bắc vươn những cánh tay tung hoành ôm lấy bản đồ Trung Quốc, mà Đài Bắc lại chẳng hề mất đi bản sắc là Đài Bắc.

Chỉ là ăn một bát mì hàu, chỉ là ở con phố Vĩnh Khang nhỏ xíu chật hẹp, thế nhưng lại có tình yêu vô hạn của chúng tôi và con cái chúng tôi dành cho mảnh đất này.