Đời sống là một bài phú, một bài Trường Môn Phú tiêu điều, từ rực rỡ rơi tõm xuống khiến người ta xót xa—

Cuối ngõ

Cuối ngõ ở một bé gái chưa đến tuổi đi học, vì khuôn mặt vô cùng đỏ, khiến người ta chưa kịp nhận ra các nét trên mặt đã vội yêu mến cô bé trước—tất nhiên, thực ra các nét trên khuôn mặt cô bé cũng rất đoan trang xinh xắn, nhưng điểm duy nhất khiến người ta nhớ đến, lại chỉ có gương mặt nhỏ nhắn đỏ bừng ấy mà thôi.

Không biết cô bé có cha mẹ hay không, chỉ biết là nó sống cùng bà nội. Điều khiến người ta kinh ngạc là người bà đó xấu một cách kỳ lạ, hơn nữa rõ ràng có thể nhận ra, không phải vì già mà xấu. Bà gần như không có mũi, miệng vẹo, đôi mắt nếu chỉ là lòa vì tuổi già thì đã đằng nào, đằng này mắt bà còn ánh lên vẻ hung ác đầy tà khí.

Bà lùn, khiến cho hai chân đi dạng ra trông vô cùng chướng mắt, tôi cũng không biết bà đã chịu đựng thế nào, bà đã đi đường gần hết một đời người, vậy mà đôi chân vẫn luôn một chiếc hướng về phía Đông, một chiếc hướng về phía Tây.

Hồi đó bà làm những gì, tôi không biết, ấn tượng hình như lúc nào bà cũng đang nhóm lửa, dùng một chiếc lò kiểu cũ, đặt ở chỗ đón gió ngoài cửa, vừa lách cách quạt, vừa lầm bầm chửi rủa những điều không sạch sẽ. Gương mặt nhăn nheo của bà mờ ảo sau làn khói, đôi mắt sáng quắc như đuốc lại lộp xộp vạch trần màn sương mù, trong buổi chiều mưa lạnh ẩm ướt, người đi đường chợt có cảm giác như mình đang bước vào làn sương vàng độc ác—bên cạnh một đầm lầy nào đó khí độc bốc nghi ngút.

Họ cứ ngày qua ngày sống như thế trong căn nhà cơi nới cuối ngõ, má lúm đồng tiền của bé gái ngày qua ngày nở rộ, khuôn mặt của bà lão như con gà gió trải qua mùa đông ngày qua ngày khô héo, chiếc lò ngày qua ngày bốc lên làn khói đậm đặc nanh vuốt tựa như cái vạc của yêu ma.

—Đây chẳng phải là đời sống sao? Một vài vẻ đẹp ngây ngô, một vài sự xấu xí kinh ngạc, cư trú ở tận sâu thẳm một con ngõ nhỏ với một tư thế gắn kết không thể tách rời suốt tháng năm dài đằng đẵng.

Xe bánh nếp

Không biết từ lúc nào, bởi ai đó, đã chế tạo ra hai chữ "nếp" và "bánh" (Võ Tắc Thiên cũng chỉ tạo ra có mười chín chữ mà thôi!).

Từng có một thi nhân thời cổ đại, ăn món "bánh" phải ăn khi leo cao trong dịp Tết Trùng Dương, nhưng lại không dám đưa chữ "bánh" vào thơ.

"Kinh Thi chưa từng dùng chữ 'bánh' mà," ông biện bạch, "sao ta có thể đường đột đưa chữ 'bánh' vào trong thơ cho được?"

Giới văn nhân chính thống có một sự cố chấp vừa buồn cười vừa đáng kính.

Nhưng người dân lao động hoàn toàn mặc kệ chuyện này, họ vui lên là tự chế ra chữ, hơn nữa rõ ràng cũng rất hiểu nguyên tắc tạo chữ "hình thanh" và "hội ý".

Tôi thích hai chữ "bánh nếp", nhìn vào mang theo một cảm giác thô mộc nguyên thủy. Tôi thích "bánh nếp", dù cho vị ngon của nó là một thứ vị ngon không có chút cá tính nào.

Tôi thích những chiếc xe bánh nếp, tôi không thể diễn tả nổi chiếc xe nhỏ chở đầy những thứ mềm mại, ngọt ngào, thơm ngậy ấy đã bán niềm vui giữa bầy trẻ nhỏ như thế nào. Bánh nếp dường như chỉ bán cho trẻ con, tất nhiên đôi khi cũng bán cho người già—chỉ là cuối cùng vẫn không tránh khỏi rơi vào tay trẻ con.

Thứ tôi thực sự thích nhất vẫn là nhịp điệu của xe bánh nếp, không hiểu sao, tất cả các xe bánh nếp đều sử dụng âm nhạc riêng của ngành bọn họ, giống như người sửa ô gõ miếng sắt, người bán hoành thánh gõ bát, người bán khoai lang lắc ống trúc, đều mang theo một vẻ đẹp đơn sơ mà thô ráp. "Nhạc cụ" mà xe bánh nếp sử dụng là một chiếc bánh xe, chỗ bánh xe quay kéo theo hai thanh sắt lên xuống, va vào nhau tạo ra tiếng "cộc" "cộc" lúc bùng lúc lặng, không biết có phải dùng để tượng trưng cho một thứ âm nhạc giã gạo cổ xưa hay không. Những tiểu thương cầu kỳ còn gắn trên hai thanh sắt những con búp bê bằng vải, các anh hùng và mỹ nhân trong câu chuyện, liền cùng lên cùng xuống luân hồi theo vòng quay của bánh xe.

Tốc độ va đập luân phiên của hai thanh sắt không giống nhau lắm, nhưng đại khái là một giây kêu hai lần, hoặc bốn lần. Thanh này lên thì thanh kia xuống; thanh kia lên, thanh này xuống. Hơn nữa cũng chẳng gọi là lên xuống lớn lao gì, mãi mãi chìm nổi trong khoảng trời rộng bằng bàn chìm. Chìm xuống cũng chỉ chìm một khoảng bàn tay, nhô lên cũng vậy.

Đi theo chiếc xe bánh nếp, cuối cùng sẽ cảm thấy bản thân bước vào một nỗi sợ hãi tê tái. Trên những thanh sắt rỉ sét cũ kỹ treo một số vị đế vương tướng tướng có tên hoặc không tên, một số phi tần mỹ nữ có tồn tại hoặc không tồn tại, với một tốc độ tuyệt tình tiêu mòn lẫn nhau, lặp đi lặp lại giữa biển người mênh mông cái vận mệnh chợt nổi chợt chìm chẳng có gì khác biệt giữa đời này với đời khác, há đây không phải là đời sống sao? Dùng nhịp điệu đơn giản nhất chồng chất lên những chữ "hung", "cát", "hối", "cữu" trong miệng thầy bói. Giữa tiếng tích tắc, nhấp nhô rơi xuống, rất nhiều chuyện sinh tử họa phúc đều đã hoàn tất.

Bất kể lúc nào, nhìn thấy xe bánh nếp, tôi vẫn luôn không kìm được mà lẽo đẽo theo sau rồi ngẩn ngơ nhìn theo.

Người ăn quýt

Buổi chiều mùa đông, mặt trời với vẻ mặt hờ hững bao trùm lấy mặt đất từ đằng xa, giống như những ánh mắt từng cháy rực suốt cả mùa hè, mà nay đã lãng quên hoàn toàn.

Có một cụ già ngồi quay lưng về phía vỉa hè, như thể đã nhảy ra khỏi vòng luân hồi của những bước chân tấp nập, cụ thản nhiên ngồi trong một khoảng nắng nhạt.

Cụ già cúi đầu, vô cùng tập trung dùng một con dao nhỏ rạch vỏ quýt. Đó là quýt đường, vỏ rất xốp, có thể dễ dàng dùng tay bóc ra, nhưng không hiểu sao cụ lại cầm dao rạch từng đường ngay ngắn, giống như một người thợ đá.

Theo lệ, cứ mỗi quả quýt cụ lại rạch bốn đường, rồi theo vết dao xé ra, vỏ quýt trong tay cụ nở rộ xinh đẹp tựa như một đóa hoa hình chữ thập. Cụ lấy từng múi quýt ra, cẩn thận gỡ bỏ xơ gân, chậm rãi ăn từng múi một, ăn xong, lại thong thả lấy quả khác ra, kiên nhẫn lặp lại tất cả các công đoạn.

Chiều hôm đó, cụ cứ nghiêm túc ăn từng múi quýt như thế, tĩnh lặng như đang tham thiền trong một sự yên bình kỳ lạ.

Há đây không phải là đời sống sao? Mặt trời cắt gọt bốn mùa, bốn mùa cắt gọt cụ già, cụ già không lời cắt gọt từng quả quýt tròn lẳn mọng nước. Trong tưởng tượng, mùa đông của cụ già hình như mãi không bao giờ kết thúc, hình như cụ vẫn luôn ngồi ở góc phố xám xịt đó, không sai một ly, với tinh thần cách vật mê muội của một nhà huyền học, nhấm nháp từng quả quýt mọng nước vàng óng đầy bí ẩn ấy.