⒈Sơ tai thủ cơ triệu tổ nguyên thai……

Bởi vì sách là sách mới, lúc tôi mở ra liền vô cùng thận trọng. Trang đầu tiên dòng đầu tiên của sách là thế này: "Sơ, tai, thủ, cơ, triệu, tổ, nguyên, thai…… thủy dã."

Năm đó, tôi mười bảy tuổi, nhìn câu đầu tiên của bộ sách "Nhĩ Nhã" mà ngẩn ngơ, cuốn sách này thật kỳ lạ làm sao! Lại đem chữ "sơ" và một đống "từ đồng nghĩa của chữ sơ" đặt song song ở đầu cuốn sách, tựa hồ như định dùng chuỗi dài những từ ngữ mang ý nghĩa "khởi đầu" này để làm điểm khởi đầu cho toàn bộ cuốn sách.

Cũng là điểm khởi đầu và chủ đạo của toàn bộ văn hóa Trung Hoa phải không? Tôi sinh ra có chút kính sợ.

Nhớ đến một cuốn sách khác, "Thánh Kinh", cũng mở đầu như thế này:

"Khởi sơ, Thượng Đế sáng tạo trời đất."

Thật là một bút pháp vừa giản minh vừa phóng khoáng, không có một lời tu sức miêu tả nào, thế nhưng nguyên khí đầm đìa, tựa như tiếng chuông lớn, vang động bên tai thấm sâu vào tận đáy lòng, khiến người ta đọc mãi mà có cảm giác ngồi không yên, cái gọi là trượng phu chí khí bỗng sinh, có chí hướng khắp thiên hạ, chính là tâm trạng này đây! Chỉ với vài chữ thưa thớt, công trình của tạo hóa đã hoàn tất, khiến người ta tưởng tượng ra khoảnh khắc mặt trời mới mọc, con sóng biển đầu tiên, ngọn núi cao bắt đầu nhô lên, thung lũng chợt sụt xuống và đại diện đang lặng lẽ chờ đợi những ngọn cỏ non trồi lên mặt đất!

Mà năm đó, tôi mười bảy, vừa vào khoa Trung văn, vừa mua cuốn từ điển đầu tiên của thời cổ đại này là "Nhĩ Nhã", lập tức đã bị trang đầu tiên dòng đầu tiên làm cho mê hoặc, tôi có chút thích nghiên cứu văn tự học rồi, thật tuyệt làm sao, cuốn từ điển đầu tiên của người Trung Quốc (nghĩ cũng là cuốn từ điển đầu tiên của nhân loại), chữ cái đầu tiên của nó chính là chữ "sơ".

"Sơ, tài y chi thủy dã." Sách văn tự học giải thích như vậy.

Tôi lại vô cùng chấn động, lúc ấy tôi đã được huấn luyện sơ qua, biết rằng đằng sau mỗi một chữ Trung Quốc đều có một bức tranh, thế nhưng đằng sau chữ "sơ" này không chỉ có một bức tranh, mà là một bức cuốn trục dài dằng dặc. Nghĩ lại người tạo ra chữ "sơ" thuở ban đầu, hẳn cũng là một nét bút tốn biết bao tâm huyết tinh thần, việc này không hình để vẽ, không trạng để cầu, làm thế nào mới có thể dò theo mà miêu tả?

Ông ấy nhớ đến hành động của người phụ nữ nào đó, có lẽ là mẹ, có lẽ là vợ, người ấy cẩn thận tháo tấm vải trên máy dệt xuống, một sấp vải ngay ngắn vuông vức, nàng tay cầm kéo, đứng đối diện khung cửa sổ, nín thở ngưng thần, suy nghĩ xem nên hạ kéo từ đâu, ánh nắng rọi lên mái tóc mai hơi rối của nàng tạo thành một vành hào quang. Nàng dùng ánh mắt đầy bí ẩn và biến hóa đếm xem xét sấp vải hoàn chỉnh ấy, tựa như đang chủ trì một nghi lễ. Kỳ thực thứ nàng cố gắng quyết định chẳng qua chỉ là rốt cuộc nên may trước một chiếc áo nhỏ cho con trai? Hay là cắt trước một chiếc váy cho chính mình? Một sấp vải, giống như buổi hoàng hôn đang dần chìm vào bóng tối, có trọn vẹn vẻ đẹp của cả một đêm dài để mong đợi —— đương nhiên, cũng có khả năng là một cơn ác mộng, nhưng chính vì có khả năng trở thành ác mộng, giấc mơ đẹp lại càng đáng để khao khát —— mà trong lúc nàng đang suy nghĩ mông lung, ngoài cửa sổ lướt qua nối tiếp nhau là ánh nắng đầu xuân, là từng đợt gió, là tiếng hót non nớt còn chưa vững nhịp của loài chim nhỏ, là những đám mây trôi hết lớp này đến lớp khác trên bầu trời không biết cuộn ra từ khung cửi của nhà nào.

Người phụ nữ ấy cuối cùng cũng hạ quyết tâm, một nhát kéo cắt xuống, trên mặt mang theo một vẻ quyết liệt gần như bi tráng.

Chữ "sơ", chính là được sinh ra như thế.

Đời người một kiếp, cũng giống như một tấm vải được dệt nên bằng sự nhọc nhằn, một nhát kéo cắt xuống, mọi thứ liền đều được định hình.

Sự thành lập và diệt vong của cả vũ trụ, cũng có thể xem như một lần người phụ nữ cắt vải vậy! Tôi đem lòng yêu chữ "sơ" này, đồng thời tự nhắc nhở bản thân mỗi buổi sáng sớm đều nên khôi phục lại thành một "người mới", mỗi một khoảnh khắc, đều phải gìn giữ cho trọn vẹn tâm nguyện ban đầu ấy.

⒉Sơ phát phù dung

Trong "Nhan Diên Chi truyện" có nói thế này:

"Nhan Diên Chi hỏi Bão Chiếu về ưu liệt giữa ông ta và Tạ Linh vận, Chiếu đáp: 'Thơ năm chữ của Tạ giống như hoa sen mới nở, tự nhiên đáng yêu, thơ của ngài giống như gấm thêu trải rộng, thêu thùa đầy mắt.'"

Phù dung mà người sáu triều nhắc đến chính là hoa sen, Bão Chiếu dùng "sơ phát phù dung" để ví với Tạ Linh vận, thực sự khiến người ta ngưỡng mộ, kỳ thực "giống hoa sen" thì không có gì lạ, có thể giống như "thủy phù dung mới nở" mới khiến tâm tư bay bổng. Cả đời Tạ Linh vận chỉ có bốn chữ này, cũng đã đủ rồi.

Phê bình văn học đời sau cũng rất thích noi theo cách dùng chữ này, Giới Tồn Trai khi bàn về từ của Vi Trang thời vãn Đường trong "Luận từ tạp trứ" từng nói:

"Từ của Đoan Kỷ thanh nhã diễm lệ tột cùng, hoa sen ngày mới nở cành liễu ngày xuân, khiến người ta tưởng tượng đến phong độ."

Người Trung Quốc không có cái gọi là "phê bình thơ" hay "phê bình từ", chỉ có "thi thoại", "từ thoại", mà từ thoại hay đến mức như thế, bản thân nó đã ngưng tụ đầy đặn, toàn bộ rực rỡ hoa lệ giống như một bài tiểu lệnh.

⒊Thanh lộ thần lưu tân đồng sơ dẫn

Trong "Thế thuyết tân ngữ" có một câu chuyện, kể rằng Vương Cung và Vương Thần vốn là bạn tốt, nhưng sau đó lại vì những bất đồng về chính trị mà đường ai nấy đi. Chỉ là mỗi lần gặp gỡ cảnh đẹp ý vui, Vương Cung luôn nhớ đến Vương Thần. Đứng trước núi đá suối chảy, Vương Thần liền khôi phục lại thành Vương Thần, là một con người vô cùng xuất sắc, là một người bạn già có thể cùng chia sẻ bầu không khí thanh tịnh vô tận.

Có một lần, buổi sớm tinh mơ ngày xuân, Vương Cung một mình tản bộ đến một nơi vô cùng u tĩnh tuyệt mỹ, sách ghi chép lại rằng:

"Thời tiết sương trong buổi sáng chảy trôi, ngô đồng non mới nhú mầm."

Vương Cung người được người đời yêu mến, người được ca tụng là "thanh tao như liễu tháng giêng" bỗng nhiên buột miệng thốt lên một câu đầy tiếc nuối:

"Vương Đại quả nhiên vẫn thanh tao thoát tục——"

Không biết tại sao, tác giả khi miêu tả mối quan hệ nhân tế vi tế này, lại đem cả môi trường xung quanh viết vào cùng. Mà điều khiến tôi đọc lên cảm thấy trái tim xao xuyến chính là đoạn miêu tả phụ họa "vào lúc đó sương trong buổi sáng chảy trôi, ngô đồng non mới nhú mầm" ấy. Có lẽ không phải là cảnh trí lớn lao kinh tâm động phách gì, chỉ là một buổi sáng khi bức màn mở đầu vừa hé lộ, chỉ là giọt sương mai lấp lánh phản chiếu ánh nắng ban mai, chỉ là cây ngô đồng được giọt sương tô điểm vừa mới đâm chồi nảy lộc, liền khiến cho con người ta cũng trở nên thuần khiết linh mẫn, thậm chí còn dâng lên nỗi nhớ nhung mãnh liệt đối với người bạn từng có khúc mắc ấy.

Lý Thanh Giác có lẽ cũng đã bị cảnh sắc này làm cho mê hoặc, cho nên trong bài "Niệm nô kiều" của cô ấy đã đem trọn vẹn câu "thanh lộ thần lưu, tân đồng sơ dẫn" sang dùng. Một giọt sương châu, từ sáu triều lấp lánh đến Bắc Tống, một chiếc lá ngô đồng non, trong trang sách yên bình lại trong veo mỏng manh.

Tôi ước gì bạn bè của mình cũng sẽ nhớ đến tôi trong những khoảnh khắc đẹp đẽ nhất của cuộc đời, vào lúc trời đất thanh tịnh khoáng đạt, vào lúc hoa lá mới đâm chồi, vào lúc sương vừa đọng lại, đêm vừa bắt đầu tĩnh lặng, quả vừa chín tới, trà bắt đầu tỏa hương. Vào lúc tàu nhổ neo, chim tung cánh quay về, vào khoảnh khắc đứa trẻ mỉm cười lần đầu tiên, hãy nghĩ đến tôi.

Nếu người nghĩ đến tôi không phải là bạn bè, mà là kẻ thù (nếu tôi có kẻ thù), thì cũng được thôi —— không, có lẽ còn tốt hơn nữa, khúc mắc dẫu sâu, đối phương vẫn sẽ nhớ đến tôi, tất yếu là vì tôi vô cùng xuất sắc. Đương nhiên, cũng là vì một chiếc lá ngô đồng mới nhú lại tốt đẹp nhường ấy, tốt đẹp đến mức đủ để con người ta có được sự độ lượng mà thưởng thức cả kẻ thù của mình.