Tôi đi Giáp Sơn, đón chuyến xe sớm đầu tiên. Xe chỉ đến Ba Lăng (thật là một cái tên khiến người ta giật mình), muốn đi Lạp Lạp Sơn — nơi ở của thần mộc — còn phải đi bốn tiếng đồng hồ nữa.

Trong "Koran" có câu: "Núi không đến với Muhammad — Muhammad liền đến với núi."

Thế nhưng, khi tôi tiến về Giáp Sơn, khi chuyến xe khách giống như một chiếc thuyền không chèo không mái lướt qua những con sóng biếc lớp lớp, một mặt tôi cảm thấy niềm vui của một con người, một sinh vật, có thể trèo lên đỉnh núi hiểm trở, có thể băng qua đại mạc, có thể đến bất cứ nơi nào chim bay cỏ mọc hay non xanh nước biếc, nhưng mặt khác lại kinh ngạc phát hiện ra rằng, núi, cũng đang đến với tôi.

Tôi đi Giáp Sơn, vượt qua không gian, không gian phẳng, và cả không gian thẳng đứng.

Nhưng núi đến với tôi, vượt qua thời gian, từ thủa hồng hoang, nó chậm rãi bước tới, một cuộc hẹn mười vạn năm hoặc một triệu năm.

Trương Ái Linh nói về tình yêu, đã nói thế này:

Giữa hàng vạn người gặp được người bạn cần gặp, giữa vạn năm, trong hoang mạc vô tận của thời gian, không sớm một bước, cũng không muộn một bước, vừa vặn bắt gặp, thì cũng không có lời nào khác để nói, duy chỉ khẽ hỏi một tiếng: "Ồ, bạn cũng ở đây sao."

Tình yêu giữa con người và núi non cũng là như vậy, gặp gỡ trong thời gian vô tận, giao hội trong không gian vô tận, một thứ tình yêu nhỏ bé được kết tinh tại điểm giao nhau đó, giống như một chiếc tổ chim nhỏ, tình cờ xây giữa những cành đan xen.

Địa danh

Địa danh, tên người, tên sách, và tất cả những lầu tra đình gác dẫu được khắc trên vàng đá nhưng kỳ thực hoàn toàn không có thật đều khiến tôi sững sờ hồi lâu. (Những cái tên trên con dấu ấy, không thể nói là thật, cũng không thể nói là giả, chỉ có thể nói rằng, nó được cấu tứ trong tâm hồn vuông tấc, được xây cất trong ngọc thạch phân tấc.)

Tên của người Trung Quốc xưa nay vẫn luôn thận trọng trang nghiêm như thế.

Trên con đường cái quan dẫn đến Ba Lăng, giữa màn sương khói mịt mờ không bờ bến, bỗng nhiên hiện ra một tấm biển báo khiến tôi kinh ngạc, cái tên đó là

Tuyết Vụ Náo

Tôi đứng bật dậy, như bị thôi miên mà ngó hết nhìn lại nhìn, trên xe có người đang ngủ, có người đang thẫn thờ, không ai để ý đến cái tên ấy, chỉ có mình tôi âm thầm kinh ngạc. Ôi, những người sống trong núi đã sớm dưỡng thành sức đề kháng với cái đẹp rồi, giống như thơ của Vi Ứng Vật "Quen thói thấy luôn coi chẳng có, đứt ruột sứ quân xứ Tô Châu". Mà tôi cũng thật mỏng manh, một chút cái đẹp thôi đã khiến tôi không thể gánh chịu nổi, huống chi là loại vẻ đẹp bất ngờ bật tung ra, đột phát này. Hu huống ở nơi chốn non cao nước biếc trùng điệp, lại có một cái tên như thế, đó là một câu thơ chắc nịch chặt chẽ đấy, cái tên ấy.

Nếu cái tên hay một cách bình thường thì cũng chẳng sao, ví dụ như "Vân Hà Bình", đã hay đủ sức nặng rồi, nhưng "Tuyết Vụ Náo" lại hay đến mức quá đáng, khiến tôi hoảng hốt bối rối, suýt chút nữa thì mất kiểm soát.

Đầu cành hồng thắm ý xuân náo nhiệt, nhưng cái sự náo nhiệt ấy chỉ là vẻ diêm dúa tình cờ của cô gái ngoan trong khuê phòng, còn sương tuyết quấn quýt, bên trong đó lại có khí phách lớn trời đất huyền hoàng, là sự đối lập phân định rõ ràng của càn khôn, cũng là sự hòa hợp dung nhất làm một của càn khôn.

Giống như để lại một câu thơ được chấm phá kỹ càng trong tập thơ, tôi để lại cái tên ấy ở chốn đỉnh núi góc biển, tiếp tục tiến bước.

Cảm ơn cô

Xe qua Cao Nghĩa, rất nhiều đứa trẻ đeo cặp sách xuống xe. Trường tiểu học Cao Nghĩa ở tít trên kia.

Ở Đài Loan, dù đi lên ngọn núi cao đến đâu, bạn luôn sẽ nhìn thấy một ngôi trường tiểu học, bức tường xi măng xám, chữ màu đỏ, có một vẻ đẹp giản dị không ồn ào không phô trương.

Khi lũ trẻ xuống xe, cũng không biết có phải do hiệu trưởng dặn dò hay không, đứa nào đứa nấy đều cung kính nói lớn với tài xế và phụ xe: "Cảm ơn cô!" "Cảm ơn bác!"

Được phục vụ trên chuyến xe thế này thật hạnh phúc.

Mong rằng những đứa trẻ ấy mãi mãi không biết thế nào là trả tiền thì gọi là "khách hàng", mong rằng chúng mãi mãi không biết đến đạo đức phiến diện "khách hàng luôn luôn đúng".

Đó là chuyến xe đầu tiên trong buổi sáng, là con đường nhỏ dẫn đến lớp học khi sương sớm hãy còn chưa tan, là những đứa trẻ vừa bắt đầu đeo cặp sách, một tiếng "cảm ơn", mặt trời ấm áp dạt dào dâng lên.

Bộ đại điển của non nước

Đường núi khúc khuỷu, lúc thì mắt trái đọc nước, mắt phải duyệt núi, lúc thì mắt trái ngắm từng trang núi, lúc thì mắt phải chấm phá từng hàng nước — bộ đại điển của non nước ngắm thế nào cũng không thấy chán.

Làm một người phụ xe trên tuyến đường vùng núi cao hẳn là rất vui vẻ nhỉ? Buổi sáng, ngắm cái bóng của ngọn Đông Sơn phủ trùm lên ngọn Tây Sơn, chuyến xe quay về lúc hoàng hôn thì ngắm cái bóng quay đầu từ ngọn Tây Sơn phủ trùm lên ngọn Đông Sơn. Núi non chỉ là một đường nét mảnh mai trên một tổng thể lớn vô tận, còn chiếc xe là một điểm nhỏ trên đường nét uốn lượn nghìn lần. Nhưng trong khoảng không gian ấy tự nó cũng là một đoạn đời nhỏ bé, cũng tràn ngập muôn vàn ngắm nhìn của thế giới đại thiên.

Dù xe đi về đâu, điều kỳ lạ là các bậc thang của ruộng bậc thang vẫn luôn theo kịp, người Trung Quốc thật sự là không thể tưởng tượng nổi, họ cứ khăng khăng coi đỉnh gác non cao như đất phẳng mà cày cấy.

Tôi muốn tặng ruộng bậc thang một cái tên — "Tầng Tầng Hương", nói rõ hơn một chút, là tầng tầng hương lúa, tầng tầng hương thơm của mồ hôi.

Ba Lăng là trạm cuối của cục ô tô vận tải.

Giống như mọi trạm cuối tuyến núi của xe buýt lớn, trong khoảng không gian ấy mang một sự phồn hoa nho nhỏ và sự cô quạnh nho nhỏ khôn tả — một quán trọ, một sơn trang, một quầy vé kiêm bán mì thịt sợi và thịt đầu heo, mấy cửa hàng đặc sản núi, mấy hộ gia đình, một mảnh vườn hoa nhỏ hữu ý hay vô tình, khi xe đến, cuốn lên một trận bụi cát, rồi lại chìm vào tịch mịch.

Trạm cuối của xe công cộng là trạm khởi hành của xe taxi, muốn đến Ba Lăng còn phải mất ba tiếng đồng hồ đi bộ, tôi đã đặt một chiếc xe, tài xế là ông Hồ, người Atayal, hỏi gì đáp nấy, xe nếu không gặp đường núi, có thể chạy đến vùng sâu núi thẳm hơn cả Ba Lăng.

Taxi trong núi kỳ thực là không tính mét, ngay cả đồng hồ tính cước cũng đỡ phải lắp. Chạy đường núi, xe hao mòn lớn, thông thường là một người hoặc nhiều người gom lại bao một chiếc xe. Giá cả đương nhiên đắt hơn đi xe tính cước, nhưng ngồi ô tô đương nhiên nhân đạo hơn nhiều so với ngồi cáng hay ngồi kiệu, tôi thích nhìn người khác ngồi ngang hàng với mình.

Tôi ngồi ghế trước, cùng tài xế, phép tắc của xã hội văn minh đến đây là không cần câu nệ nữa, tôi chọn ghế trước bởi vì nó vừa tiện cho việc trò chuyện, lại vừa tiện cho việc ngắm núi ngắm nước.

Xe tuy là một mình tôi bao trọn, nhưng dọc đường anh ta cứ liên tục dừng lại để đón người, lát thì là đứa trẻ lao vút ra từ con đường nhỏ — đó là đứa con trai thứ năm của nhà anh ta, lát lại chở theo một nữ công nhân đi làm, đôi khi anh ta lại nhiệt tình gọi lớn:

“Này, tôi mang rau giúp cô nhé!”

Rất nhiều người lên rồi xuống, rất nhiều đồ đạc được chuyển lên rồi khiêng xuống, nhìn anh ta đến hỏi cũng không thèm hỏi một tiếng mà đường hoàng chính đáng chở người chở hàng, tôi cảm thấy rất vui vẻ.

“Đây là nhà tôi!” Anh ta vừa nói, vừa nhảy xuống xe, lớn tiếng nói chuyện với vợ mình.

Trời ạ! Một căn nhà trệt kiểu Tây đẹp đẽ.

Anh ta nói với tôi đó là nhà trọ anh ta đang xây dựng, anh ta nói đất của họ trị giá ba mươi nghìn một bình, anh ta nói mảnh trên sườn núi kia là đào mật, mảnh kia là táo…

“Nếu cô đến vào tháng tư, táo nở hoa, hừ!…”

Con người này nói chuyện cứ luôn khiến tôi liên tưởng đến thơ hiện đại.

“Người miền núi chúng tôi không uống nước đun sôi đâu — nước trong núi cầm lên là uống ngay!”

“Kia, loại cỏ này gọi là ‘ân tang’, chúng tôi trước kia ăn thịt sống nếu bị đau bụng thì ăn…”

“Dừng xe, dừng xe.” Lần này là tự tôi gọi dừng, tôi tỉ mỉ ngắm nghía loại cỏ đó, chiếc lá nhọn viền răng cưa, mọc khắp núi khắp đồi, từ một thước cho đến cao bằng một người, trên đỉnh nở những bông hoa nhỏ màu vàng ẩn hiện, ngửi lên rất thơm.

Tôi ngắt một nắm, hơn nữa còn xé một chiếc lá to bằng ngón giữa bắt đầu nhai, lạy chúa! Đắng muốn chết đi được, nhưng tôi cắn răng ít ra cũng phải nuốt cho bằng được chiếc lá đó, tôi mất tổng cộng ba tiếng rưỡi, mới ăn xong chiếc lá ấy.

“Đó là hoa phù dung phải không?”

Tôi từng trồng một loại hoa phù dung, lúc mới nở thì màu trắng, nở hoài nở hoài thì biến thành màu hồng, cuối cùng biến thành màu đỏ thắm bi thương.

Tôi cảm thấy những bông hoa bên đường kia chắc là phù dung hoang dã.

“Hoa trong núi nhiều thế, ai mà biết được?”

Chiếc xe trên con đường gập ghềnh, xóc nảy tiến về phía trước. Tôi không ghét con đường thế này — bởi vì quá ghét cái sự tẻ nhạt khi bị con đại lộ phẳng lì trơn láng đưa xối xả đến trạm phong cảnh suốt dọc đường.

Năm xưa Khổng Khâu đi xe, gặp người là "dựa vào thanh ngang trước xe mà cúi chào", tôi đi suốt dọc đường, cũng vô cùng hoan hỉ hướng về tất cả các loài hoa, tất cả các loài bướm, tất cả các loài chim và những quả mọng không tên dây dưa mọc trên mặt đất mà làm "lễ chào trên xe".

“Đến đây là hết rồi, xe không chạy qua được nữa,” tài xế nói, “Buổi chiều tôi đến đón cô.”

Thánh dụ của non nước

Cuối cùng tôi cũng chỉ có một mình.

Một mình đến lĩnh diện thánh dụ của non nước.

Một mảnh đại địa có thể vươn lên mấy ngọn núi? Một ngọn núi có thể sinh ra bao nhiêu cây? Một cội cây có thể cất giấu bao nhiêu chim? Một tiếng chim kêu có thể uyển chuyển trút ra bao nhiêu thiên cơ?

Tiếng chim quả là một thứ âm nhạc kỳ lạ — chim càng gọi, núi càng u thẳm tịch mịch.

Mây bay vội vã xuyên qua kẽ lá — mây là sứ giả của núi chăng — tôi lại là kẻ nhàn rỗi trong muôn vàn nhàn rỗi.

“Này!” Tôi ngồi dưới gốc cây, gọi mây lại, học theo Khổng tử năm xưa, gọi Chép đi lướt qua sân, và vui vẻ hỏi nó, “Mày đã học thơ chưa?”

Vốn không khát, trong cái mát mẻ mới mẻ của núi non tháng mười một, nhưng mỗi khi nhìn thấy suối núi tôi vẫn không kìm được mà dừng chân uống một ngụm. Buổi sáng trời vừa tạnh sau cơn mưa, trong núi vang dội toàn tiếng nước, thọc tay vào dòng suối lạnh, chỉ thấy lòng mình cũng là một tấm lòng băng tuyết trong bình ngọc. Mà nhân gian ở đâu? Vào khoảnh khắc tôi thọc tay xuống ấy, trong cõi hồng trần mấy người sinh? Mấy người chết? Mấy người nguội lạnh tâm tình tham lam đại ngộ đại ngộ?

Cắt nước làm áo, bóp núi làm bình bát, y bát của non nước có thể truyền cho ai? Gõ núi thành tiếng chuông, vuốt nước thành dây đàn, thanh âm trong trẻo của non nước ai là người tri âm? Núi là bức Đồ Tuyên Củng nghìn vòng vạn khúc, nước là bài thơ hồi văn đọc ngược hay đọc xuôi đều đẹp, tình thơ của non nước ai tới lãnh quản?

Nhìn xuống vực sâu dưới chân, sóng hoa cuồn cuộn trào dâng, từ trước đến nay, tôi vẫn tưởng sóng là một sự ngẫu nhiên của nước, một thứ tình cảm kích động được khuấy lên một cách ngẫu nhiên. Nhưng đi đến chốn này, tôi bỗng nhiên phát hiện ra không phải vậy, phải nói nước mới là một sự ngẫu nhiên của sóng, dòng nước chảy phẳng lặng chính là sự tĩnh lặng khi sóng hoa đôi lúc nghỉ ngơi.

Cùng là hòn đảo cũng có núi, chẳng hiểu vì sao, trong những ngọn núi ở Hồng Kông lại không có cái bầu không khí đậm đà tình quê của mây vờn sương phủ, khói sớm hơi chiều cùng ngàn lớp núi muôn trùng nước này, Hồng Kông không có ngọn núi cực cao, thần mộc cực lớn, cảnh sắc của Hồng Kông không thể nói là không đẹp, chỉ là nhìn một cái là thấy hết, đạm mạc đến mức khiến người ta thấy không quen.

Đối với một người Trung Quốc mà nói, khói mây là nhịp thở của núi, mà Lạp Lạp Sơn, đây chính là hơi thở sâu đang từ từ giãn nở.

Ở

Hồi nhỏ thầy giáo điểm danh, chúng tôi lần lượt giơ tay nói:

"Có!"

Khi tôi đến Lạp Lạp Sơn, núi có.

Khi tôi viếng thăm nước, nước có.

Còn nữa, vạn vật đều là núi, còn nữa, năm tháng cũng có.

Quẹo qua một khúc cua, thần mộc liền ở đó, ở nơi có độ cao một nghìn tám trăm mét so với mặt nước biển, giữa Lạp Lạp Sơn và Thaman Sơn, với chiều cao năm mươi tư mét của nó, đối diện với tôi chưa đầy năm thước bốn tấc.

Nó có, tôi có, chúng ta nhìn ngắm lẫn nhau.

Nhớ lại vừa nãy trên đường tôi từng hỏi tài xế:

"Người ta đều nói thần mộc là do một vị giáo sư phát hiện ra, trước khi ông ấy phát hiện các anh có biết hay không?"

“Hà, chúng tôi sớm đã biết rồi, từ lúc còn là trẻ con đã biết, ai nấy đều biết cả mà! Nó sớm đã ở đó rồi!”

Được phát hiện, hay không được phát hiện, được đặt tên, hay không được đặt tên, được một đứa trẻ người Atayal ở miền núi biết đến, hay được giáo sư khoa lâm nghiệp biết đến, dù sao thì nó vẫn ở đó.

Tâm trạng vừa kích động vừa bình tĩnh, kích động, là vì nó vượt ngoài sức tưởng tượng to lớn trang nghiêm. Bình tĩnh, là vì cảm thấy đây giống như một mỏ phỉ thúy ngược đời, cần phải dùng góc nhìn ngước lên để khai thác.

Bên đường đóng mấy chiếc ghế gỗ tròn, mọc đầy rêu phong, dương xỉ dại mọcú túp từ những mắt gỗ bị nứt ra, là ai đã ngồi lên chiếc ghế này mà ngồi ra cả một khoảng vết rêu? Là vị khách qua đường mang tên "Thời Đồng" kia sao?

Đi tiếp về phía trước, là một gốc thần mộc cao lớn hơn nữa, gọi là Phục Hưng số 2.

Đi tiếp, vẫn có thần mộc, đi tiếp, lại có nữa. Nơi này là chốn tụ cư của gia tộc thần mộc.

Mười một giờ rồi, núi thu vào giờ phút này vậy mà cũng có ánh nắng gay gắt, tôi nằm dưới gốc Phục Hưng số 2, nhớ đến truyện kỳ ảo của người đời Đường, Độc Cầu Khách nằm ngắm Hồng Phật Nữ chải mái tóc dài chấm đất mà không vương một sợi tà niệm, cảnh tượng đó thật hoa lệ. Giờ phút này tôi cũng nằm ngắm cây lớn chải mái tóc đen nhánh trong gió, điểm khác biệt duy nhất là tôi cũng có tóc hoa râm mai tóc xanh, đứng đối diện với cây khổng lồ tràn ngập một màu xanh biếc.

Con người đi đến dưới gốc Phục Hưng số 1, bỗng nhiên có chút bi thương, đây là gốc có lồng ngực rộng nhất, đứng thẳng trên sườn núi nhỏ không nơi nương tựa, dường như từng bị sét đánh qua, có mấy chỗ bị chẻ bổ ra, thân già khô cằn cổ kính, nhưng phần cành nhánh phân chia thì vẫn còn sống.

Làm sao lại có một cây vừa bao gồm sự thâm trầm của cái chết lại vừa có niềm vui của sự sống!

Ngồi trên rễ cây, kinh ngạc ngắm nhìn muôn vàn cành nhánh gối trăng đắp mây, bỗng nhiên, một giọt nước, tựa như cú đánh hét quát của thiền sư rơi thẳng xuống đầu. Giữa những cành nhánh ấy cũng có cái mâm hứng sương mà Hán Vũ Đế yêu thích chăng?

Thật sự, tôi tự hỏi chính mình, tại sao lại phải đến xem thần mộc chứ? Đối với kế sinh nhai mà nói, thần mộc đương nhiên không bằng ổi, lại càng không bằng lúa gạo lúa mì.

Chúng ta cần lúa gạo, cần lúa mì, cần ổi, thế nhưng, điều khiến chúng ta kinh ngạc là chúng ta quả thật cũng muốn một cây hoặc rất nhiều cây thần mộc.

Chúng ta cần một hình tượng để vẽ chính mình cho mình xem, chúng ta cần một câu chuyện thần thoại để tự kể chính mình cho mình nghe: tình cảm chân thành sâu sắc ngàn năm không đổi, sự trang nghiêm điềm tĩnh trải qua bao sương gió…

Cây vẫn đó. Núi vẫn đó. Đại địa vẫn đó. Năm tháng vẫn đó. Tôi vẫn đó. Bạn còn muốn thế giới tốt đẹp nào hơn nữa?