1. Yêu — Hận

Trong tiết tiểu thuyết, đang giảng bài, tôi bỗng dừng lại hỏi: "Mặt đối lập của yêu là gì?"

"Hận ạ!"

Có lẽ vì rất chắc chắn về câu trả lời, họ đáp lại rất nhanh và to, vẻ mặt tươi sáng rạng rỡ. Giờ phút này, nếu ngoài phòng học có một người ngoại quốc không hiểu tiếng Trung đi ngang qua, thì dù có đoán một trăm lần, người ấy cũng không thể ngờ những âm thanh vui tươi như tiếng hát kia lại đang nói ra chữ "hận".

"Thế này nhé, ví như bây giờ em đang yêu, rồi sao nữa? Rồi chia tay. Qua năm mươi năm, em bảy mươi tuổi rồi. Một ngày nọ, đi dạo lúc hoàng hôn, oan gia ngõ hẹp, hai người lại đụng mặt nhau. Lúc này, đối phương nhìn em đăm đăm và bảo:

'XXX, tôi hận người!'

Nếu tình tiết diễn ra như thế, em nên lấy làm may mắn vì lại được người ta căm hận suốt nửa thế kỷ. Hận cũng là một thứ tình cảm rất dễ kiệt quệ, có người hận em năm mươi năm chẳng phải chuyện đơn giản đâu. Chỉ sợ nhất là lúc đó em bước tới nói:

'XXX, còn nhận ra tôi không?'

Đối phương ngơ ngác nhìn em chằm chằm rồi hỏi:

'Ái chà, trông quen quen, quý tính của ông/bà là gì nhỉ?'"

Cả lớp học đều cười ồ lên, chắc là trong tưởng tượng, cảnh tượng đó quá đỗi khôi hài và ngượng ngùng chăng?

"Thế nên mới nói, mặt đối lập của yêu không phải là hận, mà là thờ ơ."

Cười xong rồi, liệu sinh viên có nghe lọt tai kết luận ấy không? — Chỉ vì còn quá trẻ mà thôi, yêu và hận há phải là một chữ có thể nói cho rõ ràng, rành mạch đến thế sao?

2. Chấn thương

Mấy em sinh viên đến phỏng vấn ngồi thành một hàng dài trên ghế sô pha nơi phòng khách, một em cất tiếng hỏi:

"Đọc tác phẩm của cô, em nhận thấy cảm xúc của cô rất tinh tế, lại luôn mang nặng lòng quan hoài, nhưng quan hoài thì rất dễ bị tổn thương, có đúng không ạ? Vậy thì phải làm sao bây giờ?"

Tôi nhìn cô bé một thoáng, vầng trán ấy mới trẻ trung làm sao, gò má ấy mới thanh xuân biết bao. Có những câu hỏi, nếu muốn hỏi, hãy đi hỏi năm tháng, hỏi tôi, tôi biết trả lời thế nào đây? Nhưng đôi mắt trong veo của cô bé cứ nhìn tôi chăm chú, tôi bỗng mỉm cười, giọng điệu gần như có chút tinh nghịch trêu chọc.

"Tổn thương, chuyện đó vốn dĩ có xảy ra — nhưng em muốn giữ lại một bản thân nguyên vẹn không tì vết, chẳng hề tổn thương để làm gì cơ chứ? Em nhất định phải phòng thủ, bảo vệ bản thân cho thật kỹ càng mới được hay sao?"

Cô bé kinh ngạc nhìn tôi, thoáng chốc không nói nên lời.

Đời người ở chốn nhân gian, một trái tim đi qua trầy xước, bỏng rát, cóng lạnh, va đập, đè nén, trật khớp, cho đến cả nội thương, làm sao có thể không chịu chút tổn thương nào được? Nếu quan hoài và yêu thương ắt phải bao hàm cả tổn thương, thế thì thà đừng nguyên vẹn, thà chấp nhận rách toạc. Chúa khác với người phàm, há chẳng phải chính ở đôi bàn tay bị thương còn hằn nguyên vết đinh đóng đó sao?

Cô bé ơi, chỉ vì còn trẻ, chỉ vì một làn da sáng ngời mịn màng quá đỗi vẹn nguyên, mà em nỡ lòng nào sợ va sợ chạm, sợ phải chịu thương tổn đến thế ư!

3. Người dự thính môn kinh tế học

"Kinh tế học là gì?" Thầy đứng trên bục giảng, đeo kính, mặc âu phục màu xám, giọng nói điềm đạm, dáng vẻ học giả trung niên điển hình.

Ngồi dưới là những sinh viên năm thứ nhất đại học, còn tôi, lại là một kẻ chen chân ngồi giữa giảng đường hai trăm người này để lén nghe dự thính.

Ngay từ đầu học kỳ tôi đã phấn khích hẳn lên, bởi trên thời khóa biểu thấy mở một môn học "Đại cương Khoa học Xã hội", gồm bốn vị giáo sư lập nên bốn chuyên đề "Chính trị", "Pháp luật", "Kinh tế" và "Nhân học". Nghĩ đến việc có thể làm sinh viên thêm một lần nữa, được nghe từng môn kiến thức hoàn toàn mới mẻ đối với mình, niềm vui ấy thật không sao che giấu hay khép kín lại được, một mình ngồi trong phòng nghiên cứu mà cứ bất giác mỉm cười khe khẽ.

"Kinh tế học chính là đem 'nguồn lực có hạn' tiến hành 'sắp xếp thỏa đáng nhất', nhằm đạt được 'hiệu quả tốt nhất'."

Sinh viên bên dưới sột soạt chép bài.

"Vì sao kinh tế học lại ra đời? Bởi vì nguồn lực 'khan hiếm', không chỉ vật chất 'khan hiếm', mà thời gian cũng 'khan hiếm', — mà vì sao lại 'khan hiếm'? Bởi vì, so với 'dục vọng', mọi thứ đều trở nên 'khan hiếm'..."

Vốn dĩ trong bốn môn tôi định bỏ qua môn kinh tế học không nghe, vì nghĩ rằng bàn về những thứ vật chất chắc chẳng có gì đáng xem, nào ngờ vừa bước vào phòng học lại nghe được một phen giải thích thế này.

"Các em nghĩ kinh tế học là gì? Một sinh viên sắp thi, thời gian không còn đủ, sách vở phải đọc ra sao, đó chính là kinh tế học đấy!"

Tôi sững sờ ngồi đó, ngẫm đi ngẫm lại câu nói "Vì sao có kinh tế học — bởi vì khan hiếm — vì sao khan hiếm, bởi vì dục vọng" của thầy mà lòng tê dại run rẩy chấn động, hệt như vách đá trơ trọi chốn núi rừng ngẫu nhiên được nghe đại sư thuyết pháp, khó tránh khỏi chấn động đến mức xương đá tủy đất kêu lên ken két. Hóa ra cả một kiếp nhân sinh cũng có thể nhìn nhận bằng góc độ kinh tế học, đời người cũng ngắn ngủi và khan hiếm nhường này! Mà nỗi bất hạnh của con người lại nằm ở trái tim vĩnh viễn khao khát không thôi, luôn luôn đòi hỏi, luôn luôn xao động, luôn luôn chưa thỏa nguyện. Vì sao lại như thế? Vì sao lại thành ra như thế chứ? Tôi ngồi ngơ ngẩn, mặc cho nước mắt tuôn rơi như mưa chẳng dám đưa tay lau, không dám để trợ giảng trẻ tuổi bên cạnh nhìn thấy, không dám để những đứa trẻ năm nhất nhìn thấy. Lạ lùng thay, vì sao các em lại không rơi lệ? Chỉ vì các em còn trẻ chăng? Vì còn trẻ nên không nhận ra nếu cuộc đời như một vở kịch, thì nó cũng chỉ như một vở kịch ngắn vỏn vẹn một màn thôi sao? "Sáng như tơ xanh chiều hóa tuyết", trong một sớm một chiều thoắt lên thoắt xuống ấy, há từng thực sự có ranh giới giữa thiếu niên và tráng niên? "Vội nâng chén, đêm tàn đèn tắt", kiếp người vội vã như đi dự một bữa tiệc đêm ồn ã, há có sự phân biệt giữa đến sớm đến muộn, đi sớm đi muộn sao? Thế nhưng các em không đau buồn, các em đang cúi đầu cắm cúi ghi chép. Nghe kinh tế học mà nghe đến phát khóc, lời này nếu là người khác kể cho tôi, có lẽ tôi sẽ cười to, cười người ta quá đỗi ủy mị đa sầu, nhưng mà...

"Cho nên," vị giáo sư kinh tế học lại cất lời, "có một nhà văn tên Carlyle đã hình dung thế này: Kinh tế học là một môn 'khoa học u sầu'..."

Tôi bỗng băn khoăn, vị giáo sư này rốt cuộc là bậc trưởng giả có lòng mà đến thuyết pháp, hay là bậc dị nhân vô tâm đến để độ thoát chúng sinh? Còn cả giảng đường sinh viên ngồi ngay ngắn chỉnh tề kia, phải chăng vì năm tháng hãy còn sớm, sớm như dòng suối cạn vén áo vừa lội qua, nên mới lặng lẽ không hề lay động? Tại sao giữa hương hoa dành dành tháng Năm ngạt ngào, chỉ riêng tôi, kẻ đi dự thính kinh tế học, lại vì một đời ngắn ngủi mà lắm dục vọng bị vạch trần bằng một câu nói này mà vừa kinh hãi vừa đau đớn, nước mắt tuôn rơi như mưa?

4. Nếu tác giả là đóa hoa

"Năm năm tháng tháng hoa còn đó, tháng tháng năm năm người đổi thay."

Trong tiết tuyển thơ, tôi viết câu thơ ấy lên bảng đen, hỏi sinh viên:

"Câu này viết có hay không?"

"Hay ạ!"

Giọng các em nghe thật lòng lắm, có lẽ ở cái tuổi gượng nói lời sầu muộn, người ta rất dễ bị những câu thơ cân đối, tinh tế mà lại đượm vẻ ngậm ngùi thế này làm cho cảm động chăng?

"Đây là câu thơ, viết tương đối nhã nhặn, thực ra có một bài dân ca Tân Cương ý nghĩa cũng na ná như vậy nhưng bình dân hơn, các em có biết ca từ hát thế nào không?"

Các em phản ứng rất nhanh nhạy, lập tức tranh nhau kêu lên:

"Mặt trời lặn mai lại ngoi lên,

Hoa kia tàn sang năm lại nở.

Chim xinh đẹp bay đi chẳng quay về,

Thanh xuân tôi tựa chim chẳng về đâu..."

Mấy đứa tính tình hoạt bát còn dứt khoát hát vang lên.

"Cả hai câu này xét về mặt cảm tính đều là câu hay, nhưng xét về mặt logic thì lại có chỗ không hợp lý — dĩ nhiên, biểu đạt văn học không nhất thiết phải hợp logic, nhưng cô vẫn mong các em nhận ra vấn đề nằm ở đâu?"

Chúng nhìn nhau ngơ ngác, rồi lại chăm chú lẩm nhẩm đọc đi đọc lại câu thơ, nhưng chẳng một ai trả lời được. Tôi đợi các em, đợi cả một phòng học đầy những gương mặt hồng hào và thông minh, nhưng cuối cùng đành từ bỏ. Chỉ vì còn quá trẻ mà thôi, có những nỗi thê lương chẳng dễ gì phát giác được.

"Các em có biết vì sao lại nói 'hoa tương tự' không? Là vì xa lạ, vì chúng ta không hiểu hoa, cũng giống hệt như một trăm năm trước, nước ta hiếm khi nhìn thấy người nước ngoài, cho nên trong mắt chúng ta, họ ai nấy đều giống hệt nhau. Còn bây giờ thì sao, chúng ta nhìn nhiều rồi mới biết người Tây phương khác nhau một trời một vực, dẫu cùng là người Mỹ, cũng có người đủ tài nhìn một cái là nhận ra sự khác biệt giữa người sống ở New York, San Francisco hay một thị trấn nhỏ phương Nam. Chúng ta thấy hoa năm ngoái với hoa năm nay giống nhau là bởi vì chúng ta không phải là hoa, chưa từng đi làm quen với hoa, thấu hiểu hoa. Nếu chúng ta không phải là người mà là hoa, chúng ta sẽ bảo:

'Kìa xem, trong sân trường mỗi năm đều có những gương mặt tân sinh viên hoàn toàn mới mẻ, thế nhưng loài hoa chúng ta lại cứ mỗi năm một già đi.'

Tương tự như thế, cánh chim nhỏ trong bài dân ca Tân Cương dẫu một đi không trở lại, thì mặt trời và đóa hoa thực ra cũng một đi chẳng trở lại bao giờ. Mặt trời nếu có tri giác, mặt trời cũng sẽ bảo:

'Sáng nay khi chúng ta mọc lên, đã mệt mỏi và già nua hơn ngày hôm qua rồi, kỳ lạ thật, loài người lại cứ đời này qua đời khác vĩnh viễn có những gương mặt trẻ trung...'

Chúng ta là con người, nên mới cảm nhận được nỗi tang thương dâu bể của chuyện nhân gian. Thật ra, cõi đời này có vật gì mà không sinh lão bệnh tử, chỉ vì chúng ta là người, mở miệng ra là chỉ nhìn thấy nỗi đau của loài người thôi. Các em thử đoán xem, tác giả của câu thơ kia nếu là đóa hoa, hoa sẽ viết thế nào?"

"Năm năm tháng tháng người còn đó, tháng tháng năm năm hoa đổi thay." Chúng đồng thanh đáp.

Chúng thật ra không hề ngốc, không, chúng thậm chí có thể nói là rất thông minh. Thế nhưng ban nãy vì sao chúng lại chẳng hiểu chút gì? Chỉ vì còn trẻ, chỉ vì đối với nỗi bi thương về sự tàn lụi và chuyển dời chung của muôn vàn sinh linh trong vũ trụ, các em hãy còn chưa thấu hiểu mà thôi!

5. Kính hiển vi độ phóng đại cao

Ông là một giáo sư già của khoa sinh học, người nước ngoài, khi tôi quen biết thì ông đã nghỉ hưu rồi.

"Hồi nhỏ, cha tôi làm bác sĩ, ông khám bệnh, tôi đứng bên cạnh ông. Ông bảo: 'Con lại đây, đây là khúc xương nào?', tôi liền lập tức đọc ngay ra tên của nó..."

Tôi thích nghe người già kể về những chuyện thuở ấu thơ của chính họ. Những ký ức mà đến tuổi già vẫn chẳng thể nguôi quên, có lẽ hơi giống như hòn đá vớt lên từ đáy hồ Thái Hồ, là nét góc cạnh gầy guộc và trong trẻo sau khi đã gột sạch bùn nhơ, bên trên còn vương lại những ngấn sóng do năm tháng một đời gội rửa tạo thành.

Con người này có lẽ sinh ra đã định sẵn là phải làm nhà sinh vật học.

"Thuở thiếu niên, tôi thích nhìn qua kính hiển vi, bởi trong đó có cả một thế giới thần kỳ và ẩn mật. Nhưng nhìn đến chỗ vi mô nhất thì lại không thấy rõ được nữa, trong lòng khó tránh khỏi suy nghĩ, mau mau chế tạo ra loại kính hiển vi đời mới có độ phóng đại cao đi, để tôi nhìn cho rõ ràng hơn, để tôi hiểu thấu đáo hơn từng chi tiết nhỏ nhặt, như thế, tôi sẽ hiểu biết nhiều hơn về bản chất nguyên sơ của sự sống, những nỗi nghi hoặc khó khăn của tôi sẽ biến mất..." "Rồi sau đó thì sao ạ?"

"Sau đó, quả nhiên kính hiển vi càng làm càng tốt hơn, những thứ chúng tôi có thể nhìn rõ ngày một nhiều hơn, thế nhưng..."

"Thế nhưng sao ạ?"

"Thế nhưng tôi lại chẳng trở thành 'người thấu hiểu chân tướng sự sống hơn' như chính mình từng kỳ vọng. Tệ hại hơn là tôi lại càng không hiểu bằng trước kia. Trước đây độ phóng đại không đủ, có những thứ căn bản chưa từng phát hiện ra, nên không biết ở đó có ẩn giấu một đoạn bí mật khác; nhưng hiện tại, tôi nhìn càng tỉ mỉ, biết càng nhiều, lại càng không hiểu nổi. Hóa ra đằng sau sự huyền bí này lại nối tiếp cả một chuỗi huyền bí khác..."

Tôi nhìn gò má gầy guộc hao mòn và đôi mắt sáng rực trong ngần của ông, biết rằng cuối cùng ông cũng đã "chịu nhận thua". Nửa thế kỷ trước, người thiếu niên hăng hái phong độ ấy từng ngỡ rằng chỉ cần một chiếc kính hiển vi độ phóng đại cao là bí mật của sự sống sẽ dễ dàng được tháo gỡ. Điều gì đã khiến ông dám nảy sinh ảo tưởng ngông cuồng ấy? Chỉ vì còn trẻ thôi ư? Chỉ vì còn trẻ thôi ư? Còn sau khi đã nghỉ hưu, đứng dưới rặng cây bên đường trong khuôn viên trường ngắm hoa nở hoa tàn, ông rốt cuộc đã rủ mày mỉm cười, dùng một giọng điệu gần như nũng nịu bất cần mà bảo:

"Hết cách rồi, kính hiển vi độ phóng đại cao cũng chịu thua thôi. Khi anh nghĩ đủ mọi cách, ngỡ rằng mình có thể nhìn thấy nhiều thứ hơn, thì sự sống vẫn luôn giữ lại một đoạn huyền bí mà anh chẳng tài nào nghĩ thông, đoán tỏ được..."

6. Hoang phí

Lúc mới khai giảng, tôi bảo các em hãy tự miêu tả về bản thân một chút, bởi vì tôi là giáo viên chủ nhiệm của các em, muốn biết thêm về các em nhiều hơn.

Mấy đứa trẻ năm nhất, vừa mới từ Thành Công Lĩnh xuống, nhìn ở một góc độ nào đó thì cũng chỉ như học sinh lớp mười hai kéo dài mà thôi. Chúng lại rất hợp tác, từng đứa một dốc hết khả năng miêu tả về bản thân.

Đợi chúng nói xong, tôi bỗng cảm thấy kinh ngạc đến mức khó tin. Đám học trò ấy theo mắt tôi nhìn thì chia làm hai loại: một loại bảo "trước kia em ham chơi, không chăm học lắm, từ nay trở đi, em muốn chuyên tâm học hành đàng hoàng"; loại kia lại nói: "trước kia em chỉ biết cắm đầu vào học, từ nay trở đi em muốn tích cực tham gia mấy câu lạc bộ, hoặc là đi dã ngoại".

Điều kỳ lạ là cả hai bên đều mang một nỗi ân hận và tiếc nuối nhàn nhạt.

Thế là tôi nhớ lại một chuyện cũ hơn ba mươi năm trước. Hồi ấy thịnh hành một bài hát trong phim (hình như tên là "Ngư Quang Khúc" thì phải), dì và cậu tôi đều say mê hát theo. Tôi tuy nhỏ, nghe câu "Trăng cong cong soi chín châu" thì thấy có thể đồng tình, nhưng lại vô cùng hoài nghi đối với một câu khác trong đó.

"Cậu ơi, sao lại hát là 'thanh xuân của em gái trôi theo dòng nước (hoặc 'quẳng vào dòng nước'? Tôi không nhớ rõ)' ạ?"

"Bởi vì cô ấy là con gái nhà chài mà, con gái nhà chài đi đánh cá không được đi học, đương nhiên là lãng phí thanh xuân rồi!"

Khi ấy tôi chỉ biết trong lòng mình lập tức dâng lên nỗi ấm ức không phục, nhưng vì tuổi còn quá nhỏ, không biết nói lý lẽ, chẳng biết cãi làm sao, đành phải im lặng. Thế nhưng nỗi bất phục trong lòng ấy thật đáng sợ, nó có thể chôn giấu suốt hơn ba mươi năm trời.

Đến khi học trung học, nghe câu "sắc xuân khêu gợi nỗi buồn phiền", tôi lại không cam lòng đi hỏi, mùa xuân đẹp đến thế, cớ sao lại đẹp đến mức khiến lòng người sinh phiền não? Người khác cũng không đáp được, có kẻ đáng ghét thậm chí còn nháy đôi mắt tà dâm, ngụ ý rằng nỗi phiền muộn mùa xuân mang lại cho con người có liên quan đến "tính dục". Nhưng sự việc nhất định không phải như thế, nhất định còn có một đạo lý khác, cái đạo lý ấy tôi lờ mờ nhận ra nhưng không sao thốt nên lời.

Mãi đến khi lớn hơn, đọc "Faust", những câu hỏi chôn sâu bấy lâu nay bỗng dồn tụ lại, tôi mơ hồ nhận ra ở đó đã có một lời giải thích.

Faust già nua, ngồi đối diện với cả một căn phòng đầy ắp những học vấn mà mình đã tích lũy suốt một đời, trong bóng tối của những trang thư tịch cổ kính, ông chợt thoáng thấy tháng Tư ngoài khung cửa sổ. Tiếng hát vọng lại, là đoàn người rộn rã diễu hành mừng lễ Phục sinh. Giây phút ấy, ông hối hận khôn cùng. Ông cảm thấy cả đời mình đã bị ném bỏ uổng phí, ông ngỡ rằng chỉ cần cho mình trẻ lại một lần nữa, mọi thứ đều sẽ đổi thay. Trong tạp kịch thời Nguyên của Trung Quốc, vai lão đán khi bước ra sân khấu theo lệ thường đều phải nói một câu: "Hoa có ngày nở lại, người chẳng có tuổi đôi mươi", (nói ra một cách thản nhiên và chắc nịch, cũng chẳng biết người xem kịch có giật mình thảng thốt hay chăng), vậy mà Faust lại đem cả linh hồn ra đánh cược, đổi lấy tuổi thiếu niên lần thứ hai cùng với "muôn vàn khả năng chỉ có thể có được nhờ tuổi thiếu niên". Tội nghiệp cho Faust, học vấn thông thiên triệt địa, vậy mà lại chẳng hay sự sống là một thứ quá đỗi tốt đẹp, tốt đẹp đến mức dẫu người ta chọn cách nào để trải qua thì dường như cũng đều là một kiểu lãng phí.

Sự sống tựa như một viên ngọc trai trong thế giới thần thoại, sinh ra từ cát sỏi, rồi lại trở về với cát sỏi. Thứ ánh sáng long lanh ngời ngợi kia rốt cuộc chỉ là một đoạn ảo ảnh ngắn ngủi ở khúc giữa mà thôi! Thế nhưng, chẳng phải chính đoạn ngắn ngủi ấy đã khiến chúng ta ngả nghiêng đảo điên, nếm đủ ngọt bùi cay đắng đó sao? Ngọc trai và sự sống còn có một điểm tương đồng khác, đó là người ta có thể dốc hết gia tài để mua một viên ngọc trai, nhưng ngược lại, đem ngọc trai đi đổi lấy manh áo miếng cơm thì thật là hoang đường, ngay cả việc nạm thành mặt dây chuyền đeo trước ngực mỹ nhân cũng là chuyện bất đắc dĩ, chẳng qua chỉ là khiến cả hai cùng nhau diễn một màn "quay chậm cảnh người già ngọc úa" mà thôi. Ngọc trai chỉ là chính nó, tròn trịa rạng rỡ và ngậm sắc màu, người ta chỉ có thể bó tay đứng nhìn nó, người ta chỉ có thể vui mừng khôn xiết hoặc buông tiếng thở dài — bởi vì người ta đã kịp thời bắt gặp cái khoảnh khắc rạng rỡ giữa lúc nó sinh ra từ cát sỏi và ắt sẽ hoàn nguyên về với cát sỏi.

Thế nhưng Faust không biết — hoặc cố chấp không muốn biết. Thứ ông muốn là một "khả năng" khác, giống như một con bạc chẳng rõ do kỹ thuật kém hay vận may tồi, cứ ngỡ rằng chỉ cần cho mình chơi lại một ván nữa, chắc chắn mình sẽ gỡ lại được vốn. Câu nói hơn ba mươi năm trước từng muốn tranh biện với người cậu, giờ đây tôi rốt cuộc đã biết phải nói thế nào. Người con gái đánh cá nếu bị coi là hoang phí thanh xuân, thì người con gái gánh củi há lại chẳng phải thế sao? Cái danh nghĩa đọc sách tuy nghe thật êm tai, nhưng khiến mắt mờ sức kiệt, xương sống còng rạp xuống, lẽ nào lại không đáng tính là uổng phí tuổi xuân? Ngoài ra, một mối tình khắc cốt ghi tâm há chẳng phải tựa như mây khói thoảng qua sao? Một phen công danh bổng lộc há chẳng phải chỉ là cát bụi cuồn cuộn hay sao? Không phải đâu, thanh xuân quá đỗi tốt đẹp, tốt đẹp đến mức em trải qua thế nào cũng thấy mình đang hoang phí, quay đầu nhìn lại, ai nấy đều phải sinh lòng hối tiếc.

Câu nói "sắc xuân khêu gợi nỗi buồn phiền" giờ đây tôi cũng đã hiểu rồi. Việc trên đời, thứ người ta ít sợ nhất có lẽ chính là "binh đến tướng chặn, nước tới đất ngăn", chỉ cần có đối sách thì chẳng sợ đối phương ra chiêu. Chỉ sợ nhất là khi một người đang cẩn cẩn dĩ dĩ giao chiến với cuộc sống hiện thực, đang lúc bất phân thắng bại, thì bỗng nhiên bên ngoài chiến trận nhảy ra một đối thủ tên là tạo hóa càn khôn. Từ một góc khuất, người ấy bất ngờ tung ra một tuyệt chiêu mang tên "mùa xuân", khiến loài người chúng ta thực sự trở tay không kịp. Đối diện với sắc đào hồng liễu biếc dâng trào ngút trời, đối diện với hương hoa thấu xương, ánh nắng đoạt hồn, vẻ xa hoa tuyệt mỹ của sự sống sao có thể không khiến chúng ta hoang mang bối rối? Giữa lúc ấy, đúng là chẳng làm gì thì phải ân hận — mà làm gì rồi cũng vẫn cứ ân hận. Sắc xuân sở dĩ khiến người ta bực dọc giậm chân, chính là tức giận vì chúng ta hoàn toàn vô chiêu để ứng phó!

Ngoảnh đầu nghĩ lại đám sinh viên trong lớp tôi làm chủ nhiệm, thông minh đĩnh ngộ, vậy mà khó tránh khỏi một nửa hối hận vì mình quá chăm học, một nửa hối hận vì mình quá ham chơi — chỉ vì còn quá trẻ mà thôi, chỉ vì còn trẻ, nên cứ ngỡ rằng chỉ cần đổi sang một cách sống khác, mọi thứ sẽ xoay chuyển hoàn toàn mà chẳng còn chút tiếc nuối nào. Các em ơi, không phải thế đâu, thật sự không phải như thế! Sự sống quá đỗi hoàn mỹ, thanh xuân quá đỗi hoàn mỹ, thậm chí ngay cả một mùa xuân vội vã lướt qua cũng quá đỗi hoàn mỹ, hoàn mỹ đến độ tựa như quả bóng bay trên tay đứa trẻ giữa ngày hội vui tươi, bay mất thì khóc, nổ tung thì khóc, mà ngay cả khi nó cứ từng ngày từng ngày xẹp lép đi cũng đủ khiến người ta phải xót xa bật khóc!

Cho nên, những đứa trẻ trẻ trung kia ơi, lẽ nào ngay cả đạo lý giản đơn này các em cũng không nhận ra sao? Cuộc đời là một chủ nợ lớn, chúng ta sống thế nào cũng đều là những con nợ khó đòi của nó. Đã như vậy, chi bằng hãy cứ thả lỏng tâm can, làm một kẻ "nợ lắm không lo" đi! Đã xem thanh xuân là một mối tiếc nuối "làm bất cứ điều gì cũng thấy như đang hoang phí", thì sao không nghĩ ngược lại, điều đó gần như cũng đồng nghĩa với việc "dù có thành khẩn làm bất cứ việc gì cũng chẳng cần nói lời ân hận", bởi vì em đọc sách hay em đi chơi, em chiến đấu hay em đánh cá, thì cũng vừa khéo là điều mà một người khác đang thở dài tiếc nuối vì đã không làm được.

— Thế nhưng, có thật là như vậy chăng? Hay là không phải như vậy? Đứng trước sự sống, tôi có thể phát bệnh nghề nghiệp mà làm một người thầy xem mọi người đều là con trẻ hay sao? Hay là bản thân tôi vẫn chỉ là một đứa trẻ vỡ lòng to xác, một đứa trẻ chưa tin, chưa phục, muốn tranh biện đôi lời mà lại ấp úng chẳng nên câu?