⒈

Tôi nằm trong rừng cây đọc "Thủy Hử".

Sự việc bắt đầu như thế này, trước kỳ nghỉ hè, tôi nhận lời với học sinh "dẫn đội", cái gọi là dẫn đội, là dẫn "đội dịch vụ y tế" đến xã Tứ Hồ. Ban đầu thì còn tạm ổn, nhưng về sau thì dần dần không ổn cho lắm. Hóa ra trong đội xuất hiện một vị phó đội trưởng có "không khí học thuật" cực kỳ nồng đậm, anh ta đầu tiên bắt chúng tôi đọc "Tức Phụ Nhập Môn" (Tức phụ nhập môn) của Hồ Đài Lệ, thế này thì cũng thôi đi, nào ngờ anh ta tiếp theo lại một hơi chỉ định chúng tôi đọc "Sociologie rurale" (Xã hội học nông thôn) của Dương Mậu Xuân, "Yến Dương Sơ Truyện" (Yến Dương Sơ truyện) của Ngô Tương Tương, "Tiểu Long thôn" (Tiểu Long thôn) do Tô Triệu Đường dịch, v.v.. Mấy cuốn sách này chồng lại chắc phải cao tới một thước, tên này cũng phiền phức thật đấy, cứ tiếp thế này, các sinh viên trường y chúng tôi đều có nguy cơ trở thành nhà nhân chủng học và nhà xã hội học mất.

Điều kỳ lạ là ngoài miệng thì lầm bầm phàn nàn, nhưng trong lòng lại cũng động tâm, thậm chí còn hạ quyết tâm phải đi đọc cuốn "Thủy Hử Truyện Dữ Trung Quốc Xã Hội" (Thủy Hử truyện dữ Trung Quốc xã hội) của Tát Mạnh Vũ mà tôi vẫn luôn muốn đọc từ lâu. Vấn đề là muốn đọc cuốn sách này thì phải đọc lại "Thủy Hử" từ đầu đến cuối. Lúc ấy liền nhét cuốn sách chương hồi dày cộm này vào ba lô, cùng đi một đường đến Tứ Hồ.

Mà lúc này, tôi đang nằm trong rừng đọc "Thủy Hử", rừng cây là một vạt phi lao, có vài phần giống với hắc tùng lâm nơi hảo hán hay lui tới, ở đây không có hảo hán nào cả, điều kỳ lạ là lại có một đám cựu chiến binh mỗi người nói một giọng quê, (ở vùng Đài Tây khắp nơi nói giọng Hải Khẩu này, sao lại có lược binh thế nhỉ?) đang nằm ngả ngốn trên ghế đá hóng mát, còn chiếc giường tôi nằm là một chiếc giường xếp thoải mái, do một người phụ nữ lúc nãy nhường lại cho tôi, cô ấy nói:

"Này, tôi phải về nhà ăn cơm đây, tiểu thư, cô nằm giữ hộ tôi chiếc giường này nhé."

Ối chà, trên đời lại có chuyện tốt thế cơ chứ, lúc đó tôi liền lấy chiếc túi xách chứa một khoản tiền lớn ra làm gối, (cái gọi là khoản tiền lớn, thực ra cũng chỉ có năm nghìn tệ, tôi vốn không thích mang nhiều tiền, lần này là ngoại lệ, vì tự thấy mình là "giáo viên dẫn đoàn", nhỡ trong đội có "nhu cầu bất ngờ" thì sao)

thoải mái nằm xuống, đọc cuốn "Thủy Hử" của mình, lúc đó tôi cũng vừa ăn cơm trưa xong, mặt trời đang ở đỉnh đầu, nhưng qua lớp phi lao rậm rạp lọc lại, toàn bộ khu rừng trở nên mát mẻ râm mát, giống như một bát thạch chanh vậy.

Tôi đang xem đến hồi hăm tám, Võ Tòng bị đày đi hai ngàn dặm đến Châu Mậu, chạy đến thực ra anh ta hoàn toàn có cơ hội trốn chạy, thế nhưng anh ta thà tự tay đeo lại chiếc gông dưới gốc thông, dán lại giấy phong niêm, từng bước tự đầu thú đến Châu Mậu.

⒉

Đọc suốt một mạch, không thể không gọi là thống khoái, nhân vật Võ Tòng dễ khiến người ta ghi nhớ nhất chính là đoạn đánh hổ ở Cảnh Dương Cương. Bây giờ bản thân đã lớn. Quay đầu nhìn lại đoạn đó, ngẫm lại cũng không thấy có gì đáng quý, khi ấy anh ta đánh hổ, thực ra cũng là không đánh không được, không đánh thì bị hổ ăn thịt, thế nên mới đánh, ngoài ra không thấy anh ta có động cơ cao cả nào khác, chỉ có thể chứng minh, anh ta vốn là một tay đấm bốc cừ khôi bẩm sinh mà thôi. Ngược lại, Võ Tòng trong vai kẻ tù tội ở hồi hăm tám, lại phảng phất nét khí phách anh hùng phóng khoáng ở khắp mọi nơi.

Mới đến chỗ đày ải, theo lệ phải ăn một trăm trượng sát uy, Võ Tòng vốn không đi lấy lòng người ta, cũng không chịu cầu xin, chỉ lớn tiếng nói:

"Các ngươi đều khỏi phải ồn ào náo động. Muốn đánh thì cứ đánh! Ta mà né tránh dù chỉ một gậy, thì không phải là hảo hán đánh hổ! Trước đây đánh bao nhiêu đều tính là bỏ hết, đánh lại từ đầu! Ta mà kêu một tiếng, thì không phải là nam nhi đầu đội trời chân đạp đất ở huyện Dương Cù!" —— Người xem ở hai bên đều cười nói: "Tên ngốc này muốn chết đây mà! Để xem hắn chịu đựng thế nào——"

Võ Tòng không chịu làm mất danh tiếng hảo hán, vẫn lớn giọng kêu lên:

Muốn đánh thì đánh cho độc ác vào, đừng chơi gậy nể tình, đánh ta thế này không sảng khoái!

Không ngờ sự việc lại có bước ngoặt, quản doanh muốn gỡ gối giúp anh ta, cố tình nói:

Tù nhân mới đến Võ Tòng, ngươi dọc đường đi từng mắc bệnh gì hay sao?

Võ Tòng không lĩnh tình, ngược lại còn cãi lại:

"Ta dọc đường không hề mắc bệnh! Rượu cũng uống được, cơm cũng uống được, thịt cũng ăn được, đường cũng đi được!" Quản doanh nói: "Tên này là mắc bệnh dọc đường rồi đến đây, ta thấy sắc mặt hắn vừa đẹp lên, tạm ghi lại trận trượng sát uy này của hắn vậy." Quân lính chấp pháp hai bên thấp giọng bảo Võ Tòng rằng: "Ngươi mau nhận là có bệnh đi, đây là đại nhân nương tay với ngươi rồi, ngươi mau thuận miệng nhận là từng mắc bệnh đi là được." Võ Tòng nói: "Không mắc bệnh! Không mắc bệnh! Đánh luôn cho sảng khoái! Ta không cần giữ lại trận 'gậy gửi kho' này đâu! Gửi lại thì thành món nợ móc ruột, đến bao giờ mới trả hết!" Người xem ở hai bên đều cười. Quản doanh cũng cười nói: "Nghĩ ngươi là cái tên hảo hán này chắc chắn lại mắc bệnh nóng sốt rồi, chưa được đổ mồ hôi, cho nên mới nói càn, đừng nghe hắn, cứ áp giải vào phòng giam đơn là được."

Đến khi bị tống vào ngục tối, các tù nhân khác thấy anh ta chưa ăn trượng sát uy, ngược lại còn thay anh ta lo lắng, bảo anh ta việc này tuyệt đối không có ý tốt gì, chắc hẳn là đang giở trò, muốn đẩy anh ta vào chỗ chết, còn miêu tả sống động như thật cái chết "bịt bảy lỗ" gọi là "chậu treo", dùng cát vàng đè lên thì gọi là "bao tải lớn". Nào ngờ Võ Tòng nghe xong, điều hứng thú nhất lại là muốn biết ngoài hai cách này ra, còn có cách thứ ba nào nữa không, anh ta nói:

Còn thủ đoạn nào để hại ta nữa không?

Lập tức, quản doanh sai người mang đồ ăn ngon tới.

Võ Tòng thầm nghĩ: "Chắc là đem mấy thứ điểm tâm này cho ta ăn rồi mới ra tay đối phó với ta đây mà?...... Th cứ ăn cho đã đời rồi tính sau!" Võ Tòng uống cạn hũ rượu đó, ăn sạch cả thịt lẫn mì.

Bữa ăn uống của Võ Tòng hôm ấy thật là tiêu sái! Con người ta phải đến khi xem phú quý tựa mây bay, sinh tử ngoài thân, hơn nữa nhờ có sự tự tin, tin rằng vận mệnh cũng đứng về phía mình, mới có thể có được cảnh giới bất cần đời này, mới có thể chơi trò lưu manh cao cấp mà ngay cả đất trời cũng đành chịu thua thế này. Ăn xong, anh ta cười nhạt một tiếng:

Xem chúng mày giở trò gì để đối phó với ta nào!

Đến khi bữa cơm tối chính thức được đưa tới, anh ta tuy nghi ngờ đây là "bữa ăn cuối cùng", nhưng vẫn ăn. Sau bữa ăn lại có người mang nước nóng tới, anh ta tuy nghi ngờ đối phương sẽ ra tay độc ác lúc mình tắm rửa, nhưng vẫn thèm chấp, nói:

Ta cũng chẳng sợ hắn! Cứ tắm một trận đã.

Mấy đoạn này, thực sự càng xem càng thích, cao hứng lên, liền xoay người cầm bút vẽ lại những điểm chính, thêm lời bình bên lề, chỉ hận không thể vỗ tay cười lớn, cảm thấy bản thân cũng là một trang hảo hán trong hắc tùng lâm, hoàn toàn có thể chẳng sợ trời chẳng sợ đất mà sống qua một đời.

⒊

Hồi tưởng lại đoạn trò chuyện mà bác sĩ Quý đi theo đội đến Tứ Hồ hôm trước đã nói với tôi, cô ấy nói:

“Cậu xem, mấy đứa nhỏ này, chúng nó hỏi tôi, chính sách y tế quần chúng hiện nay tuy không tệ, nhưng sau này cơ quan chủ quản y tế thế nào cũng sẽ đổi người mà, đổi người rồi, chính sách khác đi, thì phải làm sao?”

Hai người nói chuyện không kìm được mà lắc đầu thở dài, chúng tôi thực ra không sợ chính sách của cơ quan chủ quản y tế thế nào, cái chúng tôi sợ là những người trẻ tuổi mới chừng hai mươi tuổi đầu này, tại sao lại tự mình làm mất đi cái khí thế sắc bén của con nghé mới sinh không sợ cọp trước vậy?

Là vì từ bé đã luôn là đứa trẻ ngoan ư? Là vì cảm thấy mọi thứ đều nên được chuẩn bị sẵn sàng, bố trí đâu vào đấy, hơn nữa, âm nhạc chào mừng đã vang lên, bạn mới thuận buồm xuôi gió bước đi giữa hai bên đường ngập tràn hương hoa chăng? Việc Đường Tam Tạng đi thỉnh kinh, há chẳng phải là "hành cước đến nơi muôn dặm cỏ không mưa" đó sao, lúc Bàn Cổ khai thiên lập địa, hỗn mang một mảnh, đâu ra trời đất? Trời là do đỉnh đầu ông đội lên mà cao, đất là do nơi bàn chân ông đặt xuống mà dẫm cho chắc chắn bằng phẳng, tại sao thế hệ thanh niên này, đặc biệt là nhóm ưu tú nhất trong giới trẻ, lại cứ ôm ấp hy vọng giống như nàng tân nương thời cổ đại, được người ta khiêng kiệu hoa, khiêng thẳng đến nhà chồng. Ở nhà chồng, có một họ tộc đang chờ cô ta, có một người chồng đang chờ cô ta, có một bát cơm dâng cho cô ta ăn —— thực ra, trời mới biết, ngày tháng kiểu này có gì là dễ chịu chứ?

Võ Tòng không tính là anh hùng không tính là hào kiệt, chẳng qua chỉ là một gã võ phu thảo mãng, chẳng lẽ người của thế hệ này đến chút khí phách thảo mãng ấy cũng không có sao? Đến bao giờ chúng ta mới không còn nghe thấy những "lời vô tri" của "bậc túc Nho" rằng:

"Tôi không có cách nào về nước đâu, chuyên ngành tôi học quá mũi nhọn, trong nước không có chỗ cho tôi kiếm cơm đâu!"

Khi Tôn Trung Sơn làm cách mạng, là vì có một "Ban trù bị Trung Hoa Dân Quốc" được thành lập sẵn sàng, hơn nữa còn mời ông làm chủ nhiệm ủy ban, thì ông mới thu dọn hành lý về nước nhậm chức ư? Khi Tào Tuyết Cần viết tác phẩm "Truyện Hồng Lâu Mộng" hồi đầu tiên, là vì có ủy viên "Quỹ hội Văn học Nghệ thuật Quốc gia" bảo ông bắt tay vào viết một bộ "tiểu thuyết vĩ đại nhất đương đại" nên ông mới đặt bút viết xuống ư?

Liệu có thể không sợ hãi không lo lắng hay không? Thậm chí là sau rất nhiều năm ngoảnh đầu nhìn lại, mới đột nhiên nhớ ra rồi kêu lớn lên một tiếng rằng:

"Ôi chao, trời ơi, sao lúc ấy mình lại chẳng biết sợ là gì thế nhỉ?"

Hãy nhường sự chần chừ "tam tư rồi hãy hành động" mà Khổng Tử coi thường cho người già đi! Tuổi trẻ chẳng phải là có lòng dũng cảm liều lĩnh xông lên phía trước hay sao? Tuổi trẻ chính là trong tay nắm giữ những còn bài là năm tháng tuổi xuân, vậy thì, trong ván cược của số phận khi đánh một ván cược càn khôn, dẫu chưa chắc đã thắng, nhưng về khí thế chí ít cũng phải thật hào hùng chứ?

⒋

Mấy hôm trước, không biết ai đã mở một bài hát ở cửa khu nhà trọ của đội dịch vụ, bài hát đó bởi vì là tiếng kèn thức dậy thay thế buổi sáng và buổi trưa, cho nên ngày nào cũng phải nghe mấy bận, thực ra bài hát đó hát cực kỳ có vị, trong giọng khàn có sự chân chất bộc trực muốn đối chất cãi lý, chỉ là đi qua đi lại đánh răng tắm rửa đều phải nghe tiếng thở dài bất lực ấy lặp đi lặp lại; cảm giác trong lòng có chút kỳ lạ:

Hãy nói với tôi, thế giới sẽ không thay đổi quá nhanh,

Hãy nói với tôi, ngày mai sẽ không trở nên tồi tệ hơn,

Hãy nói với tôi, loài người vẫn chưa tuyệt vọng.

Hãy nói với tôi, Thượng Đế cũng sẽ không phát điên,……

Tương lai của tương lai này, tôi vẫn đang chờ đợi……

Nghe lâu rồi, trong lòng bất giác có chút xót xa, tại sao chỉ đợi người khác đến "nói cho tôi biết" chứ? Một trái tim cung kính lắng nghe thì không hề "sai", nhưng, một giọng hát trẻ trung nhường ấy, một dung tích phổi cường tráng nhường ấy, rốt cuộc vẫn có thể làm được nhiều việc hơn là "chờ người khác nói cho tôi biết" chứ? Thiếu niên phủi áo phất phơ, há chẳng thể xem như ngọn cờ trước gió ngàn dặm ư? Thiếu niên chớp mắt, cũng có thể tráng chí ví như dòng nước trong muôn thuở. Phong thái nhường ấy, năm tháng nhường ấy, tại sao lại cứ đứng lì ở đó, tại sao lại cứ đợi người ta đến "nói cho tôi biết" chứ?

Tại sao không phải là tôi đi "nói cho người ta biết" chứ? Đi chứ! Đi loan báo cho thiên hạ, đóa hoa đỗ quyên đỏ thắm trên vách đá sẽ không đợi người ta bảo rằng mùa xuân đã đến rồi, mới bắt đầu chuẩn bị nở hoa, nó tự mình nở hoa, hơn nữa dùng ngôn ngữ cờ hoa của loài hoa để nói cho núi xa rừng gần biết, mùa xuân đã đến rồi. Ngôi sao Mộc sáng rực rỡ bức người, nào có phải tiếp nhận chiếu chỉ của ai mới phóng trọn muôn vàn vẻ rực rỡ của nó đâu? Con chim vành khuyên nhỏ bé xanh biếc, cũng chẳng cần ai đến dạy cho nó mỹ học buổi sáng, nó thu nhỏ thân hình bộ lông xanh ngọc thành một nét chấm phá của "căn cứ điểm cái đẹp". Trong vạn vật, dù sang hay hèn, há chẳng đều có thông điệp tốt đẹp của riêng mình muốn nói cho người khác biết hay sao?

Có một bài ca dài bằng tiếng Anh, tựa đề là "To tell the untold", cái tên đó vừa nhìn tôi đã mê mẩn, phải rồi, "Đi nói cho những kẻ chưa từng được bảo ban biết", thật đấy, Khổng Phu Tử bôn ba bụi trần, ở bến đò xa lạ, hỏi thăm đường đi nước bước với những người qua đường không mấy thiện cảm, là vì cái gì? Há chẳng phải là vì đi nói cho những kẻ chưa từng được bảo ban biết đó sao? Bồ Đề Đạt Ma một lá cỏ vượt sông, cũng chẳng qua chỉ là chút sơ tâm ban đầu tương tự của các bậc thánh nhân. Mà anh và tôi mười mấy năm cho đến mấy chục năm mài giũa chốn thâm nghiêm tri thức, mục đích rốt cuộc là vì cái gì? Chẳng lẽ không phải là để lĩnh hội chân lý và đạo lý xác thực hơn, tiện thể nói lại cho hậu thế nghe hay sao? Sự nghiêm túc của chúng ta, thực ra cũng chỉ để khiến những lời chúng ta nói với người khác trở nên thành khẩn hơn, vững chãi hơn và đủ sức nặng để vang dội (người không có gốc gác dẫu có đang nói lời thật thì cũng tựa như lời nói dối — bởi vì quá mỏng manh không thực tế).

Người hát bài hát ấy "chờ người khác đến nói cho tôi biết" không phải là sai, nhưng có thể "đi nói cho người khác biết" chẳng phải tốt hơn sao? Đi nói cho thế gian biết, ánh mắt chúng ta chưa cạn, trái tim chúng ta vẫn đang tung hoành. Đi nói cho thế gian biết, có tôi ở đây, thì đừng hòng lòng tự tôn bị vùi dập, sinh mạng bị lạnh nhạt, nói cho họ biết, thế giới này vẫn là nơi cho phép ước mơ, cho phép hy vọng. Nói cho họ biết, đây là mảnh đất vừa có thể vun trồng cây non vừa có thể trông chờ bóng mát trong lành.

⒌

Người phụ nữ về nhà ăn cơm đã quay lại, tôi trả lại chiếc giường cho cô ấy, học sinh vẫn đang ngủ trưa ở cung Hải Thanh cách đó không xa, tôi đứng dậy đi lang thang khắp bốn phía. Nghĩ ngợi thế giới này thật tuyệt, nơi ven biển nắng nóng khắc nghiệt thế mà lại có một vạt phi lao, dưới tán rừng phi lao lại vừa vặn có một chiếc giường đang đợi tôi đến nằm, nằm lên đó thế mà lại có Thi Nại Am của ngàn năm trước đến kể chuyện cho tôi nghe, những vị hảo hán trong câu chuyện lại thống khoái đáng yêu nhường ấy. Ngẫm lại con người chỉ cần tiến về phía trước, đại khái thế nào cũng sẽ gặp được một chuỗi những chuyện tốt, còn những chuyện xui xẻo thì sao? Thì thế nào cũng phải gặp một ít mới công bằng chứ? Cho dù sự việc là chết, nhưng con người là sống, cho dù có gặp phải chuyện xui xẻo đi chăng nữa, thì tóm lại cũng chẳng thể làm gì được tôi đâu!

Nghĩ xem tuổi trẻ tuyệt vời biết bao, bởi vì vạn vật đều có thể xảy ra, cũng có thể tiêu tan, bởi vì có thể đi có thể dừng có thể hát có thể khóc, vậy thì còn có gì phải lo lắng nữa chứ?

Thật đấy, còn có gì phải lo lắng nữa chứ?