Khi ánh đèn đột vụt sáng, tôi phát hiện ra người đứng trên sân khấu không phải ai khác, lại chính là mình. Hoảng hốt thì cũng chẳng ích gì nữa, người khác bảo: "Cậu biểu diễn đi, thẫn thờ cái gì."

Tôi vốn không hề làm vẻ ta đây hay cố tỏ ra ra vẻ, chỉ là, ai nấy đều thích nghe những câu chuyện kỳ lạ, muôn màu muôn vẻ. Tiếc thay, câu chuyện của tôi chỉ có một vạn khoảnh hồ phẳng lặng, giữa một vùng sóng nước trong trẻo vẫn mãi là một vùng sóng nước, không sao biên soạn nổi một tình tiết kỳ phong đột khởi. Chuyện này đương nhiên rất đáng tiếc.

Chuyện trước năm bốn tuổi thì tôi đã không còn nhớ rõ nữa, nhưng chẳng biết vì sao, vẫn còn lại vài khung hình mờ ảo treo trong hành lang ký ức, trở thành tư liệu để tôi tự vui vẻ một mình.

Đúng vào năm bốn tuổi ấy, có hôm mẹ chải chuốt cho tôi gọn gàng ngăn nắp, rồi bảo tôi rằng: "Con nhìn kìa, con đường lớn kia, lát nữa khi xe buýt đi qua, sẽ có một người bước xuống, người đó chính là bố con đấy!"

Tôi vô cùng kinh ngạc, khoảng thời gian đó trong cuộc sống của tôi hầu như chẳng cần đến sự hiện diện của một người bố. Ngày nào mẹ cũng chải cho tôi những bím tóc nhỏ, ngày nào cũng thắt nơ bướm, ngày nào cũng kể chuyện cho tôi nghe, ngày nào tôi cũng ra chuồng gà nhặt những quả trứng tươi hồng hào, rồi nghe lời mẹ một hơi uống trọn nó. Ngày nào tôi cũng ngồi trong sân, ôm hộp bánh quy soda, mơ mộng giấc mơ của một đứa trẻ.

Thế nhưng bố đã trở về, từ nước Mỹ rất đỗi xa xôi. Đây có lẽ là sự kiện lớn nhất trong những năm tháng đầu đời của tôi, ông mang theo rất nhiều món đồ hiếm lạ, những bộ quần áo đẹp đẽ ấy khiến tôi vui mừng đến phát cuồng. Thế nhưng, món đồ mà chính ông đắc ý nhất lại là thứ mà cả tôi lẫn mẹ đều không hề có hứng thú, đó là những gói lớn dầu gan cá và thuốc quinine. Ông nói: "Đây mới là những thứ chúng ta thực sự cần, con thử nghĩ xem, nếu người thân bạn bè của chúng ta có ai đổ bệnh, thứ này chẳng phải quý giá hơn bất cứ thứ gì sao?"

Ông chính là một con người thực tế đến cực đoan như vậy.

Còn tôi thì hoàn toàn ngược lại, tôi thà đi chơi những con gà, con chó nhỏ do mẹ cắt giấy làm cho, tính cách nhạy cảm và say mê tưởng tượng của tôi là được thừa hưởng từ mẹ.

Cho đến tận khi đã lớn khôn, tôi mới biết rằng trong hành lý của bố chuyến đó có một món đồ được mua cho tôi———một cây thước tính. Tôi vẫn luôn không tài nào dùng đến nó, cho đến tận bây giờ nghĩ lại, về mặt tình cảm, không biết nên thương hại họ hay thương hại chính mình.

Họ đối với tôi chắc hẳn từng đặt ra kỳ vọng rất lớn. Năm tôi tốt nghiệp Trường tiểu học Trung Sơn, ngơ ngác đâm đầu vào cổng trường Trung học nữ sinh số 1, bản thân tôi cũng vô cùng kinh ngạc (khoảng thời gian ấy thực ra chẳng hề chăm chỉ, thời gian dành cho sách báo ngoài giờ còn nhiều hơn cả môn chính). Điều khiến tôi thấy khó xử nhất là mỗi khi gặp người khác, bố lại luôn miệng nói: "Con bé này, chuyện học hành lại vô cùng suôn sẻ, lúc tốt nghiệp tiểu học thi bốn trường thì đậu cả bốn!" Lúc ấy tôi thực sự không sao chịu nổi, việc bị người lạ đánh giá mang lại cho tôi cảm giác vô cùng tủi nhục. Thế nhưng, ngần ấy năm nay, tôi chẳng còn được nghe thấy âm thanh nào hoài bão sự kỳ vọng nhiệt thành đến thế đối với mình nữa ——— ngoại trừ chồng tôi, vẫn luôn thỉnh thoảng dùng sự mù quáng của một người tình để ca tụng trước mặt mọi người.

Là chị cả của sáu đứa em, tôi không cho phép bản thân khiến người khác thất vọng. Thế nhưng, sự tự giác này mãi cho đến khi lên đại học mới dần trở nên rõ rệt. Thời kỳ trung học, tôi vẫn chỉ sống một cuộc đời tựa giấc mơ, tựa bài thơ, đặc biệt là do việc chuyển nhà. Những ngày tôi từ trường Trung học nữ sinh số 1 chuyển đến trường Trung học nữ sinh Bình Đông, đột ngột tiếp xúc với những hàng cọ ngập thành phố, và hoa phượng vĩ rợp trời, tình yêu thiên nhiên vốn có trong bản năng của tôi bỗng chốc bùng nổ. Trong trường có những cổ thụ cao vút tận mây xanh, những thảm cỏ rộng lớn, những hàng cây ven đường trĩu nặng hoa vàng, cùng những luống rau chia ô ngay ngắn. Tôi học cách trồng rau cải bó xôi, rau cải trắng và đậu Hà Lan. Khoảng thời gian ấy, lần nào tôi cũng thức dậy thật sớm, tha thiết chạy đến trường, từng thùng từng thùng tưới nước. Thành công lớn nhất trong đời tôi có lẽ chính là giàn đậu nhỏ bé ấy, những cánh hoa hình bướm nở rợp một giàn, một vẻ đẹp chân thực và phong phú.

Bình Đông, một thành phố hương lúa không thể nào quên, quãng thời gian nhàn nhã, vô lo vô nghĩ ấy vậy mà đã trôi qua. Những buổi trưa ngồi dưới bóng râm mát mẻ trong vườn, cùng mấy bạn nữ đọc thơ cũng đã trôi qua.

Mùa thu năm 1958, tôi bước chân vào Đại học Đông Ngô, học khoa Trung văn. Lúc đó, tôi mới chợt cảm thấy mình cần phải bắt đầu sự phấn đấu của bản thân. Rời khỏi nhà, tôi mới hiểu ra gia đình mình nghèo khó hơn tưởng tượng. Bố tôi từng là một quân nhân, thiếu tướng khóa sáu Hoàng Phố, hồi nhỏ tôi cứ ngỡ thiếu tướng là chức quan nhỏ lắm, bằng không sao nhà chúng ta lại nghèo đến thế? Thế nhưng một đứa trẻ sống trong ngọc ngà chưa chắc đã hiểu thế nào là nghèo thực sự, một khi rời khỏi nhà mới chợt hiểu ra ngay cả một chiếc giường cũng là một gia tài.

Tôi vẫn lưu luyến thời đại mười sáu tuổi, nhưng tôi lại buộc phải đối mặt với hiện thực. Có một ngày, tôi nhìn thấy Dương nằm trên chiếu tatami, gác chéo hai chân, vô cùng thản thanh thản gặm chiếc bánh Cảng Tử Đầu mua bằng một đồng. Đó chính là bữa trưa duy nhất của anh ấy. Anh ấy tự giễu cợt bản thân bằng cách ngâm nga một bài do chính mình tự biên: "Hôm nay tôi ăn một cái Cảng Tử Đầu, một cái Cảng Tử Đầu, không ngọt cũng chẳng mặn, không ngọt cũng chẳng thối, không chua cũng chẳng cay..." Chúng tôi đều bật cười, giấu đi tâm trạng ảm đạm sau trận cười sảng khoái.

Khoảng thời gian đó cứ thế trôi qua, giống như chiếc bánh Cảng Tử Đầu không men, chẳng có hương vị gì nhưng lại vô cùng chắc dạ.

Dựa vào sự chắp vá đông tây của mẹ và khoản tiền làm việc bán thời gian, tôi đã học xong đại học. Tôi tự thúc giục bản thân phải trở thành một con người thực tế. Cho đến tận bây giờ, tôi không sao chịu nổi những kẻ tiêu xài phung phí và lãng phí thời gian, tôi thậm chí còn khinh bỉ họ.

Trước khi học khoa Trung văn, tôi không tránh khỏi việc ôm ấp quá nhiều hão huyền. Kiểu hão huyền ấy cho đến nay vẫn có thể đọc được từ ánh mắt của những tân sinh viên năm nhất, mỗi lần nhìn thấy ánh mắt kiểu ấy lại khiến tôi vừa vui mừng vừa đau xót. Tôi biết rằng, dù trải qua bao nhiêu năm tháng, những người trẻ tuổi yêu văn chương vẫn sẽ luôn tồn tại. Nhưng chẳng bao lâu sau họ sẽ thất vọng, họ chẳng thể nào tìm thấy văn chương ở trong chốn học đường đâu.

Bài báo đầu tiên của tôi được đăng vào khoảng thời gian cách ngày tôi nhập học đại học đúng một tháng, tôi nhớ rõ ngày hôm đó là ngày 23 tháng 8. Kể từ dạo ấy, tôi chưa từng gián đoạn (nhưng cũng chưa từng viết ra năng suất), tôi viết mỗi tác phẩm với niềm hân hoan, lúc viết trong lòng thực sự rất vui, viết xong là bắt đầu thấy không ưng ý, đợi đến khi được đăng ra thì đến mức chẳng buồn nhắc tới nữa. Thế nhưng con người ta lại mâu thuẫn thế đấy, lần nào tôi cũng vẫn gửi nó đi xuất bản. Tôi chưa bao giờ đọc những cuốn sách do chính mình viết ——— tôi thà đọc sách của người khác còn hơn.

Đối với việc nhà, tôi có thiên bẩm cao hơn nhiều so với việc viết lách. Mỗi lần tôi ngồi trước bàn ăn, nhìn anh ấy thòm thèm ăn sạch bách từng đĩa thức ăn, niềm vui trong lòng luôn trọn vẹn nhường ấy. Tôi chợt hiểu ra, tại sao tuổi thọ sáng tác của rất nhiều cô gái lại ngắn ngủi đến vậy. Nếu không vì những tư tưởng ấy vẫn không ngừng va đập vào trái tim tôi, có lẽ tôi đã sớm từ bỏ tất cả những thứ này rồi ——— thế nhưng, đương nhiên là tôi sẽ không từ bỏ đâu.

Đối với một cô gái ngây thơ đơn thuần mà nói, thực sự chẳng còn gì có thể miêu tả thêm được nữa. Thời đại của chúng ta chẳng phải chỉ dựa vào một tấm sơ yếu lý lịch to bằng bàn tay là có thể giải quyết được rất nhiều chuyện rồi sao? Lời thừa thãi quả thực là một tội ác.

Đúng vậy, vở kịch của tôi chỉ dừng lại ở đây thôi. Nếu sự thể hiện của tôi quá đỗi tầm thường, thì đó cũng là chuyện đành chịu thôi, vốn dĩ tôi chỉ là một vai diễn như thế. Điều quan trọng là, hãy để chúng ta có một sân khấu náo nhiệt, diễn những vở kịch tuyệt vời, khiến cho mùa này của chúng ta ngập tràn những ký ức tỏa sáng.