Vào ngày đi nghỉ mát ở "Okuma", nước biển có một màu xanh rất đặc biệt.

Mỗi lần nhìn thấy biển, trong lòng tôi luôn có một cảm giác tê dại, nhất là khi nhìn thấy biển xanh ngút ngàn, thủy triều dâng lên cuồn cuộn này. Một vùng biển mà khi nhìn thẳng về phía trước chính là hướng về Thượng Hải.

"Chỉ cách bốn trăm năm mươi hải lý thôi." Họ nói.

Tôi không biết bốn trăm năm mươi hải lý xa đến mức nào, có lẽ còn xa xôi hơn cả dải Ngân Hà chăng? Mỗi khi nghĩ đến Thượng Hải, tôi luôn cảm thấy nó xa xôi mờ ảo như Cảo Kinh hay Lạc Ấp trong lịch sử, mang lại cho người ta một thứ tâm trạng vừa quạnh hiu vừa bi tráng. Chúng ta đứng đối mặt với biển, giữa những lớp sóng bạc mà hoài niệm về Trường An nhiều liễu và Kim Lăng nhiều sen, nỗi sầu xứ của tôi vì thế mà trở nên vừa dữ dội vừa mơ hồ.

Tiếc thay cho non sông gấm vóc ấy, cứ mỗi độ xuân về, đều phó mặc cho chim đỗ quyên cất tiếng kêu gót mòn ngàn chốn.

Tiếng sóng thông ở Minh Hiếu Lăng đan xen hồi âm trong tiếng sóng biển, loại âm thanh ấy, sắc thái ấy, trong phút chốc ngỡ như rất tương đồng. Vảng vất trong trí nhớ, mảng xanh ngắt lộn xộn kia đã trở nên vô cùng hư ảo và mờ mịt, nhưng chẳng hiểu sao, vẫn luôn không kìm được mà dùng một thứ nhiệt tình cố chấp để nhớ về nó.

Có hai, ba bóng người vẩn vơ trên bãi cát mềm mại, nhặt những chiếc vỏ ốc ngũ sắc. Những vật nhỏ bé rực rỡ ấy nở rộ như muôn hoa trên bãi cát trắng, mang lại cho người tìm thấy một niềm vui sướng không nói nên lời. Còn tôi đứng đó, không tài nào để tâm hồn đang trĩu nặng niềm đau thích ứng được với muôn màu dưới chân.

Bất chợt, ngọn sóng lạnh buốt vỗ vào chân tôi, tôi không ngờ cú va chạm ấy lại xé can phế đến thế. Nghĩ đến hướng mà dòng nước biển đang chảy tới, nghĩ đến một bãi cát vô danh nào đó ở Thượng Hải, trong tôi bỗng dâng lên một thôi thúc muốn gào khóc. Mà đâu mới là chần Tần để chúng ta có thể khóc lớn? Đâu là nơi Thân Bao Tự có thể rơi nước mắt suốt bảy ngày? Nơi đây là xứ người, là bãi cát quạnh hiu ở xứ người.

Họ gọi vùng biển này là biển Trung Quốc, trên đời này không còn vùng biển nào khác có cái tên vừa đẹp đẽ lại vừa trầm uất đến thế. Hồi nhỏ từng khao khát biết bao về biển Aege, từng say mê biết bao trước ánh chiều tà rực rỡ trong tưởng tượng, mà giờ đây, trong buổi chiều lộng gió đầy bất lực này, tôi chỉ còn lại một tình yêu, yêu cái tên đất nước mình, yêu vùng biển Trung Quốc xanh đến gần như bi thương này.

Mà một người Trung Quốc đứng trên bãi cát của biển Trung Quốc để hướng về Trung Quốc, đây quả là một buổi chiều mặn chát làm sao!

Chợt nhớ đến những ngày ở Kim Môn, nhớ đến cảnh nhìn sang hòn đảo đối diện ở Mã Sơn, nhìn sang Hà Xuyến ở bờ bên kia tại Hồ Tỉnh Đầu. Nhìn ngắm dải núi non ấy, nhìn ngắm mảnh đất tổ từng khiến người phương Đông tự hào suốt mấy ngàn năm, tâm hồn bỗng trở nên mỏng manh yếu ớt không chịu nổi một tiếng sóng biển. Lúc ấy chỉ kìm lòng không đậu mà nghĩ tại sao mình không phải là một loài chim di trú, vẫn nhớ như in mỗi độ xuân sang cỏ cây mọc khắp Giang Nam lại trở về chốn mái hiên xưa, lại hận mình không phải là cá, có thể lượn quanh bãi cát bờ đá của quê hương mà rơi lệ.

Nước biển cuồn cuộn ở nơi xa, nước biển cuồn cuộn ở chốn gần. Tôi thẫn thờ ngồi giữa vô số hòn đá, những hòn đá cuội xám xịt, luân phiên bị nước biển và ánh nắng thiêu đốt.

Sóng biển xô bờ ầm ầm, dưới ánh nắng tỏa ra thứ ánh sáng tàn nhẫn. Những hòn đá cuội tròng trành giữa hồ Động Đình không dứt, sắc màu xám trắng khiến người ta liên tưởng đến mái đầu bạc trắng vì lang thang phiêu dạt. Tôi nhặt vài hòn, gói vào trong chiếc khăn tay, đôi cánh tay vì thế mà có cảm giác vô cùng nặng nề.

Bỗng nhiên, cứ thế một cách không thể tránh khỏi, tôi nhớ về Hoa Hoa Đài, nhớ về khung cảnh rực rỡ từng thắp sáng cả tuổi thơ tôi. Hồi ấy, những hòn đá nhỏ đầy màu sắc ấy từng khiến tôi mê mẩn biết bao. Vào những kỳ nghỉ có nắng, những người nhặt đá khắp núi soi mói đánh giá từng viên đá nhỏ. Tại sao quãng thời gian ấy lại ngắn ngủi đến vậy? Tại sao hồi ấy chúng ta không thể tiên đoán trước vận mệnh của chính mình? Trong những năm tháng tha hương lưu lạc, trong rương hòm của chúng ta không có lấy một nhúm đất quê hương, lại càng không thể tưởng tượng được sự xa xỉ của một viên đá Hoa Hoa Đài.

Tổng cộng có bảy hòn đá cuội màu xám. Chúng nằm lại trên bãi chắc hẳn đã lâu lắm rồi, mỗi một cú va chạm của sóng biển lại khiến chúng thêm tròn trịa. Thứ đẽo gọt chúng chính là những con sóng của biển Trung Quốc, là thủy triều đến từ Thượng Hải, ngày ngày đêm đêm, chúng lắng nghe những tin tức xa xôi.

Bảy hòn đá nhỏ ấy chuyển động, chúng phát ra âm thanh lanh lảnh, trong âm thanh ấy ẩn chứa một thứ âm vang kỳ diệu, thì thầm về bi kịch lớn nhất của thế kỷ này.

"Cậu nhặt chính là thứ này ư?"

Những người bạn đồng hành từ bãi cát xa gần đi lại gần, khoe những chiếc vỏ ốc rực rỡ sắc màu của họ.

Còn tôi chẳng có gì cả, ngoài bảy hòn đá xám xịt ảm đạm kia.

"Nhưng, tôi yêu chúng." Tôi thui thủi bước đi, ép bảy hòn đá nhỏ lên ngực, ép cho đến tận khi đau đớn đến mức trào nước mắt. Trong những năm tháng lưu lạc, chúng ta chẳng có gì cả, mà giờ đây, tôi lại có chúng. Vận mệnh của chúng ta ít nhiều có nét tương đồng, chúng ta đều sống trên đảo, đều từng ngày đêm hướng mắt ngóng về một hướng.

"Hòn đá sầu quê!" Tôi nói, tôi biết đây chắc chắn là tên của nó, nó tuyệt đối không thể có cái tên nào khác nữa.

Tôi chậm rãi bước quay về, nước biển Okuma sau lưng xanh đến mức khiến người ta suy sụp, tôi từng bước một khó khăn rời xa nó. Mà hòn đá sầu quê trong chiếc khăn tay vẫn đang vang lên, vang lên tiếng nói quê nhà đã lâu không gặp.

Không đâu, không đâu, lại nhớ đến Giáp Bạch Thạch, nhớ đến khúc Bát Quy của ông.

Tiếc thay cho non sông gấm vóc ấy, cứ mỗi độ xuân về, đều phó mặc cho chim đỗ quyên cất tiếng kêu gót mòn ngàn chốn.

Hòn đá sầu quê vẫn đang vang lên, vang lên một khúc âm thanh quê nhà đã lâu không gặp.

Lời bạt: Okuma là bãi biển nằm ở cực Bắc đảo Okinawa, có nhiều đá kỳ lạ và gió buồn. Người phương Tây thiết lập Đài phát thanh tiếng Hoa Cơ Đốc tại đây, vì nó đối diện với Thượng Hải và vùng đại lục rộng lớn. Mùa thu năm nay tôi từng đến đây du ngoạn, rời quê đã mười tám năm, dẫu ngóng quê nhưng lòng cũng thấy chạnh buồn e ngại. Hôm nay dạo bước ngâm nga, thẫn thờ hồi lâu.

Năm 1968

① Sách Hậu Hán thư, truyện Trương Hoành: "Cậy tài biết mà khoe khoang thay, chim đỗ quyên kêu mà hoa chẳng còn." Chú giải của Lý Thiện: "Sách Lâm Hải dị vật chí viết: Đỗ quyên, còn có tên là đỗ quyên, đến tháng ba thì kêu, ngày đêm không dứt, cuối hạ mới thôi."

Cảm nhận nhỏ khi đọc sách của tôi: Tôi yêu vùng biển Trung Quốc xanh đến nao lòng ấy, tôi thương hòn đá sầu quê cách biển ngóng trông nhau. Tôi chưa từng đến Đài Loan, lại càng chưa từng đến Okinawa, tôi không thể cảm nhận sâu sắc nỗi đau tư tưởng như tác giả, nhưng tôi thấu hiểu tình cảm Trung Hoa ấy, nỗi nhớ nhung sâu sắc dành cho quê hương đất nước. Vào ngày nay khi đất nước hùng cường, ngày càng phát triển thịnh vượng này, tôi mong biết bao tiếng vang hòa bình tràn ngập mọi ngóc ngách của Tổ quốc, đồng thời cũng kỳ vọng ngày đoàn tụ hai bờ, Đài Loan sớm ngày quy âv về với đất mẹ!