Tôi thích những loài hoa có vẻ đẹp đầm thắm, vững chãi như hoa bách hợp, hoa sen, hoa mộc miên, nhưng tôi cũng thích cả những loài hoa có vẻ đẹp khiến người ta phải bận lòng, đặc biệt là những loài hoa nở vào mùa xuân, có cánh mỏng manh tựa như sắp không còn chút hơi sức nào, như hoa đào, hoa hạnh, hoa mận, hoa păng-xê hay hoa cúc Ba Tư.

Màu sắc và đường nét của hoa thường vẫn khá "thực", thế nhưng hương thơm của hoa lại là một sự tồn tại lơ lửng giữa "hư" và "thực". Có những loài hoa như hoa dạ hương, hương thơm hoang dã và mãnh liệt, đúng là kiểu hương "phá vỡ cả thiền định", hương thơm của hoa hàm tiếu và hoa bạch lan thì mang nét phàm tục, còn hoa nhài lại thanh tao, thanh đến mức có thể sánh ngang với trà, hoa thủy tiên lại càng đẹp hơn, chiếc bóng phản chiếu của một khóm thủy tiên chẳng khác nào một khối phèn chua, có thể làm cho cả một hồ nước trở nên trong vắt, sạch sẽ.

Hương thơm của hoa dành dành và hoa lan mộc bản chỉ tỏa ngát vào những ngày trời ấm gió hòa, thế nên lại càng khiến người ta sốt ruột, bởi chẳng biết lúc nào hương thơm ấy sẽ tan biến mất.

Hoa trên cây giống như một cuốn tiểu thuyết, có cành có nhánh vắt ngang qua những cấu trúc đan xen, rủ xuống vẻ đẹp lộng lẫy ngập trời, "Bên sông một cành hoa rủ phất phơ", "Hoa nhà họ Hoàng đầy lối đi, muôn ngàn bông trĩu nặng cành cong", ẩn chứa trong đó là những câu chuyện muôn hình vạn trạng, đa góc nhìn và kể mãi không hết.

Hoa cỏ giống như một bài thơ, vì thấp bé nên trông như từ trong lòng đất bật tung lên, mang đến một vẻ đẹp tinh túy, tươi thắm, ngưng tụ và tập trung.

Tản văn chính là loài hoa leo, như hoa giấy, hoa tầm xuân, hoa tử đằng, hoa tơi lụa, cho đến hoa bướm, hoa mướp, hoa đậu ván, loài nào cũng mang trong mình sự phóng khoáng đi đến đâu nở rộ đến đấy. Hoa leo trông có vẻ hững hờ, thế nhưng đợi đến khi qua hết cả một mùa hoa quay đầu nhìn lại, hóa ra chẳng có bài văn nào là không có quy tắc của nó cả — dù là mọc xen kẽ giữa hàng rào thưa, rắc đầy trên giàn hoa, róc rách tuôn chảy xuống giàn mướp, hay buông lơi bất cần trên sườn đồi, thậm chí là tinh nghịch trèo lên những thân cây cổ thụ, khiến cho khúc gỗ mục như được hồi sinh... Mỗi loài đều mang phong cách riêng, thật đấy, hoa mướp có văn pháp của riêng nó, hoa bướm có nghệ thuật tu từ của riêng nó.

Nếu có loài hoa nào có thể gọi là kịch sân khấu, thì đó chính là hoa quỳnh. Nó là một nghệ thuật thời gian triệt để, sinh ra và chết đi ngay giữa những nhịp đóng mở của tấm màn lụa, từng giây từng phút của nó đều đang "chuyển động", nó tuân thủ một cách ngặt nghèo "quy tắc tam nhất" của kịch cổ điển — "một thời gian", "một địa điểm", "một sự kiện", điều khiến tôi xúc động không phải là cánh hoa bỗng chốc trắng ngần trong đêm ấy, cũng không phải là nhụy hoa bỗng dưng tỏa hương, mà là quá trình bung nở rạo rực đến mức suýt chút nữa có thể nghe thấy âm thanh.

Nếu dùng hoa để ví von với phê bình văn học, thì có lẽ nó giống như hoa xương rồng, cao lớn đáng sợ, lắm gai ít hoa, nhưng lại hiên ngang vươn mình khỏi mặt đất tựa như một tiếng sấm rền — tất nhiên, hoa xương rồng loại tốt thì vẫn đẹp đến nao lòng.

Màu sắc của hoa thủy sinh vốn dĩ đã đẹp tuyệt trần, tựa như một bức tranh thủy mặc vô cùng tươi nhuận, hoa thủy sinh luôn khiến người ta ngạc nhiên, cứ như thể vẻ đẹp ấy có phần hơi phi lý. Trên mặt đất có hoa đã là điều quá tuyệt vời, trong thung lũng có hoa đã là điều quá tuyệt vời, vậy mà dưới nước cũng mọc lên hoa, quả thực là khó tin, thế nhưng nó vẫn cứ sừng sững ở đó như bị ma xui quỷ khiến vậy. Hoa thủy sinh dù là hoa sen, súng, thủy tiên, hay hoa rum trắng ngập ngừng đến mức lúng túng tay chân, cùng với một loài hoa tím mọc thành từng chùm dày đặc hình như gọi là bèo tây, tất cả đều có một nét đặc trưng kỳ lạ: dù chúng có nở trải dài mấy dặm đi chăng nữa, thì nhìn vào mỗi bông hoa đều mang vẻ cô tịch, lạnh lẽo, cái vẻ mong manh như đứng độc lập ngoài không gian và thời gian ấy thật xa xôi, hoa thủy sinh có lẽ giống như một khúc tiểu từ thuộc phái Uyển ước, tình cờ hóa sinh nên vào khoảnh khắc tiếng đàn tiếng sáo chạm vào mặt nước.

Không chỉ hoa thủy sinh, thậm chí cả cỏ nước như cỏ lau, hoa lay ơn, cây sậy, cũng đẹp đến mức khiến người ta bận lòng, một cuốn Kinh Thi bắt đầu từ một bến nước có cỏ hẹ lúp xúp và tiếng chim nước hòa ca — không thể nghĩ tiếp được nữa, dòng sông sạch sẽ nhường âý, làn nước sạch sẽ nhường ấy, thảm cỏ sạch sẽ nhường ấy, mối tình cổ điển sạch sẽ nhường ấy — không thể nghĩ nữa, nghĩ đến lại khiến người ta dâng lên nỗi bi thương như một vị vương tộc đời trước bị lưu đày.

Chúng ta hình như sắp thực sự đánh mất nước rồi — nguồn nước sạch sẽ — cùng với những loài hoa dưới làn nước ấy.

Hễ đến tháng ba, một số cây keo tai tượng không kìm nén nổi trong khuôn viên trường lại đồng loạt tung ra toàn bộ những chùm hoa vàng nhạt mềm mại ấy chỉ sau một đêm. Từ sau tháng tư, hầu như tất cả các cây cối đều không chịu nổi nữa, dứt khoát cùng nhau trổ hoa, phá bỏ cả một năm tu dưỡng giới luật!

Tôi vẫn luôn thích cây keo tai tượng, không phải vì cái tên mà vì những chiếc lá nhỏ nhắn tinh tế phủ đầy cây, hễ nhìn thấy những chiếc lá ấy là tôi lại nghĩ đến câu thơ "Biết là lá nhỏ ai cắt được, gió xuân tháng hai tựa kéo vàng".

Hoa của cây keo tai tượng cũng nhỏ nhắn, thoạt nhìn có vẻ như không dám phô trương, thế nhưng ngắm nhìn từng chùm từng chùm, ngắm nhìn cả vòm cây, vẫn vô cùng rực rỡ và đầy sức áp đảo.

Trò chuyện với con trai, thằng bé đột nhiên nói:

"Mỗi người trong lớp con đều giống một loài hoa."

"Tạ Uyển Trinh là loài hoa nào?"

Tạ Uyển Trinh là cô bé mà thằng bé cảm thấy khác biệt nhất với người thường.

"Cậu ấy là hoa sen."

"Tại sao?"

"Vì suốt cả mùa hè đều vừa tươi mới lại vừa xinh đẹp."

"Thế còn con thì sao?"

"Con là hoa hồng," thằng bé dừng lại một lát rồi giải thích: "Bởi vì cho đến lúc chết vẫn còn thơm."

Dùng loài hoa thơm ngát để tự ví von như thế này, quả thực chẳng khác nào Khuất Nguyên, đúng là những lời nói khiến người ta kinh ngạc!

Mùa xuân, tôi thường dẫn cô con gái nhỏ đi ngắm những khóm đỗ quyên rợp trời hoa.

Con bé còn nhỏ, đối với nó hoa đỗ quyên trông chẳng khác nào một cái cây.

Nó không mấy tập trung ngắm hoa, trái lại rất chăm chú tìm những nụ hoa nhỏ hình thoi, tìm được rồi liền hét lớn một tiếng:

"Mẹ nhìn kìa, em bé hoa!"

Con bé hình như chỉ chịu công nhận những "mầm hoa" ấy, nó kiên nhẫn dọc theo đường đi trút những tiếng reo vui của mình lên từng chiếc nụ xinh đẹp chưa hé nở!

Đi du lịch nước Mỹ, nơi tôi thích nhất không phải là Hawaii, không phải Florida, không phải nhà hát, không phải đường cao tốc hay công viên Disneyland, mà là những loài hoa dại trên vùng đất hoang. Ở Arizona, xe chạy suốt mấy tiếng trên con đường cao tốc lộng gió, hai bên đường toàn là hoa dại mọc uốn lượn, sắc vàng rực rỡ nở rộ một dải tận chân trời, khiến người ta suối nghĩ rằng thứ được trồng ở đó là một loại nông sản mang tên "hoa dại", và bò rừng cùng người da đỏ có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Thật là một cách sử dụng đất đai phóng khoáng làm sao, không xây chung cư, không khai phá ruộng nước, cứ để mặc cho hoa dại phát triển suốt hàng ngàn hàng vạn dặm.

Ở Chicago, một người bạn lái xe đưa tôi về nhà anh ấy, anh ấy nhìn đường, còn tôi nhìn những thứ ven đường.

"Kia là hoa gì thế?"

"Không biết."

"Thế còn loài chim kia?"

"Không biết nữa, gần nhà chúng tôi có đầy."

Anh ấy hào hứng kể cho tôi nghe về việc anh ấy bị cơn bão tuyết vây khốn suốt một mùa đông ra sao, không thể về nhà, phải ở khách sạn mấy ngày, rồi lại kể tòa nhà Sears Tower cao hơn những tòa nhà chọc trời hiện có ở New York như thế nào.

Thế nhưng, tôi vẫn cố chấp muốn biết tên của loài hoa nhỏ màu lam tím, có cánh hoa mềm mại tỏa rộng như lụa mỏng ấy.

Tôi ngày càng yêu thích vẻ đẹp không hòa tan vào dòng chảy chung này.

Dọc đường đi về phía đông, tôi vẫn luôn nhìn thấy gương mặt ấy, và cuối cùng, ở Boston, tôi đã biết tên của nó, "Thủy thủ xanh", Blue Sailor.

Giống như một chàng trai trẻ, một khi đã kinh ngạc trước một đôi mắt trong veo, liền không nhịn được mà tìm mọi cách để biết tên cô ấy — biết rồi thì sao chứ, kỳ thực vẫn vậy thôi, chỉ là khi ngồi một mình trong buổi chiều hoàng hôn, tìm cho muôn vàn tơ tưởng một chiếc cành hư ảo có thể nương gác vào mà thôi.

Biết được loài hoa mà mình yêu mến, năm này qua năm khác, vẫn bình an nở rộ dưới bầu trời xanh xứ người, dù chẳng hội ngộ, cũng có được một niềm vui sát cánh giữa chốn chân trời góc bể.

Kinh Thi có một cái tên khác là Ba kinh, khiến tôi cảm thấy đặt một cuốn Kinh Thi trên bàn dường như tỏa ra một làn hương thơm ngát nức nở như muốn vượt qua cả những trang giấy.

Hồi học trung học ở miền Nam, khuôn viên trường rất rộng, mỗi học sinh được phân cho một mảnh đất nhỏ để trồng trọt, năm đó chúng tôi trồng đậu đũa dài.

Chẳng biết vì sao, trong khoảng ruộng nhỏ ấy lại mọc lên một bông cúc dại nhỏ xíu — có lẽ tiền thân của nó vốn nằm chung một mảnh đồng với tiền thân của cây đậu đũa, khi thu hoạch hạt giống lại bị trộn lẫn vào nhau, thế nên lúc vô tình đã gieo nhầm lẫn vào đó. Hoặc giả là cơn gió ngang qua vào mùa xuân nay, mang đến một nét màu sắc tình cờ.

Sau đó, thầy giáo bảo chúng tôi nhổ cỏ dại, và tôi đã nhổ.

"Sao không nhổ cả cây kia đi?"

"Nó không phải là cỏ," tôi phản đối, "Nó là một bông cúc dại."

"Nhổ đi, nhổ đi." Thầy ấy vậy mà tự tay nhổ nó đi, "Em chẳng biết thế nào là cỏ cả — thứ gì không phải thứ em muốn trồng thì đều là cỏ."

Tôi thực sự muốn trồng đậu đũa sao? Không, tôi vốn dĩ chẳng muốn trồng đậu đũa, thứ tôi muốn trồng chỉ là sự sống.

Nhiều năm trôi qua, tôi vẫn nhớ như in khóm cúc dại nhỏ bé bị tước đoạt quyền sinh tồn ấy.

Loài hoa ấy, nếu bị đem trồng trong vườn rau, có lẽ thực sự là một điều bất hạnh.

Có một loài hoa tên là hoa pháo, tôi rất thích cái tên ấy — bởi vì nó có màu sắc, có âm thanh, và thậm chí còn gần như là một động từ đang tiếp diễn.

Loài hoa ấy ở Hồng Kông khá phổ biến, thuộc dạng cây leo, hoa không lớn, sắc vàng óng ánh tựa như vàng mười, hễ nở là nở rộ rực rỡ cả một giàn, thực sự giống như trong nhà có hỉ sự gì đó, cứ thế tưng bừng náo nhiệt buông thả sắc màu vui tươi ấy với khí thế hùng tráng dọc theo lối đi.

Lại có một loài hoa nữa được đặt tên rất hay, gọi là hoa nhất trượng hồng, vừa mang nét cổ điển lại vừa mạnh mẽ.

Kỳ thực bông hoa ấy cũng bình thường thôi, nhưng chính nhờ cái tên quá đỗi tuyệt vời ấy, nhìn vào chỉ thấy như một cột đài phun nước màu đỏ vút lên tận trời, phun từ dưới lên trên, phun cao một trượng, phun cao ngàn dặm, phun đến giới hạn trí tưởng tượng của con người.

Có những loài hoa, chỉ xuất hiện trong ngữ văn Trung Hoa, chứ trong sách giáo khoa thì không được coi là hoa, như hoa tuyết, hoa sóng.

Tất cả các loài hoa đều ngẩng mặt lên để nở, chỉ riêng hoa tuyết là cúi đầu nở rộ, tất cả các loài hoa đều kết thai ở sâu trong lòng đất, còn hoa tuyết lại mang thai ở chốn cao xanh của bầu trời. Hoa tuyết lấy mây làm đất, lấy gió làm cành nhánh, chỉ nở đúng một lần, bay qua muôn dặm giá lạnh, đơn độc rơi xuống cổ áo ấm áp của một người đang vội vã lên đường, hoặc bên ô cửa mờ sương của kẻ đang ngóng trông, chỉ trong trật tự sáu cánh, đẹp rực rỡ trong khoảnh khắc, rồi sau đó, trở về thành nửa giọt nước, hòa mình vào lòng đất.

Hoa sóng chỉ nở rộ nơi biển cả, biển không phải ao hồ, không thể sinh sôi những thảm hoa màu tím, màu trắng, màu hồng rực rỡ, Thượng Đế bèn gieo trồng hoa sóng ở đại dương, nơi biển khơi từng giây từng phút đều bung nở những đóa hoa sóng.

Còn loài hoa nào có thể nở rộ hoành tráng hơn, dữ dội hơn hoa sóng, vừa xoay tròn bung nở đã vội tàn lụi, vừa sinh ra đã lập tức chết đi — thế nhưng lại chẳng màng đến bốn mùa đổi thay, cứ thế nở mãi cho đến tận cùng thời gian.

Con người đứng bên bờ biển, những con sóng giống như chiếc vòng chân phát ra tiếng leng keng của người phụ nữ Ấn Độ, quấn quanh mắt cá chân bạn rồi rực rỡ kết thành muôn đóa hoa.

Có người chơi lướt sóng, trông toàn bộ con người như đang nở rộ trong tâm hoa, đứng giữa muôn vàn tơ tướp của nhụy hoa.

Ví sóng thành hoa, chỉ có văn chương Trung Hoa mới diễn tả được hay đến thế!

Tôi ghét tất cả các loại hoa giấy, hoa ruy-băng và hoa nhựa, luôn cảm thấy trong đó có một sự quá đà, một sự báng bổ.

Lại có một loại "hoa khô", đã rút hết nước, ngả màu vàng úa cổ quái, chính là xác ướp trong thế giới loài hoa, mãi mãi không tàn lụi, nhưng đặt trên bàn làm việc năm này qua năm khác, lại khiến người ta cảm thấy mệt mỏi rã rời. Chẳng biết vì sao, chính vì nó mãi mãi không chết, ngược lại càng khiến bạn cảm thấy nó hình như chưa từng sống rực rỡ và mãnh liệt bao giờ.

Tôi chỉ nguyện yêu hoa tươi, yêu màu sắc, hương thơm và hình dáng ngày mai không còn nắm giữ được nữa — bởi vì nó ngày mai sẽ biến mất, thế nên tôi bắt buộc phải dùng tình yêu không kịp trở tay của ngày hôm nay để yêu lấy nó. Tôi muốn chăm chú ngắm nhìn nó, vẻ đẹp trong từng khoảnh khắc của nó thực ra chính là vẻ đẹp duy nhất của đời nó, sang khoảnh khắc tiếp theo, dù hé nở hay khép lại, nó đã là một bông hoa khác rồi.

Sự kiên định của tôi đối với hoa tươi, đã phá lệ khi gặp hoa thủy tinh; phòng trưng bày của đại học Harvard có cả một căn phòng chứa đầy hoa thủy tinh, vô cùng mảnh mai trong suốt — có lẽ hoa nhân tạo khi đạt đến đỉnh cao hoàn mỹ sẽ mang một thứ bí mật gần như làm rò rỉ thiên cơ.

Có lẽ thứ tôi yêu không phải là hoa thủy tinh, mà là món nghệ thuật đã trở thành tuyệt tác ấy, những bông hoa bằng thủy tinh đó do một cặp cha con làm ra, sau khi họ qua đời thì nghề này cũng thất truyền — hoa làm đẹp đến thế đương nhiên cũng không thể truyền đời mãi được.

Tôi thực sự không biết bản thân đang phải lòng loài hoa trong suốt đến mức ảo ảnh được làm vô cùng tỉ mỉ ấy, hay đang phải lòng câu chuyện cô độc ẩn sau những bông hoa.

Tôi yêu hoa, có lẽ không hoàn toàn là yêu bản thân đóa hoa, mà là yêu niềm vui bất ngờ khi tình cờ hội ngộ.

Có một lần, ra bờ biển, trong lòng đã chuẩn bị tinh thần là đi ngắm biển, bên bờ biển có một mỏm đá nhỏ, chúng tôi trèo lên đó, hy vọng có thể nhìn được xa hơn, ngờ đâu trong kẽ đá lại bất ngờ mọc ra một khóm hoa bách hợp trắng muốt.

Mọi chuyện nghe qua có vẻ hơi vô lý, ra biển thì đương nhiên là để ngắm biển nhặt vỏ sò rồi, chẳng có ai muốn ngắm hoa cả, thế nhưng lại bất ngờ gặp được hoa, không ngắm thì lại thấy không nỡ.

Bản thân chẳng có bảng tiến độ công việc nào cả, cũng chẳng màng đến lịch trình du lịch của người khác — sự đang yêu của bông hoa ấy hoàn toàn nằm ở sự vô lý của nó.

Tôi chưa bao giờ có thể tìm thấy niềm vui trong các buổi triển lãm hoa, nhìn thấy sự sống cứ ngoan ngoãn đứng trong những chiếc bình lọ được xếp ngay ngắn, lại còn được gắn giá tiền một cách rất hợp lý nữa chứ, điều đó chỉ khiến tôi cảm thấy chán nản.

Nghe nói có một loại hoa đóng hộp, sau khi mở nắp vài ngày là nhất định sẽ nở hoa, loại hoa ấy khiến tôi cảm thấy ngấy tận cổ trước cả khi kịp nhìn ngắm.

Cuộc sống chẳng lẽ không nên ngập tràn những điều bí ẩn chưa biết hay sao? Phải có những đại thành đại bại, đại bi đại hỉ thì mới có sức căng đầy náo động chứ? Nền văn minh đã tước đoạt đi quyền được mắc sai lầm của người trồng hoa, để rồi biến sự thành công của họ trở nên nhạt nhẽo vô vị giống như một cục sáp khô.

Loài hoa mà tôi mơ ước chính là thứ hoa dành dành có thể mạnh mẽ đánh thức bạn dậy vào một buổi sáng mùa xuân, hoặc là loài hoa cải dầu náo nhiệt đến mức khiến người ta không kịp trở tay khi đi qua vùng ngoại ô, hay là loài hoa hạnh vào dịp Tết Thanh Minh ép cho những người đi đường trong mưa đến mức hồn mộng cũng chẳng còn lối thoát, đó là những loài hoa chưa từng chịu sự đời, không tài nào nhồi nhét nổi vào các bộ môn nghệ thuật cắm hoa Ikebana của Nhật Bản, không thể định giá ngoài thị trường, và nhất quyết không chịu khuất phục trước các tạp chí làm vườn.

Hãy để mặt đất là một điều bất ngờ nổi lên giữa muôn vàn dòng nước mênh mông, hãy để trăm hoa là tiếng reo hò vang lên trên mặt đất bao la rộng lớn!