Mưa dầm dề đã lâu, trời bỗng tạnh hẳn. Về mặt tâm lý, cảm giác như vừa nhặt được một bợm tài bảo bị thất lạc, màu xanh sapphire của bầu trời và màu xanh ngọc bích của núi non bỗng chốc hiện lại bên khung cửa sổ buổi sớm. Ánh nắng tràn ngập trong thung lũng, tựa như một chén nước nho nhạt.

Tôi thức dậy, bước xuống bậc thềm, một mình mỉm cười và hân hoan. Xung quanh không một bóng người, tôi liền cảm thấy bản thân mình cũng như tan biến đi. Giữa đất trời chỉ còn lại một bầu hân hoan, một niềm dịu dàng, một sinh khí bừng bừng. Tôi bước về phía luống ruộng, tự cho mình là một đóa hoa cải dầu điềm đạm. Tôi giơ tay áo đón gió, cảm thấy mình như một luồng khí uốn lượn; tôi ngẩng đầu nhìn trời, lại tự nhầm mình là ánh nắng rực rỡ. Lòng tôi chưa từng rộng mở đến thế, trong cơn mơ hồ chợt nhớ đến một câu kinh thánh: "Thượng đế khiến mặt trời chiếu người tốt, cũng chiếu người xấu." Lần đầu tiên tôi cảm nhận sâu sắc đến vậy tấm lòng sâu kín của tạo hóa, để rồi bỗng nhiên yêu thiết tha tất cả mọi vật có sinh mệnh và không có sinh mệnh. Tôi khao khát đến mức muốn nói lời chào buổi sáng với từng người.

Chẳng biết vì sao, bỗng nhiên nhớ đến Trần đang sống ở ngoại ô, cảm thấy thể nào cũng phải đi thăm cô ấy cho bằng được. Con người ta vào những ngày như thế này quả thật không nên có thêm sự sắp xếp và kế hoạch nào nữa. Dưới ánh nắng thế này mà nếu không mang theo chút hơi men, mọi việc cứ tùy hứng mà hành xử thì lại đâm ra quá ư lạc lõng.

Đổi qua mấy chuyến xe, tôi đến một con đường đất vàng quanh co. Trời tạnh, đường vừa phơi khô, ấm ấm mềm mềm, khiến người ta cảm nhận được nhịp đập của đại địa. Cứ thế đi mãi, chẳng mấy chốc đã đến. Tôi đứng trước hàng rào trúc, đến một chú chó sủa cổng cũng không có. Trên cửa treo hờ một chiếc chuông nhỏ, tôi tự mình lắc một lúc lâu, đoán chừng là không có ai ở nhà. Cúi đầu nhìn kỹ, mới phát hiện một chiếc ổ khóa đồng vô cùng nhỏ — cô ấy cũng ra ngoài rồi.

Tôi đứng đó thêm một lúc lâu, không biết mình nên đi đâu về đâu. Muốn để lại mẩu giấy nhắn, lại chẳng biết nói lý do viếng thăm là gì. Kỳ thực tôi không hề khao khát được gặp cô ấy đến thế. Tôi chỉ muốn tiêu phí một ngày nắng đẹp tuyệt vời, chỉ muốn đến chốn thôn quê để xem năm cốc sáu súc thưởng thức ngày này ra sao.

Ngẩng đầu nhìn lên, khoảng sân phơi phía xa vô cùng trống trải, mấy đống rơm thưa thớt rải rác khắp nơi, phảng phất nét ý vị của tạo tác phỏng cổ. Tôi thong thả bước đi, nhận ra mình đang tiến vào một khoảng quảng trường. Cỏ xanh vàng loang lổ trải dài dưới chân tôi, những tảng đá kỳ lạ nằm rải rác trong đám cỏ. Tôi chọn một tảng tương đối phẳng phiu rồi ngả lưng tựa vào, liền cảm thấy thứ lót dưới thân và thứ đùm bọc trên người đều là ánh nắng nóng rực. Tôi say sưa một hồi lâu, định thần nhìn quanh, mới nhận ra phong cảnh này đơn giản đến mức khó tin — một khoảng sân cỏ, vài hòn đá dội. Phía xa chỉ có trời và cỏ hòa quyện, gần bên chỉ có gió lành như nước. Không có bất kỳ loài hoa thơm cỏ lạ nào, không có bất kỳ tố nữ vân tập nào. Nhưng tại sao tôi lại ngẩn ngơ ngồi thế này? Tôi bị thứ gì hấp dẫn vậy?

Tôi thong thả nhìn trời, lòng tôi bỗng chốc quay về thời đại xa xưa. Thuở ấy chắc hẳn cũng là một ngày tạnh ráo sau trận mưa dài, một kẻ chốn thôn dã, nhân lúc rảnh rỗi việc đồng áng, ra sân phơi nắng. Chú chó nhỏ quấn quýt lăn lộn bên cạnh hắn, vương đầy cỏ dã. Hắn nằm đó say sưa, ngốc nghếch mỉm cười, cảm thấy chưa từng có ai trải qua hạnh phúc nhường này. Thế là, hắn hưng phấn hẳn lên, thở hồng hộc đi gõ cửa vương triều, muốn công bố bí mật này ra ngoài. Hắn tuyệt ngờ không ngờ rằng tất cả những người nghe thấy đều che tay tủm tỉm cười, từ đó đem hắn ra làm một điển cố để trêu chọc.

Hắn có lỗi gì chứ? Chỉ vì chân lý hắn phát hiện ra quá ư đơn giản chăng? Nhưng trải qua bao nhiêu thế kỷ như thế, hạnh phúc mà hắn cảm nhận vẫn không phải là thứ mà kẻ ngồi bên máy sưởi có thể hiểu nổi. Nếu chúng ta chịu sớm rời khỏi chiếc ổ đệm u ám tối tăm, quay về với ánh sáng ấm áp rực rỡ, thì biết bao nhiêu là tuyệt vời!

Trên đỉnh đầu có một cái cây không rõ tên, lá không nhiều nhưng đều rất xanh tươi, bóng nắng xuyên qua kẽ lá rây xuống mặt đất. Gió ấm thổi qua, khắp mặt đất những vòm nắng tròn vo đều hân hoan nhảy múa. Than ôi, ánh nắng dịu dàng nhường này, đối với những kẻ tầm thường mà nói thì trong đời có thể gặp được mấy lần?

Ngồi dưới cái cây như thế, lại khiến tôi nhớ đến cách nhìn nhận phẩm giá con người của mình ngày thường. Tôi thường cảm thấy sự phù táo và nông cạn của bản thân giống như "nắng tháng hè", thường khiến người ta chán ghét, né tránh. Thế là trong sâu thẳm tâm hồn, rốt cuộc vẫn không kìm được mà âm thầm hướng về một cảnh giới — "nắng tháng đông". Đó là ánh sáng, nhưng hoàn toàn không chói mắt. Là hơi ấm, nhưng không đến mức làm rát người. Đến bao giờ tôi mới có thể hàm súc nhường ấy, dịu dàng đôn hậu mà lại thâm trầm đến thế? "Nếu ngài muốn con trở thành ánh sáng, xin hãy khiến con trở thành thứ ánh sáng như vậy."

Tôi không kìm được mà dùng toàn bộ tâm linh để cầu khấn: "Không phải đứng độc lập giữa bầu trời, tạo nên khí thế và ánh quang. Mà là xuyên qua trái tim lạnh lẽo xám ngắt, dùng một bầu nhiệt huyết để sưởi ấm tất cả những con người đang co ro ngồi trong chốn ẩm ướt âm u."

Càng về trưa, ánh sáng càng rõ rệt, sắc điệu của vạn vật bắt đầu trở nên đậm đà. Nhớ từng đọc tác phẩm của Đoạn Thành Thức, vô cùng yêu thích một câu trong đó: "Ngồi đối diện với cái cây trước cửa, nhìn bóng râm ba phía dịch chuyển." Nào ngờ tôi cũng có duyên thưởng lãm cái thú tịch mịch mùa thu này. Kỳ thực, những gì tôi thưởng thức thì người xưa đã thưởng thức rồi. Những gì tôi cảm nhận thì người xưa cũng đã cảm nhận rồi. Nhưng tại sao những trải nghiệm này vẫn sâu sắc và tươi mới đến thế?

Bên người có một túi bánh ngọt, là tôi tiện tay mua dọc đường, vốn định mang tặng Trần. Bây giờ lại thành bữa trưa của tôi. Một mình giữa bãi cỏ mênh mông, nhấm nháp chút lương khô đạm bạc, hóa ra cũng vô cùng thú vị. Trong khung cảnh thế này, không thấy đói, mà cũng chẳng thấy no. Ăn uống chỉ là một thứ tình thú, một loại nghệ thuật.

Tôi vốn có mang theo một quyển từ tụng, nhưng mãi vẫn không mở ra, luôn cảm thấy việc trực tiếp ngắm nhìn phong cảnh sâu sắc hơn nhiều so với việc ngắm nhìn gián tiếp. Ăn trưa xong có chút buồn ngủ, bấy giờ mới tiện tay lật xem vài trang. Chẳng mấy chốc chìm dần vào giấc ngủ, tay vẫn cầm sách, mà người đã phảng ph ước bước vào một cảnh giới khác.

Đến lúc tỉnh dậy, phát hiện vài con cừu đen gầy guộc đang chậm rãi gặm cỏ, đằng xa có một đứa trẻ đang gác chân nằm, thong thả nhai một cọng cỏ xanh dài. Tôi vứt sách đứng dậy, khoan thai tản bộ trên bãi cỏ. Hiếm hoi làm sao những buổi chiều tĩnh lặng này, tiếng bước chân của tôi và tiếng cừu gặm cỏ đều có thể nghe rõ mồn một. Quay đầu nhìn lại đứa trẻ lấy khuỷu tay làm gối kia, bất giác hơi ngưỡng mộ cái phong độ "phú quý đối với ta như mây trôi" của nó. Mấy con cừu vẫn cúi đầu chọn cỏ, trong phút chốc khiến tôi cảm thấy chúng không chỉ gặm cỏ, mà đang gặm cả sắc xanh chớm nở giữa mùa đông, cùng với ánh nắng vô biên vô tận trên bãi cỏ.

Bóng nắng hơi ngả về tây, nhưng ánh hào quang vẫn không hề giảm bớt. Trong một ngày, tôi thường ưu ái khoảnh khắc này. Tôi biết có người ca tụng mây mai, có người yêu mến rạng chiều, còn ánh bình minh chói lọi và đêm đen sâu thẳm thì vốn đã được mọi người sủng ái. Chỉ có buổi chiều bình thường thế này, không chút màu sắc và ánh sáng rực rỡ, thường hay bị người ta lãng quên. Nhưng tôi lại không kìm được mà yêu mến và chiêm ngưỡng sự tĩnh lặng, điềm đạm và thu liễm này. Tôi quay về chỗ ngồi của mình, thảo nguyên mênh mông thế này, chẳng lẽ chỉ phó mặc cho tôi và đứa trẻ chăn cừu thôi sao? Biết làm sao để tận hưởng cho hết đây? Chợt ngẩng đầu lên, chỉ thấy mây mỏng lướt qua bầu trời, xếp xéo như một bài thơ ngắn, như một khúc tiểu lệnh không theo quy luật. Càng ngắm càng không kìm được mà bật ra vô số kỳ tưởng. Nhớ trong khúc nguyên có đoạn thuật lại lý do một người không thể viết thư: "Không phải không có tình ý, qua sông Thanh Giang, không mua nổi tờ giấy to bằng trời." Mà giờ đây, trang giấy xanh của bầu trời đã trải phẳng phiu trên đỉnh đầu tôi, thế nhưng tôi lại khổ vì không có chiếc bút hình mây. Kỳ thực, dù có bút tựa mây đi nữa, cũng chỉ viết đến đâu xóa đến đó, nào có thể làm tròn trách nhiệm miêu tả kỳ quan của tạo hóa. Còn như gió nhẹ lay cỏ, có lẽ ban đầu cũng muốn ngâm nga vài câu thơ của mây. Chỉ là mây trời luôn thích thay đổi liên hồi, khiến tiếng gió chẳng thể truyền đi đâu được. Nếu có ai học được thuật tốc ký của mây, đem mấy bài văn trên trời truyền bá nhân gian, thì sẽ tuyệt vời biết bao.

Đang lúc ngẩn ngơ suy nghĩ, tôi phát hiện không chỉ hình dáng của mây thay đổi, mà ngay cả màu sắc của nó cũng chuyển hóa kỳ lạ. Nửa bầu trời mây đỏ rực rỡ như lửa cháy, phản chiếu xuống bãi cỏ cũng mang theo ba phần sắc đỏ. Nếu không phân biệt kỹ, cứ tưởng như ở tận cùng thảo nguyên đang bùng cháy một đám rừng hoang vậy. Đứa trẻ chăn cừu từ lúc nào đã dồn đàn cừu lại, khói bếp trong thôn xóm lác đác bay lên, nó cũng khuất dần trong làn sương chiều.

Tôi đứng dậy, chạm tay vào hòn đá vẫn còn chút hơi ấm, mà không khí đã thấm đượm vài phần se lạnh. Có một đám trẻ đi ngang qua, mỗi đứa ôm một bồng cành khô cỏ mục. Bỗng nhìn thấy tôi thì khựng lại, thì thầm to nhỏ với nhau.

"Chị ấy hơi kỳ lạ phải không?"

"Chỗ chúng ta xưa nay có ai đến dã ngoại đâu."

"Em biết," một đứa trẻ ra dáng người lớn nói: "Họ có người thích đến đây để vẽ tranh đấy."

"Nhưng mà, em đâu có thấy giấy với màu nước của chị ấy đâu!"

"Chị ấy nhất định là vẽ xong rồi, cất đi rồi."

Sau khi đạt được kết luận thỏa đáng, chúng lại nối thành hàng đi về. Phía xa có rặng trúc thưa thớt dày đặc ẩn hiện một góc tường đỏ, tôi nhìn theo bóng dáng chúng đi về nhà mỗi người, trong lòng không khỏi cảm thấy trống vắng hụt hẫng. Nghĩ đến những con đường trong thành phố, nghĩ đến những tòa cao ốc sừng sững hai bên, đi lại giữa chốn ấy, ngẩng đầu lên chỉ thấy một đường chân trời hẹp ngủn, quả thực giống như rơi vào thung lũng bóng râm sự chết. Mà ở đây, nơi hoang dã không tên này, lại là ánh nắng ngập tràn khắp chốn. Cảnh ngộ cuộc đời mỗi người khác nhau, cách biệt làm sao xa xôi!

Tôi xoay người rời đi, ánh chiều tà vẽ nên một vòng tròn đỏ rực ở sau lưng. Mà ánh đèn mờ ảo đằng xa cũng đồng thời sáng lên trước mặt tôi. Sự tráng lệ và vẻ tiêu điều ấy tạo thành một sự đối lập vô cùng mãnh liệt.

Từ xa nhìn thấy nhà của Trần, đèn cũng đã bật sáng, nghĩ rằng cô ấy hẳn đã mệt mỏi sau chuyến đi chơi và đã trở về. Tôi do dự một chút, không đi tới lắc chuông nữa. Tôi đã thăm thú bầu trời quang đãng ngoài ngoại ô rồi, không cần phải gặp cô ấy nữa.

Đi đến trạm xe, cứ thấy trong tay có nhiều hơn một thứ so với lúc đến. Cúi đầu nhìn lại, vẫn là quyển sách cũ ấy. Điều này khiến tôi bỗng nhiên hoang mang, chẳng lẽ tôi thực sự mang theo một bức tranh sao? Giống như lời đứa trẻ kia nói: "Vẽ xong rồi, cất đi rồi!"

Trên đường về, khi tôi độc hành trong màn chiều tối mịt mờ, tôi bắt đầu tiếp xúc với bức tranh đó. Nó được vẽ bằng mực nhạt thành bức tranh quang cảnh ngoại ô tẻ tạnh, khắc họa trên tâm hồn phẳng phiu như tấm lụa trắng, hiển hiện trước mắt tôi ở mỗi góc khuất tối tăm.