1.
Cà phê vừa sôi, cô bưng chiếc bánh kem tự nướng cùng làn hương ngào ngạt bốc lên nghi ngút ra ngoài, cắt thành từng lát, đặt vào đĩa của mỗi người.
"Nói thử xem," giọng cô nhỏ nhẹ, khác hẳn với khí thế nữ hào kiệt thường ngày, "nếu được lựa chọn, bạn muốn làm gì?"
(Đáng ghét! Đáng ghét thật! Loại câu hỏi này vốn dĩ không nên hỏi, hễ hỏi là xem như bắt người ta phải phơi bày cõi lòng. Một buổi chiều êm ả dường này, cà phê và bánh kem thơm ngon dường này, dòng sông Đạm Thủy và ngọn núi Quan Âm sừng sững bên ngoài khung cửa sổ dài đẹp đẽ dường này, cớ sao lại đi hỏi cái câu kỳ quặc đến thế!)
Cô quay đầu nhìn tôi, dường như nghe thấy tiếng cằn nhằn trong lòng tôi.
(Mãi mấy tháng sau, nhìn chiếc bụng tròn ngày một nhô cao của cô, tôi mới tha thứ cho cô, người phụ nữ đang ấp ủ một sinh linh trong lòng, khó tránh khỏi nảy sinh chút hứng thú với việc sắp đặt số mệnh.)
"Tôi... nhất thiết phải làm người sao?" Tôi ấp úng.
"Nói thật nhé," tôi giở thói ăn vạ, "'chọn lựa' là chuyện quá đỗi đáng sợ, 'tự do tuyệt đối' là điều tôi không gánh nổi đâu. Chẳng hạn như, chỉ riêng chuyện giới tính thôi, tôi đã không biết chọn thế nào rồi——chỉ mỗi việc đó thôi cũng đủ làm tôi mệt chết đi được."
Nói xong, tôi liền cúi đầu giả vờ cực kỳ chăm chú ăn bánh kem.
Thế nhưng, tôi lại phần nào biết rõ mình muốn làm gì...
2.
Rảo bước qua những ngôi chùa ở Nhật Bản, tôi thường bắt gặp một cái cây nhỏ, nhìn từ xa không rõ ràng, cứ ngỡ cây nở đầy hoa trắng. Lại gần nhìn kỹ, mới biết đó là những quẻ xăm bằng giấy mộc, được người ta thắt nút buộc vào cành cây.
Có người giải thích với tôi rằng, vì rút phải quẻ xăm không tốt nên họ không muốn mang về nhà, tạm thời để lại trên cây!
Thế là, mỗi lần đi qua một ngôi chùa, tôi đều cố ý dừng chân, chăm chú ngắm nhìn cái cây kỳ lạ thấp bé xơ xác ấy. Những rặng thông sam nơi vùng cao giá rét dùng băng tuyết điểm tô sắc xanh, những rặng cây hoa miền ôn đới rực rỡ như mây mờ ráng đỏ mang vẻ mê hoặc chết người, cây ăn quả miền nhiệt đới trĩu trịt quả ngọt, còn dưới gốc cây thông Giáng sinh lại ngập tràn muôn vàn lời chúc và quà tặng——vậy mà trên đời lại có một cái cây như thế này, chỉ riêng mình nó gánh chịu thay cho người khác số phận mà chính họ không muốn gánh nhận.
Từ hành lang vắng vọng lại tiếng gõ trống và tiếng vỗ tay, hoàng hôn buông xuống, những người thành tâm bái lạy kia liệu có thực sự cầu được phúc lộc như họ hằng mong ước? Cõi đời này có được mấy ai rút trúng quẻ thượng thượng? Còn tôi, nếu cho tôi lựa chọn, tôi không muốn làm kẻ phàm trần "có cầu", tôi không muốn làm thần linh "tất ứng", chuông vang trống giục chẳng cần là tôi, hương hoa vấn vít chẳng cần là tôi, tôi chỉ nguyện làm cái cây nhỏ kia, đứng ngoài cuộc trần, cho phép người khác trút xuống vai mình một cõi lòng bi thương và thảng thốt. Cho phép họ xem như một lời dự triệu chẳng lành, thắt một nút gút, buộc lên cổ tay tôi, để tôi gánh vác thay.
3.
"Dao lân cố viên cúc, ưng bạng chiến trường khai." (Xa thương cúc vườn cũ, hẳn nở cạnh chiến trường.) Trong thơ Sầm Tham là tiếng thở dài trống trải và nhói buốt dành cho thành Trường An đã hóa thành biển lửa điêu tàn. Nhưng đau đến tột cùng, điều ông nhớ nhung hoài niệm lại chẳng phải là người, chẳng phải mái ngói xóm nhà, thậm chí chẳng phải cung đình, mà là dải hoa cúc dại năm nào cũng nở vàng rực rỡ vào những ngày thu.
Tôi nguyện mình là bông cúc dại bên bờ ruộng hay mé giậu, khi hai bên chiến tuyến đối đầu, tôi không phải là đại tướng, không phải binh lính, không phải mâu giáo, không phải cung tên, không phải quân dung chỉnh tề uy nghiêm, càng không phải là những lý do tác chiến đanh thép êm tai——tôi là đóa hoa cúc không thắng không thua kia, ngắm nhìn muôn trùng vết thương và vệt máu, lắng tai nghe tiếng người rên rỉ và tiếng ngựa hí bi thương, mưu cầu trở thành một thoáng gặp gỡ dịu dàng và bừng sáng nhất trong những đôi mắt đã bị gió bấc làm tổn thương, bị dòng lệ làm tổn thương, bị vầng trăng sáng gợi nhớ quê nhà làm tổn thương. Giữa cõi nhân gian thê lương thảm khốc, xin hãy để tôi là tiếng tù và nhổ trại của người sống, là tiếng trống định âm tiễn biệt kẻ đã khuất.
4.
"Sử quan của Hoàng Đế là Thương Hiệt trông thấy dấu chân xa xa của chim muông thú dữ... bèn bắt đầu sáng tạo ra chữ viết", tôi nguyện mình là một vết móng của hươu sao hay dê rừng, in hằn rõ mòn một trên dải đất xuân thời viễn cổ, tựa như bức tranh khắc gỗ mạch lạc rõ ràng, được Thương Hiệt tình cờ đi ngang qua nhìn thấy.
Khi ấy là cuối xuân chăng? Có lẽ là đầu hạ, mùa tìm bạn tình của muôn loài nơi rừng sâu, giữa lối mòn nhỏ hẹp chim muông bay qua, hươu rừng đi qua, báo hoa đi qua, rắn trườn qua, một mùa bận rộn biết bao, không khí ngập tràn sự náo nhiệt của những tiếng gọi bầy và mùi hương dẫn dụ, còn tôi chưa từng tham gia vào cuộc rượt đuổi ấy, tôi là dấu vết muôn loài để lại trên mặt đất sau khi rời đi.
Và Thương Hiệt bước tới, một Thương Hiệt ngây ngô, một Thương Hiệt thích nhìn đông ngó tây, một Thương Hiệt có ánh mắt lấp lánh như thể sắp sửa bày trò nghịch ngợm, chàng thực ra chỉ là một cậu thiếu niên thích quậy phá, nhưng vì bản tính chất phác thật thà, nên cái ý muốn nghịch ngợm kia luôn bị người ta liếc mắt là nhìn thấu.
Chàng vội vã chạy đến, là vì mải ngắm chú thỏ rừng thoăn thoắt kia? Hay vì mê mẩn khúc hát ngắn của chim họa mi? Nhưng chúng đã sớm chạy xa mất rồi, chàng chỉ nhìn thấy tôi, từng dấu, từng dấu chân sau khi chim muông thú dữ đi qua. Chàng Thương Hiệt trẻ tuổi ơi, đôi má chàng ửng hồng vì rảo bước, vầng trán cao đang rịn những giọt mồ hôi, chàng đã phát hiện ra tôi rồi, những đường thẳng, đường xiên, đường dài và nét ngắn, cùng những chấm tròn, những vòng cong ấy. Và rồi, chàng bắt đầu nhìn thấy góc độ giữa các đường nét, khoảng cách giữa các điểm chấm. Mặt chàng càng lúc càng đỏ bừng, mồ hôi càng túa ra ròng ròng, chàng hiểu rồi, chàng đã hiểu rồi, chàng quên bẵng dấu vết của chim muông muông thú mà mình vừa đuổi theo suốt dọc đường, chàng cất tiếng hét lớn cuồng nhiệt, nhào rạp xuống đất, chàng biết rằng trong những dấu bùn đất giản đơn khắp chốn này ẩn chứa vô vàn sự đan xen, trùng điệp và tuần hoàn bất tận, có thể kết thành những con chữ đẹp đẽ nhất trần đời, và khi chàng một lần nữa mở to đôi mắt chưa dám tin hoàn toàn, chàng mừng rỡ nhìn thấy những dấu vết của hươu, của ngựa, của chim muông, của vượn khỉ và của cả loài bò sát——hơn thế nữa, chàng còn thấy cả những dấu tay và dấu chân mà chính mình vừa vì kích động bò nhoài ra đất.
Tôi nguyện mình là bản ghi chép về muôn loài từng sống trên bùn đất mùa xuân, tôi là tròn, tôi là vuông, tôi là chấm, tôi là nét, tôi là ngang, tôi là dọc, tôi là giao nhau, tôi là song song, tôi là vết móng, tôi là dấu vuốt, tôi là vết vảy, tôi là nông, tôi là sâu, tôi là ngưng tụ, tôi là tản mác. Tôi là một vệt dấu vết dù bị một cơn mưa xuân gột rửa cũng bình thản không chút bi thương, dẫu được Thương Hiệt lĩnh hội mô phỏng cũng chẳng lấy làm vui mừng.
Thương Hiệt đáng yêu, chàng học được từ dấu vết để tạo ra dấu vết, những con chữ chàng sáng tạo ra được lưu truyền từ đời này qua đời khác, và muôn vàn con chữ ngày nay vẫn là từng hàng dấu vết, dùng để giãi bày mọi nỗi niềm tình tiết nơi cõi nhân gian.
Tôi không làm Thương Hiệt, tôi làm một vệt dấu vết trên đồng hoang mùa xuân thời viễn cổ, khiến Thương Hiệt phải sục sôi huyết mạch.
5.
Nước Nhật có một câu chuyện ma diễm lệ thê lương mang tên "Cái vạc Kibitsu" (lấy chất liệu từ "Mẫu Đơn Đèn"), kể rằng có một gã đàn ông bạc bẽo tên là Shotaro, làm cho người vợ cả tức chết, người vợ ấy hóa thành ác quỷ hiện về đòi mạng. Có một vị pháp sư thương hại gã, bèn vẽ bùa cho gã dán lên cửa, dặn gã trong vòng bảy bảy bốn mươi chín ngày chớ có bước ra ngoài, tự khắc sẽ tai qua nạn khỏi. Ác quỷ đêm đêm đứng ngoài cửa chửi rủa không dứt, nhưng chẳng dám bước vào. Đến khi bốn mươi tám ngày trôi qua, người đàn ông vì bị giam hãm lâu ngày trong căn nhà nhỏ nên tinh thần rệu rã khốn cùng, nửa đêm hé nhìn qua khe cửa, chỉ thấy khắp sân bỗng sáng bừng, vạn vật trong trẻo ngời sáng, gã phấn chấn nhảy bổ ra ngoài cửa, nào ngờ lập tức bị ác quỷ tóm lấy. Chẳng phải đã đủ bốn mươi chín ngày rồi sao? Gã đến chết vẫn còn phẫn uất bất bình, nhưng gã lập tức hiểu ra, thì ra bình minh vẫn chưa đến, thứ khiến gã lầm tưởng trời sáng mà mừng rỡ khôn xiết, thực chất chỉ là ánh trăng sáng vằng vặc như nước!
Đọc câu chuyện như thế, tôi không tài nào phân định rạch ròi "người tốt", "kẻ xấu" như các nhà đạo học mong đợi. Kinh Phật thích viết "thiện nam", "tín nữ", nhưng trong cuộc sống lại toàn va phải "người đàn ông nực cười" và "người đàn bà đáng thương". Ngay cả vị pháp sư kia cũng là một nhân vật đáng thương xót và cảm thán đó thôi? Tai ương kiếp nạn đã định sẵn chốn nhân gian há lại là thứ mà một đạo bùa chú từ bi của ông ta có thể hóa giải được sao? Cõi đời như thế, lưới tình giăng mắc oán hận như thế, tôi biết nương tựa vào đâu? Tôi vừa chẳng muốn làm gã đàn ông bạc tình, càng không có ý định làm người phụ nữ ôm hận trả thù, tôi cũng chẳng cần làm vị pháp sư nhọc công vô ích, vậy thì tôi là ai? Thực ra chuyện này đối với tôi chẳng khó khăn chút nào, ngay lúc đọc câu chuyện ấy, tôi đã kiên quyết say đắm vệt ánh trăng kia, thanh lãnh tuyệt tình, không vướng bận một mảy may thị phi, dẫu cho thi nhân vì thế mà rơi lệ, tiếng tù và vì thế mà trĩu buồn, mỹ nhân vì thế mà lơi lỏng phòng bị, ác quỷ vì thế mà lộng hành ra oai, thảy đều chẳng liên can gì tới tôi. Tôi vẫn là ánh trăng giữa trời, ngàn năm vạn kiếp, làm một người thu chi mẫn cán chốn trời cao, phụ trách chuyển giao nguồn sáng mặt trời trao lại vào sổ sách của mặt đất. Tôi không gần không xa, tôi không tròn không khuyết, tôi chẳng mừng chẳng vui, tôi chỉ là một khối đá lạnh lùng, dõi mắt ngắm nhìn cõi trần thế lắm chuyện, nặng tình, nhiều dục vọng và ngập tràn hối hận.
Trên đời có rất nhiều bài thơ viết về ánh trăng, nhưng tôi chỉ yêu thích duy nhất một bài waka do nhà sư Saigyo người Nhật Bản viết vào thế kỷ mười ba. Bài thơ ấy dường như chẳng phải là thơ, nó giống như một tiếng kinh thán nửa ngô nghê nửa thông suốt của một đứa trẻ hay một kẻ khờ, nếu dịch thẳng ra thì lại như thế này:
Sáng tỏ sáng tỏ thay
Sáng tỏ sáng tỏ sáng tỏ thay
Sáng tỏ thay sáng tỏ sáng tỏ
Sáng tỏ sáng tỏ thay sáng tỏ
Người khác viết về ánh trăng lay động lòng người là nhờ câu từ khéo léo, ví von tài tình, nhưng cái hay của Saigyo lại nằm ở sự vụng về, vụng về đến mức chẳng biết nói sao cho xiết, đành ngơ ngẩn kêu lên, lại còn giở thói ăn vạ, như thể đang bảo: "Kệ đi, mặc kệ, nói chẳng rõ được đâu, tóm lại là sáng lắm đấy! Tự bạn đến mà xem thì biết."
Nếu tôi thực sự được lựa chọn, xin hãy cho tôi làm vầng trăng, ánh trăng sáng trong diễm tuyệt khiến người ta lầm tưởng là ban ngày, rạng ngời và khoáng đạt, vầng trăng khiến Saigyo si dại đến mức đánh mất cả tài năng thi sĩ.
6.
Hồi nhỏ, nghe người ta nói: "Kẻ đốt lò dùng bát mẻ", tôi ngơ ngác chẳng hiểu là có ý gì.
Dần dà lớn lên mới biết cõi đời quả thực đúng là như vậy, người dùng bát mẻ đâu chỉ có mỗi thợ lò gốm! Đồ sứ hoàn mỹ tôi từng được chiêm ngưỡng rồi, vẻ mộc mạc an nhiên của sứ thời Tống, nét lộng lẫy đua chen của sứ thời Minh đều là những tuyệt tác xưa nay hiếm thấy, thế nhưng cô hướng dẫn viên thường lạnh lùng quay đầu lại bảo:
"Một món tuyệt phẩm như thế này, cả một lò cũng khó lòng ra được một cái, những cái hiệu quả không tốt khác đều bị đập vỡ nát hết rồi!"
Có lẽ vì là đồ ngự diêu cung đình chăng? Thế nên mới quen thói đòi hỏi cái đẹp một cách quá phận ngông cuồng, mới dám ngạo mạn đòi hỏi mười phân vẹn mười đến vậy, mới dám tranh công với tạo hóa mà chẳng kiêng dè trời phạt. Đồ sứ trong cung hóa ra cũng theo kiểu "nhất tướng công thành vạn cốt khô" như thế! Mỗi lần đối diện với tủ kính lạnh lẽo, nhìn ngắm vẻ đẹp vẹn toàn không tì vết trăm phần trăm kia, tôi không khỏi khẽ rùng mình kinh sợ, phía sau mỗi một món tuyệt phẩm đều âm thầm chất đống những mảnh vỡ sắc nhọn và bi thương như một gia đình nhỏ!
Thế nhưng gốm sứ dân gian lại không như thế, vật dụng dân gian không phải là đồ thanh nhã bày trên bàn đọc sách, nó luôn có công dụng nhất định. Một chiếc bát hoa văn không đều, một chiếc bình rượu nung nổi lên vài nốt sần sùi vẫn có quyền tồn tại, chỉ vì nó dùng được. Phàm là thứ dùng được thì có thể bán, phàm là thứ bán được thì có thể chở ra chợ búa, mỗi lần mở cửa lò, trong thoáng chốc người tay xách kẻ nách mang, lò gốm bỗng chốc trống trơn. Lò nung có lẽ là kẻ thấu hiểu mùi vị ấm lạnh trên đời nhất, từ cực kỳ náo nhiệt, lửa cháy bừng bừng cho đến cực kỳ cô quạnh, trống rỗng tột cùng——thứ thành khí thì đã thành khí, thứ thành hình thì đã thành hình, còn lại là người thợ gốm và chiếc lò trơ trọi, đứng lặng nhìn nhau, tựa như đào kép và sân khấu sau khi vãn tuồng, đôi bên đều cảm thấy nửa hư nửa thực.
Hãy tưởng tượng lúc này người buôn gốm sứ đang thắng xe chuẩn bị rời đi bỗng tinh mắt kêu lên một tiếng:
"Ái chà! Bác Vương này, cái bát này méo mó dữ quá, bác tự giữ lại mà dùng đi! Mang đi bán thì bán thế nào được, trừ phi tìm được người mua mồm méo!"
Người thợ gốm tên Vương nhận lấy chiếc bát, quả thực là một chiếc bát méo! Là lúc chuốt gốm trong lòng vướng bận bệnh tình của mẹ già nên lơ đãng sao? Hay là lúc vào lò đứa con út đứng bên cạnh vòi vĩnh đòi đi học nên lỡ tay va quẹt? Dù sao đi nữa thì cũng là chiếc bát hỏng không thể cứu vãn, chẳng có người mua đâu, giữ lại tự mình dùng thôi! Không dùng thì làm sao? Chẳng lẽ lại đập vỡ đi? Bát lành có số phận của bát lành, chỉ là bát méo cũng phải có người dùng chứ!
Người thợ gốm cầm chiếc bát méo, đối diện với lò nung trống rỗng lạnh tanh, rốt cuộc cũng có được một chút bằng chứng thực tế——cụ thể mà ấm áp nhẹ nhàng, dường như ngọn lửa hừng hực hôm qua vẫn chưa tan hết.
Giữa một lò đầy ắp những món đồ thành công hoàn hảo, tôi là ai? Tôi chỉ nguyện làm chiếc bát méo tì vết lộ rõ kia thôi! Chỉ vì thô kệch vụng về nên mới cam lòng ở lại trông nom lò cũ và chủ cũ, để mỗi mức giá tìm được mỗi người mua, để mỗi công năng đáp ứng mỗi thị trường, còn tôi là chiếc bát tha thiết ở lại, vì chẳng đáng để định giá mà trở thành vô giá.
Khi trưởng thành, đọc bài thơ Mai Nghiêu Thần viết về người thợ ngói:
Đào tận môn tiền thổ,
Ốc thượng vô phiến ngõa;
Thập chỉ bất triêm nê,
Lân lân cư đại hạ.
(Đào hết đất trước cửa,
Trên mái không mảnh ngói;
Mười ngón chẳng dính bùn,
Lầu cao lớp lớp ở.)
Bài thơ Trương Du viết về người nuôi tằm cũng tương tự:
Tạc nhật đáo thành quách,
Quy lai lệ mãn cân;
Biến thân la khởi giả,
Bất thị dưỡng tàm nhân.
(Hôm qua lên thành thị,
Trở về lệ ướt khăn;
Khắp mình mặc là lượt,
Chẳng phải kẻ nuôi tằm.)
Hóa ra chuyện đời phần lớn đều như thế sao? Trong một đất nước, những nhân tài kiệt xuất nhất định sẵn chỉ để cung ứng ra bên ngoài thôi ư? Người kề cận chăm sóc cha mẹ già nua lại thường là đứa con trai khờ khạo chất phác kia. Nếu đây là một thế giới mà người thợ ngói không mua nổi viên ngói, anh hùng hào kiệt có thể đổi mới tạo thời thế, còn tôi thì không thể, tôi chỉ nguyện làm mái tranh thấp lè tè, che chắn một mùa đông mưa tuyết cho người thợ ngói già ấy. Nếu người phụ nữ nuôi tằm chẳng thể có được lụa là gấm vóc, tôi xin làm một tấm áo vải thô cũ kỹ bạc màu, áp sát vào lồng ngực đang phẫn uất bất bình của bà. Còn đối với người thợ gốm đã bán sạch cả lò bát đĩa, tôi chính là chiếc bát méo sớm tối bên ông không rời, hoặc đơm nước, hoặc húp cháo, hoặc rót rượu, hoặc uống thuốc, tôi là chỗ dựa của ông trong những lúc bối rối gian nan. Ông có thể biết, hoặc chẳng hề hay biết, có thể cảm kích, hoặc vì cảnh và người hòa làm một nên cũng chẳng lấy làm cảm kích lắm, nhưng tôi nhờ thế mà trở nên trang nghiêm đài các tựa như chiếc bát tử kim ngự ban khi Đường Tam Tạng cất bước hành cước nơi sa mạc hoang vu.
7.
Hiếm có câu chuyện nào đẹp như câu chuyện "Trên đá Tam Sinh" trong "Cam Trạch Dao":
Có lẽ vào một buổi sáng sớm mùa xuân chăng? Một người phụ nữ đến hẻm núi trên sông Kinh Giang gánh nước, nàng mặc chiếc váy dệt gấm tuyệt đẹp, dừng bước trước dòng nước biếc chảy lững lờ tựa lưu ly. Ánh nắng vàng rực rỡ, nàng cũng khẽ ngẩn ngơ trước bóng hình lay động của chính mình, là vì ngọn gió xuân ấm áp chăng? Là vì bùn đất mùa xuân nồng ấm chăng? Nàng sải bước đi tới ngỡ như nàng Khương Nguyên thời cổ đại, lại có cảm giác như hễ đặt một bước chân xuống là lục phủ ngũ tạng đều dâng lên nỗi niềm cảm ứng mang thai. Nàng nghĩ ngợi, rồi bối rối vì ý nghĩ hoang đường của mình, bèn xoay người khẽ ngồi xổm xuống, vò gốm tròn đầy đập tan mảng lưu ly ngập tràn trước mắt, trong chớp mắt, chiếc váy lộng lẫy phồng to lên, khiến nàng trông như một sản phụ sắp đến ngày sinh nở, vò gốm múc đầy nước, nàng đứng thẳng người đoan trang, chiếc váy lại rủ xuống ôm sát phẳng phiu, phong thái quay người bước vội của nàng rạng ngời lấp lánh, tựa như tiên nữ phi thiên trên bức bích họa.
Và tất cả những điều ấy lọt vào mắt một vị lão tăng tên là Viên Quan, một đời tu hành như ông bỗng nhiên cõi lòng sụp đổ, máu huyết trào sôi, tựa như say phải chén rượu nồng, thế nhưng nỗi kích động cuồng nhiệt của ông lại cùng lúc hòa lẫn với vẻ bình lặng trang nghiêm, dường như trong lòng ông bờ đê bỗng vỡ tung, cuộn trào cả một biển lớn, biển ấy có những con sóng dữ cao mười thước, nhưng cũng có đáy sâu thăm thẳm nghìn tầm. Ông biết mình đã đem lòng yêu người phụ nữ này rồi, không, có lẽ chẳng phải yêu người phụ nữ vô danh vô tính ấy, mà chỉ là yêu cõi nhân gian dường này, yêu mùa xuân dường này, yêu hẻm núi Kinh Giang trên sông vào mùa xuân dường này, yêu cảnh múc nước ân cần bên bờ sông tựa như đi thỉnh kinh, và cả chiếc váy rực rỡ muôn màu khi người gánh vò xoay người lại.
"Thấy người phụ nữ múc nước kia không?" Lão tăng quay người nói với người bạn trẻ của mình, "Ta sắp chết rồi, nàng ấy chính là mẹ kiếp sau của ta."
Viên Quan viên tịch ngay trong đêm đó, nghe nói mười hai năm sau, người bạn của ông nhìn thấy một chú bé chăn trâu hát khúc Trúc Chi Từ bên ngoài chùa Thiên Trúc ở Hàng Châu, trông rất giống Viên Quan...
Đàn ông trên đời yêu phụ nữ đến tột cùng chính là sẵn sàng xé nát thân mình mà dứt khoát hy sinh chăng? Là khát khao xả thân đi theo tựa như mây trắng quy về hốc núi, như hạt thóc gieo vào bùn xuân chăng? Lão tăng tu hành cả một đời, nếu cho phép ông có một ước nguyện, ông cũng chỉ muốn giản đơn được đầu thai làm người thêm một lần nữa, làm một bọc thịt nhỏ bé trong tử cung ấm áp của một người phụ nữ. Có phải mùa xuân dường này đã khiến ông nhớ về người mẹ? Trong muôn vàn bàn thờ thần linh trên đời, chẳng phải nơi hoa lệ thần thánh nhất chính là tử cung bao bọc một đứa trẻ ngồi ngay ngắn đó sao?
Còn tôi là ai? Tôi không phải là người phụ nữ mang vò gánh nước kia, tôi không phải là vị lão tăng tu hành trọn một đời, tôi chỉ là chiếc váy dài buộc quanh eo người phụ nữ, cùng chung hơi thở với hương hoa, cùng chung giai điệu với sóng nước, một chiếc váy dệt gấm cùng mang nỗi phức tạp với muôn loài chúng sinh, tôi đi qua gió, đi qua mặt đất, chứng kiến những giọt nước mắt nghẹn ngào của chân tình, làm chứng cho nhân duyên tiền kiếp hậu thế——nhưng tôi lặng thinh không nói một lời, tôi và người phụ nữ ấy cùng nhau rạng ngời tươi đẹp trong chuỗi ngày mang thai và chờ sinh nở, tôi cũng dần dà sờn cũ phai màu một cách cam lòng khi nàng dắt tay con thơ dạy đứa bé chập chững bước đi. Tôi là kẻ chứng kiến, tôi là kẻ không quên, tôi mãi mãi nguyện mình là sợi chỉ xâu chuỗi ngọc, chứ chẳng phải là viên minh châu.
8.
"Các bạn đã nghĩ xong chưa?" Nữ chủ nhân xinh đẹp uống cạn ly cà phê, "Tôi nghĩ xong rồi, nếu bắt tôi lựa chọn, tôi muốn làm một người biết hát."
Còn tôi mỉm cười, bước ra xa, giả vờ ngắm nhìn ngọn núi Quan Âm ngửa mặt lên trời ngoài cửa sổ, cùng vầng mặt trời lặn đang bị ngậm chặt nơi chân trời. Tôi không thể nói cho cô ấy biết, trong tính cách của cô ấy có một sự ngang bướng truy bức đến cùng, nếu tôi nói cho cô ấy biết, nhất định cô ấy sẽ thốt lên, rồi gặng hỏi cho ra nhẽ:
"Tại sao? Tại sao? Tại sao bạn lại không chịu làm người? Tại sao bạn cứ né tránh? Trong sòng bạc lắc xúc xắc lớn của cuộc đời bạn không muốn đặt cược sao? Bạn vừa chẳng làm nhà cái, lại chẳng chịu làm con bạc cược cửa chẵn hay cửa lẻ, bạn thực sự siêu nhiên đến thế sao?"
Chính vì biết cô ấy sẽ hỏi tôi như thế, nên tôi dứt khoát không nói, để cô ấy không có cớ mà hỏi. Nhưng chẳng thể trốn chạy được, cuối cùng chính tôi lại tự hỏi bản thân mình như vậy. Rồi sau đó, tôi nhận ra mình đang kiên nhẫn giải thích với chính bản thân.
Nhớ lại cách đây không lâu khi còn dạy học ở Hồng Kông, có một hôm tôi đi mua một tấm ga trải giường nhuộm thủ công, mang đậm phong vị dân gian của Trung Quốc đại lục. Tôi trải nó lên giường, rồi một mình ngẩn ngơ si dại ngắm nhìn không chớp mắt. Đến tối đến giờ đi ngủ, tôi lại chẳng nỡ ngủ, tựa vào ghế sofa chợp mắt, hay gục bên bàn nghỉ tạm một lát, thế là cho qua một đêm, chỉ vì không nỡ lật nó ra, một món đồ đẹp đẽ mê đắm lòng người đến thế kia mà! Cứ như vậy suốt một tuần liền, bỗng nhiên đọc được bài viết của người bạn là Tưởng Huân, nhắc đến tranh Tết Dương Liễu Thanh trong dân gian năm nào cũng phải thay mới, kết luận của anh lại bảo rằng ngay cả cái đẹp cũng không được phép đắm chìm, không thể sa đà. Tôi đọc xong thì vô cùng khâm phục, lúc gặp mặt tôi bảo: "Thực sự nể phục anh đấy! Có thể không sa đà vào cái đẹp, tôi thì chẳng làm nổi!" Anh cười phá lên: "Nói thật nhé, tôi cũng chẳng làm nổi đâu, bạn tưởng những lời đó tôi viết cho ai nghe à? Là viết cho chính mình nghe đấy!"
Tôi lại chợt nhớ có một lần xem phim của Bergman, trong đó có một gã gặp nạn, có người có lòng tốt trích dẫn lời hay ý đẹp để khuyên nhủ an ủi gã, gã dở khóc dở cười, buông một câu mỉa mai:
"Bạn à, bạn thật hạnh phúc——bởi vì những lời bạn nói ra, chính bạn cũng tin sái cổ."
Hóa ra, tất cả mọi lời nói đều là nói cho chính mình nghe——nói cho một bản thân hoặc là tin hoặc là không tin nghe——hy vọng ít ra có thể khiến bản thân tin vào những lời mình đã thốt ra. Sở dĩ tôi muốn làm cây, muốn làm hoa cúc, muốn làm một vết móng chân, muốn làm vầng trăng, muốn làm một chiếc bát vỡ thô kệch, thậm chí là một chiếc váy dửng dưng không chút can dự, chẳng phải vì bản tính tôi thanh cao siêu thoát, mà ngược lại, bởi vì nửa đời người này của tôi trước sau luôn là con thuyền giữa dòng sông, con ngựa bên bờ vực, "thuyền đến giữa dòng ngựa đến vực", biết bao chuyện đã không còn đường lui, thế nên mắt thường đẫm lệ, khí phách luôn ngập tràn trong lồng ngực, máu thường sôi trào sục sôi, xương cốt thường rung lên khe khẽ tựa tiếng kiếm reo giữa đêm trường. Một con người như thế, nếu cho phép tôi có một ước nguyện, tôi xin khuyên nhủ bản thân mình hãy làm ngọn gió mát trên sông, làm vệt rêu xanh trên đá, tôi đang cố gắng làm một thuyết khách đối với chính mình, muốn thuyết phục chính bản thân mình đấy thôi! Còn việc tôi có chịu nghe theo lời khuyên của chính mình hay không, bản thân tôi cũng chẳng hề hay biết nữa!
