Liễu

Tất cả các loài cây đều được vẽ bằng "chấm" và "nét", chỉ riêng liễu là được vẽ bằng "đường".

Những loài cây khác thường có hoa hoặc quả, chỉ riêng liễu là thẫn thờ tung ra những chùm bông trắng vô tích sự.

Những loài cây khác giống như bức điện tín được xếp dày đặc mật mã, chỉ riêng liễu là khúc chiết như lối thắt nút ghi việc.

Những loài cây khác thích hợp để cắm hoa hoặc trang trí, chỉ riêng liễu là thích hợp cho việc bẻ liễu tiễn biệt ở Bá Lăng.

Liễu gần như đã lỗi thời, liễu gần như đã già cỗi, liễu chẳng có chút giá trị thực tế nào – ngoại trừ cái đẹp. Cây liễu không phải là cây của thợ thủ công, đây là cây của thi nhân, cây của tình nhân. Liễu ngày càng ít đi, mỗi lần nhìn thấy một cây liễu, tôi đều nín thở dồn sự chú ý trong trạng thái thần kinh căng thẳng – tôi sợ có một ngày mình sẽ quên mất liễu. Tôi sợ có một ngày khi đọc câu thơ "Hà xứ vị xuân tiên hữu tư, liễu vô lực Ngụy Vương đê" của Bạch Cư Dị, hay "Tình yên mạc mạc liễu sâm sâm" của Vi Trang, tôi lại buộc phải tra từ điển.

Cây liễu vốn chưa bao giờ tạo thành rừng, nó được định sẵn là loài thực vật trên bờ đê, mà có những việc, tra từ điển cũng chẳng ích gì, phải chú thích thế nào mới khiến chúng ta hiểu được liễu ở Tô Đê đang chải chuốt làn gió xuân trong tiết tháng Hai ở Giang Nam, liễu ở Tùy Đê tươi tốt và đẹp đẽ như những lớp rèm che xếp chồng lên nhau dày đặc tựa mây tụ ngọc đắp.

Những nhành liễu mềm mại vốn quen vươn dài vào trong nước, để quấn quýt lấy bóng mây và ánh trăng yên bình dưới mặt nước. Nó thường khéo léo bắt lấy một vầng trăng nước nguyên vẹn, thủ pháp còn cao siêu hơn Lý Bạch nhiều.

Trên những nhành mềm của liễu xuân ẩn giấu vô số nụ lá mang tên "mắt xanh", những con mắt ấy hễ tùy hứng mở ra là lại tuôn ra vài mạch lá xanh, chẳng mấy chốc, tất cả những nụ lá xanh nhỏ như hạt cốc đều bung nở. Có người nghi ngờ dưới gốc cầu vồng có ngọc bích, tôi lại luôn nghi ngờ dưới gốc cây liễu có phỉ thúy – nếu không, bảo cây liễu đi đâu để hấp thụ lắm sắc xanh thuần khiết nhường ấy?

Hoa mộc miên

Tất cả các loài cây ra hoa thoạt nhìn đều mang nét nữ tính, chỉ riêng hoa mộc miên là mang nét nam tính.

Cây mộc miên khô cằn và nhăn nheo, chẳng hiểu vì sao, nó lại kết ra những chùm bông gòn trắng muốt mềm mại đến thế, lại thêm một phong thái tao nhã khó tin, chậm rãi rơi lả tả từ trên cành xuống.

Hoa mộc miên to đến mức kinh ngạc, mang một sắc đỏ cam chói lọi, lúc nở đến cả một chiếc lá lót cũng không cần, giống như một chén rượu nếp đỏ được rót trong chiếc bát gốm thô, rực rỡ hừng hực, mang theo một vẻ hiên ngang bất lý nhẽ, mà lại rất đẹp.

Cành cây có lẽ đã khô khốc lắm rồi, cành nào cành nấy nhăn nhúm như một bàn tay đang co quắp – khúc khuỷu là cành khô, bắp tay là cành khô, cho đến cả khuỷu tay, cổ tay, ngón tay và móng tay đều khô cằn – đang cầu xin bầu trời điều gì đó, đang cào xé điều gì đó. Mà đến khi khô đến cực điểm, thân cây bỗng nứt tung ra, hoa mộc miên nom gần như là ngọn lửa được phun ra từ những vết thương nứt nẻ khô cằn.

Hoa mộc miên thường mọc rất cao, năm đó lần đầu tiên nhìn thấy cây mộc miên ở Quảng Châu, không biết có phải vì bản thân lúc ấy còn quá nhỏ tuổi hay không, tôi vẫn luôn cảm thấy đó là loài cây cao nhất trên thế giới, người Quảng Châu gọi nó là cây anh hùng. Trong công viên vào đầu hè, chúng tôi bận rộn chạy đôn chạy đáo để đi nhặt những đóa mộc miên mới rụng, có lẽ những thân cây cao dăm trượng đối với chúng tôi là quá cao, nên lại thấy mỗi chùm mộc miên đều giống như đám mây bị gãy cánh trên bầu trời quang.

Sau khi hoa rụng, lá của cây mộc miên ngày một sum suê hơn, cuối cùng cây mộc miên cũng trở nên bình thường, trong lòng mọi người cũng cảm thấy yên ổn trở lại, ít nhất là trước mùa xuân năm sau, dưới sự che khuất của tán lá xanh, nó sẽ không còn phơi bày cái vẻ đẹp kỳ lạ khiến người ta thổn thức ấy nữa.

Lưu tô và "Thi Kinh"

Một buổi sáng nọ vào tháng ba, tôi đến Đại học Đài Loan để nghe bài giảng, chủ đề là "Từ và họa".

Nghe giảng xong, tôi bước xuyên qua căn phòng đầy ắp những vị "cây đa cây đề", vội vã bước ra ngoài, ngạc nhiên trước ánh nắng lúc mười một giờ trưa dịu dàng đến mức trọn vẹn chẳng có lấy một điểm khuyết – nhưng có lẽ sự hoàn mỹ cũng là một dạng khuyết thiếu, đến mức khiến người ta sinh lòng u sầu.

Mà những bức tranh sơn thủy trên slide lúc nãy bỗng chốc đều trở nên xa xôi, những tấm lụa, màu sắc của những trang giấy vẽ ấy đều ảm đạm như một hộp hương để lâu ngày. Chỉ có cảnh sắc trước mắt là ùa đến một cách chân thực biết bao, ép thẳng tôi đến trước một cỗ cây nở đầy những bông hoa trắng nhỏ, một nữ sinh khoa thực vật đi ngang qua, nói với tôi rằng: "Loài hoa này gọi là lưu tô."

Đóa hoa ấy cực kỳ mảnh mai, ngay cả hương thơm cũng mảnh mai, gió vừa thổi qua, mặt đất liền được phủ thêm một lớp sắc trắng mỏng manh tinh tế, nhưng chẳng hiểu sao, hoa trên cây dường như chẳng hề vơi đi chút nào. Đối với mọi vẻ đẹp mỏng manh yếu ớt, tôi đều xót xa trong lòng, luôn lo sợ chúng sẽ biến mất ngay trong tích tắc tiếp theo, chốn học đường vội vã, liệu có mấy ai chịu dừng chân vì những đóa hoa nhỏ nhung nhúm phấn ấy chứ?

Tôi không thích cái tên trống trải "lưu tô" cho lắm, nghe cứ như thể tất cả chúng đều đang rủ xuống, trên thực tế những bông hoa ấy toàn nở hướng lên trên, mỗi một đóa đều nở thành hình chữ thập nhẹ nhàng vươn cao – tôi thích những loài hoa thuộc họ hoa thập tự, bốn cánh giao nhau thật giản dị, giữa mỗi cánh hoa đều là góc chín mươi độ chuẩn mực nhất, mang một vẻ đẹp mộc mạc chân thành – tựa như một bộ "Thi Kinh" thể bốn chữ.

Nếu bắt tôi đặt cho cội hoa ấy một cái tên, tôi sẽ gọi nó là Thi Kinh, nó sở hữu cả một cội cây với những lời thơ bốn chữ thật đẹp.

Hoa dành dành

Có một buổi trưa nọ, ngồi trên xe của Cục Quản lý Đường bộ, tôi chợt nghe thấy tiếng còi báo động giả định, chiếc xe lập tức quay đầu, sơ tán về một con đường mà tôi chẳng hề hay biết.

Trong chớp mắt, dường như thực sự có một ảo ảnh chiến tranh trỗi dậy dưới bầu trời xanh đến kỳ lạ – tất nhiên, ai nấy đều chắc chắn rằng bản thân được an toàn, thế nên lại càng có tâm trạng để tưởng tượng về chuyến hành trình tai họa của chính mình.

Bởi vì đang là mùa xuân, dường như bất giác lại phảng phất một ý vị lang thang. Các mùa trong năm cũng giống như phần lớn các nhà văn vậy, mùa đầu tiên theo lệ thường luôn là chủ nghĩa lãng mạn hoa mỹ, cuộc diễn tập phòng không đột ngột này thoạt trông có chút thú vị như đi dã ngoại, chẳng cần sự đồng ý của bất kỳ ai mà đã tự ý sắp xếp cho chuyến dã ngoại tiếp theo.

Chiếc xe chạy đến một góc đường kỳ lạ, bỗng nhiên dừng lại, mọi người xuống xe, chẳng có hộp giấy dựng đồ dã ngoại nào cả, mọi người đành phải ngậm ngùi thưởng ngoạn non sông gấm vức, bầu trời vẫn giữ một sắc xanh, xanh đến mức vạn vật đều trở nên trong suốt lạ thường. Nơi đỗ xe có một ngôi nhà mái thấp, ven hàng rào trồng mấy khóm hoa dành dành kép, sắc trắng dịu dàng ấy giống như một thùng sữa bò lớn được hòa thêm chút mật ong nhỏ. Dưới cái nắng thiêu đốt tạo nên một dòng sông ngát hương.

Nếu hương hoa cũng có màu sắc, dòng sông do hương hoa hồng đào nên hẳn phải mang màu đỏ, dòng sông do hương hoa dành dành đào nên hẳn phải mang màu trắng, thế nhưng sắc trắng đôi khi còn mãnh liệt và làm rung động lòng người hơn cả sắc đỏ.

Có lẽ bởi vì trên thế giới này có hoa dành dành đơn, nên hoa dành dành kép lại càng tỏ ra kép hơn so với những loài hoa kép thông thường. Giống như vô số lớp sóng bọt chồng chất, xô vào nhau, quấn quýt lấy nhau gỡ mãi không ra, kết thành một cụm hoa – đây chính là thần thoại về hoa dành dành vậy!

Tiếng còi báo động giả định chẳng mấy chốc đã được dỡ bỏ, mọi người lần lượt lên xe, chiếc xe lại theo con đường chính phải đi để đưa từng người trở về với cuộc sống bình thường vốn có, mà sắc trắng kép cùng hương thơm kép của cội hoa dành dành ấy vẫn ở lại giữa chốn hàng rào vô danh, cứ thế tự mình trắng ngần và ngát hương.

Hoa nở

Nụ hoa chính là cái kén, là một vẻ đẹp cô đọng chưa từng được trưng bày, chưa từng phá kén. Nụ hoa giống như câu đố đèn tiết nguyên tiêu, trước khi đoán ra có thể có hàng nghìn đáp án. Nụ hoa giống như một sinh linh trong bụng mẹ, thoạt nhìn có vẻ ngây ngô chẳng biết gì, nhưng đôi khi lại thích dùng những cú đạp mạnh mẽ trong bụng để chứng minh sự tồn tại của chính mình.

Vẻ đẹp của hoa nằm ở chỗ nó từ không hóa có, nằm ở những biến hóa khôn lường. Có lẽ, chỉ qua một đêm là hoa đã nở, có lẽ, chỉ nửa buổi sáng là hoa đã căng tròn, vẻ đẹp của hoa không nằm trọn ở sắc hay hương, mà nằm ở sự diệu kỳ khó tin ấy. Tôi thích ngồi ngắm hoa quỳnh nở với vẻ đầy cung kính, thực ra hoa quỳnh vốn không phải là một loài hoa quá đẹp, vẻ đẹp của nó nằm ở xuất thân cây xương rồng mang lại cho người ta những liên tưởng về sa mạc, cùng với nỗi niềm hoài niệm mà cái chết bất chợt của nó mang lại cho con người, thế nhưng quá trình hoa quỳnh bung nở lại là một vẻ đẹp vô cùng chân thực, giống như một câu chuyện tình yêu, đẹp ở quá trình chứ không phải ở đoạn kết. Có một loài hoa quỳnh lớn sắc vàng ngạt, được gọi là "nữ hoàng một đêm", mỗi khi run rẩy nở thêm một phân, lại phát ra một tiếng "bốp" thật khẽ, giống như âm thanh khi khung thêu được kéo căng rồi cây kim thêu đâm vào, toàn bộ những sợi nhụy li ti, lập tức cũng theo đó mà rung lên một nhịp, khung cảnh ấy thường khiến người ta không dám nhìn lâu – nhìn lâu rồi ắt sẽ sinh lòng tin vào thuyết tinh hoa phách hoa.

Tôi thường rời đi trước khi hoa nở đầy, hoa vừa ngừng nở, cái chết liền bắt đầu.

Có một ngày, khi tôi đã già nua, chẳng thể ngắm hoa nở nữa, thì tôi nguyện dùng một chiếc gối tằm xuân nho nhỏ làm máy thu thanh, lắng nghe những bức điện tín do trăm hoa ngàn cỏ phát đi, để biết được âm thanh hoa nở trong mỗi đêm về.

Mũi kim sợi chỉ của mùa xuân

Áo mùa xuân có vô số loài hoa đẹp làm gấm thêu, có vô số hương thơm kỳ lạ làm lò xông, thế nhưng thứ thực sự khâu vá nên mùa xuân, vẫn là những sợi chỉ bông mộc mạc nhất qua từng mũi kim đường chỉ ấy –

Ruộng mạ non mới nhú, lúa mạch qua mùa đông, cỏ dại mọc khắp chốn, gió thổi suốt thời gian, những con cò trắng thỉnh thoảng vụt hiện trong gió, cải dầu vàng rực rỡ dưới chân cò, những chú bướm vàng thấp thoáng ẩn hiện giữa đám cải dầu.

Cũng giống như con người vậy, có những loài hoa nổi tiếng, có giá trị, có gia phả rõ ràng, nhưng cũng có những loài không có, những loài hoa không có phẩm cấp ấy lại dệt nên một mùa xuân đích thực. Người ngắm xuân thường hay tìm đến những loài hoa lừng danh, nhưng kẻ sành sỏi thực thụ lại thà tỉ mỉ quan sát từng mũi kim đường chỉ của tấm áo xuân.

Cỏ chua me thường trưng ra những chiếc chuông rượu bằng pha lê tím nhỏ xíu ấy với tư thế của một đợt xả hàng, nhưng chưa bao giờ làm qua loa cẩu thả. Có một loài hoa vàng nhỏ bé nở rộ với vẻ hiên ngang lẫm liệt, đến cuối xuân cũng gia nhập vào đội ngũ tung bay những chùm bông trắng, rất có trách nhiệm tạo nên vẻ thê lương mờ ảo vốn nên có vào thời điểm cuối xuân. Lại có một loài hoa cỏ độc nào đó, trắng đến mức gần như hoa lê – khiến người ta bất giác cảm thấy mâu thuẫn trong lòng, bởi vì chẳng biết nên cầu nguyện giữ nó lại làm một đóa hoa trắng nhỏ, hay hóa phép nó thành một quả dâu tây đỏ mọng. Dâu tây nhỏ ẩn chứa biết bao nhiêu phép màu kỳ diệu. Làm sao mà đất bùn nâu đen lại mọc ra những cành cây màu nâu xám, làm sao những cành cây màu nâu xám ấy lại trào ra những chiếc lá xanh thẳm, làm sao giữa những tán lá xanh thẳm ấy lại rỉ ra những đóa hoa trắng như ngọc trai, và rồi những đóa hoa trắng như ngọc trai ấy đã được tôi luyện thành một viên ngọc bích sẫm màu, để rồi viên ngọc bích ấy cuối cùng lại đổi lấy một viên hồng đào tròn trịa ngọt ngào.

Mùa xuân sở hữu vô số loài cây không tên, vô số hoa cỏ không tên, mùa xuân hoàn thành cái đẹp không tên trong những mũi kim đường chỉ vô danh.

"Có một lần, tôi nhận được một tấm bưu thiếp nhỏ vô cùng xinh đẹp, tôi treo nó lên bức tường trước bàn làm việc, ngắm nghía suốt cả một năm trời, sau đó thở dài một tiếng, cất nó đi, kẹp vào một cuốn sách yêu quý, dâng trào niềm cảm hoài sâu sắc rằng sự quan tâm là vô hạn, sự kỳ vọng vĩnh hằng cũng giống như một vị nhân sĩ Nazareth từ hơn một nghìn chín trăm năm trước. Dùng cái nhìn đặc biệt ấy để nhìn ngắm thế giới, thế giới liền không còn giống trước nữa, vĩnh viễn không còn giống nữa. Một hạt giống gieo xuống đất, đại dất hẳn phải run rẩy, có lẽ sắc xanh tươi sẽ mãi mãi bao phủ lấy nó, tôi biết bày tỏ thế nào về nỗi chấn động mà bản thân đang cảm nhận đây? Nguyện được cùng Người chung sống! Nguyện bạn mãi mãi là người được Người lựa chọn!"

Nếu lúc ấy tôi keo kiệt một lời cảm ơn, thì sẽ đánh mất biết bao nhiêu câu chuyện tốt đẹp nhường nào!