Tôi nghĩ, khi bắt đầu, chính bản thân cô ấy cũng không biết sau này mình lại đi xa đến thế.

Giống như Luy Tổ, vô tình bước đến dưới gốc cây, ngẫu nhiên nhìn thấy chiếc kén sáng lấp lánh, nghe thấy tiếng gió nhẹ lướt qua muôn ngàn tán lá, cô kinh ngạc vươn tay hái lấy chiếc kén hình bầu dục trắng như tuyết ngưng đọng như nụ hoa ấy, rồi kéo nó ra, duỗi nó ra, mới phát hiện đó là một sợi tơi dài kể mãi không hết chuyện. Cô vốn không hề biết mình đã rút ra một thứ gọi là "tơ", cô lại càng không biết toàn bộ tộc nhân từ đó sẽ sinh ra một nền văn hóa tơ lụa, và từ đó sẽ bước ra một "Con đường tơ lụa" vòng qua nửa trái đất — cô chỉ biết cây dâu xanh tốt ấy mọc trong một mùa xuân ấm áp dịu dàng. Trên cây có một chiếc kén bạc lấp lánh bao hàm vô hạn, nào ngờ một sợi mảnh mai nhẹ nhàng đến thế lại kiên nhân đủ để níu giữ cả một lịch sử.

Lại như một vị tiền nhân vô danh nào đó, vào một buổi sáng sương mai còn đọng lại đã đến bên bờ Hoàng Hà. Nghe tiếng thủy điểu kêu ríu rít họa lẫn vào nhau, nhất thời hứng khởi liền bắt chước kêu theo một tiếng:

"Quan — quan —"

Thủy điểu ngốc nghếch ứng tiếng kêu lại, anh ta nghịch ngợm bắt chước thêm tiếng nữa. Bỗng nhiên, anh phát hiện chữ "Quan" kết thúc bằng âm "mã" ấy mới dịu dàng uyển chuyển làm sao.

"Quan quan." Anh nói.

"Quan quan thư cưu." Anh nói, bỗng nhiên, anh biết đó là một câu hay.

"Quan quan thư cưu," anh tiếp tục ngâm, mà thủy điểu ở trên bãi cát, bãi cát ở trên sông, lại thêm cỏ xuân tươi tốt, trông nhẹ nhàng và xốp mềm, cứ như bất cứ lúc nào cũng sẽ trôi theo dòng nước.

Than ôi, thật đơn giản biết bao, một dòng sông, một mùa xuân, bãi cát nửa thực nửa hư xanh ngắt một màu qua một đêm trên sông, thủy điểu ẩn hiện nửa vời trên bãi, cùng với một bản thân vừa vui mừng vừa bi thương nhìn ngắm tất cả những điều này. Anh cảm thấy có lời muốn thốt đến bên miệng, liền cứ thế nói ra:

"Quan quan thư cưu —— tại hà chi châu."

Anh vốn không biết đó chính là thơ, anh chỉ muốn đem những gì nhìn thấy nghe thấy vào buổi sáng mùa xuân nói ra mà thôi. Thế nhưng, anh lại ngâm lên một bài thơ, bắt đầu từ một con sông.

Lần đầu biết Bích Hoa, chỉ biết cô ấy là vợ của nhà thơ La Thanh. Mà chức phận "vợ nhà thơ" này, e rằng đã là một danh hiệu gánh nặng vô cùng rồi. Lúc đầu tôi cũng không để ý đến bản thân cô ấy. Sau đó vào năm 1982, tôi vì người tị nạn Thái Bắc mà quyên góp, tổ chức "Buổi bán đấu giá thủ công mỹ nghệ nhỏ của các nhà văn", cô ấy mang ra một số món trang sức thêu thùa tinh xảo, lúc này mới thật sự khiến mọi người giật mình. Năm 1986, cô ấy lại bày triển lãm một lần tại Ngôi nhà văn vật nghệ thuật dân gian Đài Loan, tác phẩm lại càng phong phú dồi dào hơn, gần đây cô ấy đem những tâm đắc và tác phẩm kết thành tập sách, từng trang lật giở, chỉ thấy giống như từng tập thơ có minh họa — hay nói cách khác, là tập tranh có chú thích, ngoài sự ngưỡng mộ ra, rất sẵn lòng "dựa cái đẹp mà lên tiếng" vì cô ấy.

Duyên phận giữa Bích Hoa và chỉ thêu thực ra cũng rất ngẫu nhiên. Năm đó, mẹ cô xuất ngoại, để lại một hộp chỉ thêu cho cô, đó có lẽ là lần đầu tiên cô kinh diễm chăng? Sự thể hiện màu sắc của người Trung Quốc sớm nhất có thể thấy ở đồ gốm sứ màu, còn như ghi chép về mặt chữ viết thì thấy ở Thư Kinh: "Dùng năm màu tô điểm cho năm sắc, làm áo để ngươi thấy rõ." Có thể thấy màu sắc thời kỳ đầu vốn dĩ gắn liền với chỉ thêu (dù rằng không vì thế mà gắn liền với từng màu riêng biệt). Sự rực rỡ diễm lệ của chỉ thêu màu đủ để dùng làm điều hòa cho vải đơn sắc, tiến lên một bước có thể phân biệt quan giai quân chủng, coi như là có dòng suối nguồn dài dặn, hộp chỉ thêu mà Bích Hoa đem lòng yêu mến, ngược dòng tìm gốc của nó hóa ra có thể nối liền với ánh mắt yêu chuộng lưu luyến tằm tơ của người Trung Quốc từ năm nghìn năm trước.

Bích Hoa cầm kim lên, lúc mô phỏng, trong lúc vô tình liền làm ra những món thủ công nhỏ giống như túi thơm, túi thơm thực ra chính là tâm trạng tốt đẹp của những ngày đầu hạ thời xã hội nông nghiệp thuở xưa, người con gái mới gả, vào tết Đoan Ngọ năm thứ hai, theo lệ đều phải làm vài cái túi thơm chia cho tộc nhân, đặc biệt là trẻ con, thường có thể giống như mang theo "ấn tướng sáu nước" mà đeo những chiếc túi thơm khác nhau của thím, bác dâu, chị gái... Mang tiếng là trừ tà, thực ra vốn có sự so sánh cao thấp khéo vụng của tay nghề, mà tay nghề của tân nương từ trước đến nay vẫn là tiêu điểm mọi người tranh nhau xem. Khi Bích Hoa thử nghiệm tay nghề lần đầu, tâm trạng chắc cũng giống như tân nương nhỉ? Lúc chia cho mọi người vây xem chuyền tay nhau, tâm trạng cũng chẳng qua chỉ là một bầu không khí vui mừng trong dịp lễ tết mà thôi nhỉ?

Nhưng cứ thêu mãi thêu mãi, ngoài từng đường kim mũi chỉ ra, cô ấy hóa ra lại thêu thành những món trang sức thêu thùa mang phong cách riêng. Trang sức trên đời tuy có vàng có bạc có đồng có thiếc có châu có ngọc có đủ loại kim cương bảo thạch, lại có thủy tinh, gốm sứ, hạt giống, gỗ, xương, răng... nhưng muốn tìm một món trang sức thêu thùa tinh xảo thì nhất định phải đến phòng làm việc của Bích Hoa — chuyện này, lúc bắt đầu, tôi dám chắc, chính bản thân Bích Hoa hoàn toàn không hề hay biết, cô ấy chỉ cảm thấy chỉ thêu tươi tắn xinh đẹp, cô ấy chỉ biết đặt hai sợi chỉ lại với nhau sẽ tươi tắn xinh đẹp hơn một sợi, các sợi chỉ chồng chất lên nhau, không ngờ cứ thế mà đâm ra một càn khôn.

Tâm trạng của tôi khi ngắm nhìn các tác phẩm của Bích Hoa, cũng giống như trẻ con ngày Tết Đoan Ngọ vươn tay đòi túi thơm của tân nương, treo lên người, vui mừng khôn xiết — vì đường kim mũi chỉ sống động ngát hương ấy, vì năm được mùa cảnh đẹp hứng thú tốt đẹp giữa chòm xóm làng mạc, vì sự tiêu sái vừa chơi đùa vừa vô tri vô giác mở tông lập nghiệp.

Thưởng thức kỹ các tác phẩm của Bích Hoa, hoặc mô phỏng ngọc khí thời Chiến Quốc, óng ánh ôn nhu uyển chuyển. Hoặc phỏng theo màu sắc Ấn Độ, u diễm huyền bí. Hoặc làm giao long tung mây hoặc thành gấm hoa cuồn cuộn. Tâm tư của cô ấy đạt đến độ tinh mật, gu thưởng thức thuần nhã, khả năng dùng màu dùng kim có thể phóng khoáng có thể gìn giữ, đều khiến người ta ngạc nhiên kinh ngạc không thôi.

Nếu Bích Hoa ngay từ đầu đã vạch sẵn kế hoạch, giương cao ngọn cờ, định ra bảng tiến độ công việc mười năm, muốn biến bản thân thành một "nhà chế tác trang sức thêu thùa hiện đại" thì đương nhiên cũng chẳng có gì là không tốt. Nhưng tôi lại càng thích tiến trình hiện tại của cô ấy hơn, đó là trong lúc không biết không hay nhặt lên một sợi chỉ thuộc về người mẹ — rồi sau đó nhặt lên sợi chỉ khác. Sắc với sắc trao nhau, thần với hình tiếp nối. Cô ấy trong tình trạng không thể kìm chế nổi, từng bước rơi vào bối rối và phấn chấn, tác phẩm tuôn trào trong giấc mơ, lớn lên trong trầm tư, rồi lại được hoàn thành trong tĩnh lặng từng kim từng sợi.

Tôi mừng cho Bích Hoa, nhưng lại càng mừng cho xã hội có thể sinh ra Bích Hoa, mừng cho thời đại hùng bay của các anh hùng nổi dậy mở cõi khắp nơi trong nghệ thuật, mừng vì truyền thống có thể cắm sâu vào hiện đại, lại càng thầm mừng cho quyền lợi được nhìn thấy những điều hay của chính mình.