Richard bước vào.

RICHARD

Ta đang ngẫm nghĩ tìm xem sao ví nổi

Ngục tối này với thế giới bao la;

Nhưng vì thiên hạ đông đúc người ta,

Còn chốn này chỉ có mình ta đứng,

Ta chưa ví được. Song ta sẽ ráng gắng.

Ta sẽ coi trí óc là hiền thê của hồn thơ,

Hồn là hiền phụ, để rồi từ đó sinh sôi

Muôn vàn ý nghĩ sinh sôi nảy nở,

Rồi những ý nghĩ này sẽ làm chủ thế giới nhỏ,

Với đủ thói đời như thiên hạ thế gian,

Bởi chẳng ý nào chịu bằng lòng an phận.

Hạng khá giả hơn, như những ý tưởng thiêng liêng,

Lại vướng muôn vàn đắn đo, rồi đem lời kinh tiếng thánh

Chống lại lời kinh, ví như câu này: “Hãy đến với ta, hỡi các trẻ thơ”;

Rồi tiếp đó lại là:

“Vào chốn ấy khó khăn dường nhường mấy

Như lạc đà chui lọt lỗ kim”.

Những ý nghĩ hướng về tham vọng, chúng bày mưu

Những điều kỳ lạ khó tin: móng tay yếu mềm này

Làm sao cào rách nổi sườn đá cứng rắn

Của thế giới khắc nghiệt này, những vách ngục tả tơi,

Và vì chẳng thể làm nổi, chúng đành chết trong kiêu hãnh của riêng mình.

Những ý nghĩ hướng về sự bằng lòng lại tự dối mình

Rằng chúng chẳng phải kẻ đầu tiên chịu kiếp tôi đòi cho vận mệnh,

Cũng chẳng phải kẻ cuối cùng, hệt như những tên hành khất ngu ngơ

Ngồi nơi cùm gông tìm cách che giấu nỗi hổ thẹn

Rằng bao kẻ khác đã và sẽ phải ngồi nơi ấy;

Và trong ý nghĩ đó, chúng tìm thấy một sự yên ổn nào đó,

Đặt gánh nặng bất hạnh của chính mình lên vai

Những kẻ trước đây từng chịu đựng cảnh ngộ tương tự.

Cứ thế, trong một thân xác ta đóng muôn người,

Và chẳng ai bằng lòng. Có lúc ta là vua;

Rồi phản nghịch khiến ta ước mình làm kẻ hành khất,

Và ta liền thế. Rồi cảnh nghèo túng bĩ cực

Lại thuyết phục ta rằng làm vua vẫn tốt hơn;

Rồi ta lại được phong vương, và chẳng mấy chốc

Lại nghĩ mình đã bị Bolingbroke phế truất,

Và ngay lập tức chẳng còn là gì cả. Nhưng dù ta là ai đi nữa,

Thì ta hay bất cứ kẻ nào mang dáng vạn vật trần gian

Sẽ chẳng tài nào thấy thỏa lòng cho đến khi được thanh thản

Trong cõi hư vô.

Ta nghe tiếng nhạc gì đó ư? [Tiếng nhạc.]

Chà, chà! Bắt nhịp cho đúng chứ! Âm nhạc mới chua chát làm sao

Khi lỡ nhịp và chẳng còn cân đối nhịp nhàng!

Đời người cũng hệt như khúc nhạc ấy thôi.

Và ở đây, tai ta tinh tế làm sao

Để nhận ra nhịp điệu lỗi lầm trên một dây đàn lệch lạc;

Thế nhưng trước sự hòa hợp giữa thân phận và thời gian của chính mình,

Ta lại chẳng có đôi tai để nghe tiếng nhịp đời mình đang lệch chuẩn.

Ta từng phung phí thời gian, và giờ đây thời gian đang phung phí ta;

Bởi giờ đây thời gian đã biến ta thành chiếc đồng hồ đếm nhịp.

Từng ý nghĩ là những phút giây, và theo nhịp thở, chúng gõ

Những tiếng chuông thời gian hướng về đôi mắt ta, chiếc đồng hồ ngoại vi,

Nơi ngón tay ta, tựa như cây kim đồng hồ,

Vẫn hoài chỉ đến, khi ta gạt đi dòng lệ đang tuôn.

Giờ đây, này bạn, âm thanh báo hiệu giờ giấc

Chính là những tiếng rên siết vang vọng đập vào tim ta,

Nơi đóng vai quả lắc chuông. Thế là tiếng thở dài, nước mắt và tiếng rên

Đã điểm từng phút, từng khắc, từng giờ. Còn thời gian của ta

Vẫn vội vã trôi đi giữa niềm vui kiêu hãnh của Bolingbroke,

Trong khi ta đứng đây làm trò hề, làm cỗ máy đếm giờ cho hắn.

Khúc nhạc này làm ta phát điên! Đừng tấu lên nữa;

Bởi dẫu nó từng giúp bao kẻ điên tìm lại trí khôn,

Thì với ta, dường như nó sẽ khiến người khôn hóa cuồng dại.

Dù sao cũng xin tạ ơn tấm lòng kẻ đã tấu khúc nhạc này cho ta,

Bởi đó là dấu hiệu của tình yêu; mà tình yêu dành cho Richard

Lại là món trâm cài xa lạ giữa thế gian đầy thù hận này.

Một người hầu chuồng ngựa bước vào.

NGƯỜI HẦU

Kính chào Hoàng tử vương giả!

RICHARD

Cảm ơn bậc quý nhân cao quý.

Dù là kẻ rẻ mỉm nhất trong chúng ta cũng còn đắt hơn tới mười đồng groat.

Ngươi là ai, và sao lại đến chốn này

Nơi chẳng một bóng người lui tới ngoài con chó khốn khổ kia

Đem thức ăn đến để bắt sự bất hạnh của ta phải sống còn?

NGƯỜI HẦU

Tâu bệ hạ, khi ngài còn ngự trên ngai vàng, thần chỉ là một tên gia đinh hèn mọn

Nơi chuồng ngựa của ngài; nay khi hành hương về York,

Trải bao khó nhọc, cuối cùng thần cũng xin được phép

Đến diện kiến dung nhan vị chủ nhân từng là vua của thần.

Ôi, tim thần quặn thắt làm sao khi mục kích cảnh tượng

Nơi đường phố London vào ngày đăng quang ấy,

Lúc Bolingbroke cỡi con ngựa tía giống Barbary,

Chính là con chiến mã ngài vẫn thường cưỡi lên lưng,

Con chiến mã mà thần vẫn tận tâm chải chuốt.

RICHARD

Hắn cỡi con Barbary sao? Nói ta nghe nào, bạn hiền,

Dáng đi của nó dưới thân hắn thế nào?

NGƯỜI HẦU

Kiêu hãnh tựa hồ như nó khinh miệt mặt đất vậy, tâu ngài.

RICHARD

Kiêu hãnh đến mức để cho Bolingbroke ngồi trên lưng nó cơ đấy!

Con ngựa bất kham ấy từng ăn bánh mì từ chính tay trượng phu của ta;

Chính bàn tay này đã vuốt ve làm nó đâm kiêu hãnh.

Thế mà nó không vấp ngã ư? Thế mà nó không chịu quỵ xuống,

Khi mà thói kiêu ngạo tất yếu sẽ chuốc lấy diệt vong, để bẻ gãy cổ

Cái kẻ kiêu căng đã cướp đoạt chiếc lưng của nó ư?

Xin lỗi mi nhé, hỡi chiến mã! Sao ta lại trách cứ mi,

Khi mà mi vốn được tạo dựng để chịu khuất phục trước con người,

Sinh ra là để gánh chở? Ta đây đâu phải loài ngựa,

Thế mà vẫn phải mang gánh nặng chẳng khác gì con lứa con lừa,

Bị tên Bolingbroke ngông cuồng thúc giục, quất roi đến rách da kiệt sức.

Người canh ngục bước vào, tay bưng một đĩa thức ăn.

CÁNH CANH NGỤC [Nói với người hầu chuồng ngựa.]

Này anh bạn, tránh ra. Không được phép nán lại đây lâu đâu.

RICHARD

Nếu ngươi yêu quý ta, thì đã đến lúc ngươi nên lui bước.

NGƯỜI HẦU

Miệng thần không dám nói, nhưng lòng thần sẽ thay lời.

[Người hầu đi ra.]

CÁNH CANH NGỤC

Tâu bệ hạ, ngài có muốn dùng bữa không?

RICHARD

Hãy nếm trước đi như ngươi vẫn thường làm ấy.

CÁNH CANH NGỤC

Tâu bệ hạ, thần không dám. Ngài Pierce of Exton,

Kẻ vừa từ chỗ Nhà Vua đến, đã truyền lệnh ngược lại.

RICHARD

Quỷ tha ma bắt Henry xứ Lancaster và cả ngươi nữa đi!

Sự kiên nhẫn đã nhàm chán rồi, và ta ngấy nó lắm rồi.

[Ra tay đánh người canh ngục.]

CÁNH CANH NGỤC

Cứu với, cứu với, cứu với!

Exton và đám gia nhân mang vũ khí bước vào.

RICHARD

Thế nào! Thần chết có ý nghĩa gì trong cuộc tấn công thô lỗ này?

Đồ khốn, chính tay mi đang dâng hiến hung khí kết liễu đời mình.

[Chộp lấy một thứ vũ khí và hạ sát một tên.]

Mi hãy đi đi, chiếm lấy một căn phòng khác dưới địa ngục.

[Hắn giết thêm một tên nữa, rồi Exton lao vào đánh ngã hắn.]

Bàn tay kẻ nào dám làm ta lảo đảo thế này

Sẽ phải cháy hoài trong ngọn lửa chẳng bao giờ tắt. Hỡi Exton, bàn tay hung ác của ngươi

Đã lấy máu Nhà Vua để nhuộm đỏ cả đất đai của Nhà Vua.

Hãy bay lên, bay lên đi, hồn ta! Chỗ ngự của mi ở tột đỉnh cao xanh,

Trong lúc thể xác phàm trượt dài xuống chốn này để vùi thây.

[Richard chết.]

EXTON

Dũng cảm biết bao và cũng đậm chất vương giả nhường nào!

Ta đã đổ máu cả hai điều ấy. Ôi, ước chi việc này chưa từng xảy ra!

Bởi giờ đây con quỷ từng thì thầm với ta rằng ta đã làm đúng

Lại bảo rằng hành động này đã được ghi tạc vào sử sách địa ngục.

Ta sẽ mang vị vua đã khuất này đến dâng lên vị vua đang tại vị.

Hãy khiêng những kẻ còn lại đi, và chôn cất chúng tại nơi này.

[Tất cả cùng đi ra.]