[TIÊU ĐỀ GỐC]: SCENE I. An Orchard near Oliver’s house

Orlando và Adam bước vào.

ORLANDO. Như tôi nhớ, hỡi Adam, cha tôi để lại trong di chúc một khoản tiền nghèo nàn chỉ vỏn vẹn một ngàn vương miện, và như anh vẫn nói, ngài đã trăn trối dặn dò anh tôi phải nuôi nấng tôi cho đàng hoàng; chính điều đó đã khởi nguồn cho nỗi buồn tủi của tôi. Người anh Jaques thì được hắn cho đi học, và thiên hạ ca tụng hết lời về sự tiến bộ của cậu ta. Còn phần tôi, hắn bắt tôi sống lầm lũi ở nhà như kẻ nhà quê, hay nói đúng hơn là giam hỏa tôi ở nhà mà không hề chăm sóc; vì anh có gọi cách đối xử với một người quý tộc có dòng dõi như tôi là nuôi nấng hay không, khi mà nó chẳng khác gì việc nhốt một con bò vào chuồng? Ngựa của hắn được chăm sóc chu đáo hơn nhiều, bởi vì ngoài việc chúng được ăn uống béo tốt, chúng còn được dạy dỗ cách thuần hóa và vì mục đích đó mà những nài ngựa được thuê với giá cao; thế mà tôi, em ruột của hắn, chẳng nhận được gì từ hắn ngoài sự lớn xác, thứ mà bày gia súc trên đống phân của hắn cũng xứng đáng được hưởng từ hắn chẳng kém gì tôi. Ngoài cõi đời trống rỗng chẳng có gì mà hắn hào phóng ban cho tôi ấy, chút phẩm chất mà tạo hóa đã phú bang cho tôi dường như cũng bị vẻ mặt của hắn tước đoạt mất. Hắn để tôi ăn chung với đám gia nhân, tước đoạt địa vị của một người em trai, và trong khả năng của mình, hắn đang từng bước hủy hoại tư chất quý tộc cùng sự học hành của tôi. Chính điều này, hỡi Adam, đã khiến tôi đau khổ, và tâm hồn của người cha quá cố, mà tôi tin là đang hiện hữu trong huyết quản tôi, bắt đầu nổi dậy chống lại cảnh nô lệ này. Tôi sẽ không chịu đựng thêm nữa, dù cho lúc này tôi vẫn chưa tìm ra phương kế khôn ngoan nào để thoát khỏi nó.

Oliver bước vào.

ADAM. Kìa chủ nhân của tôi, anh của ngài đang đến kìa.

ORLANDO. Hãy tránh ra một bên, Adam, và anh sẽ được chứng kiến cách hắn mắng nhiếc tôi.

[Adam lùi lại.]

OLIVER. Này anh bạn, mày làm gì ở đây thế?

ORLANDO. Không làm gì cả. Tôi đâu được dạy cách làm gì đâu.

OLIVER. Thế thì mày đang phá hoại cái gì thế, hả đồ đần?

ORLANDO. Thưa ngài, tôi đang giúp ngài phá hoại thứ mà Thượng Đế đã tạo ra, đó là một người em trai nghèo hèn và bất tài của ngài, bằng sự lười biếng.

OLIVER. Thưa ngài, hãy tìm việc gì hữu ích mà làm, và biến đi cho khuất mắt một lúc.

ORLANDO. Tôi có phải đi chăn heo và ăn cám cùng chúng đâu chứ? Tôi đã phung phí phần gia sản hoang đàng nào mà phải rơi vào cảnh túng quẫn thế này?

OLIVER. Mày có biết mình đang ở đâu không hả?

ORLANDO. Ôi, thưa ngài, rất rõ là đằng khác: ở ngay vườn cây nhà ngài đây.

OLIVER. Mày có biết mình đang đứng trước mặt ai không?

ORLANDO. Có chứ, còn rõ hơn kẻ đang đứng trước mặt tôi biết tôi là ai ấy chứ. Tôi biết ngài là người anh cả của tôi, và theo đạo lý huyết thống thì ngài nên đối xử với tôi cho phải đạo. Phép tắc xã hội công nhận ngài là bề trên của tôi bởi vì ngài sinh ra trước, nhưng truyền thống ấy không thể tước đi dòng máu trong người tôi, dẫu có đứng giữa hai mươi người anh em đi nữa. Trong tôi có phần hình hài của cha chẳng kém gì ngài, dẫu tôi phải thừa nhận rằng việc ngài chào đời trước khiến ngài gần gũi hơn với sự kính trọng dành cho ngài.

OLIVER. Sao hả, đồ ranh con!

ORLANDO. Thôi đi, thôi đi, người anh cả, ngài còn non tay lắm trong chuyện này đấy.

OLIVER. Mày dám giở thói côn đồ với tao à, đồ khốn?

ORLANDO. Tôi không phải là đồ khốn. Tôi là con trai út của ngài Sir Rowland de Boys; ông ấy là cha tôi, và kẻ nào dám nói rằng một người cha như thế lại sinh ra những đứa con khốn nạn thì kẻ đó khốn nạn gấp ba lần. Nếu ngài không phải là anh tôi, tôi đã chẳng buông bàn tay này khỏi cổ họng ngài cho đến khi cái bàn tay kia lôi được chiếc lưỡi của ngài ra vì dám thốt lên những lời đó. Chính ngài đã tự lăng mạ lấy mình đấy.

ADAM. [Bước lên.] Xin hai vị chủ nhân hãy bình tĩnh. Vì linh hồn người cha quá cố, xin hãy hòa thuận với nhau.

OLIVER. Tao bảo mày bỏ ra mau.

ORLANDO. Tôi sẽ không bỏ ra cho đến khi tôi muốn. Ngài phải lắng nghe tôi đã. Cha tôi đã trăn trối trong di chúc dặn dò ngài phải cho tôi ăn học đàng hoàng. Ngài lại đối xử với tôi chẳng khác nào một tên nông phu, che giấu và bưng bít khỏi tôi mọi phẩm chất của một quý tộc. Tâm hồn của người cha đang trỗi dậy mạnh mẽ trong tôi, và tôi sẽ không tài nào chịu đựng thêm nữa. Vì vậy, hãy cho phép tôi luyện tập những môn thể thao xứng tầm với một quý tộc, hoặc giao lại cho tôi phần gia sản nhỏ nhoi mà cha tôi đã để lại trong di chúc; với số vốn đó, tôi sẽ ra đi tự lập nên cơ đồ.

OLIVER. Rồi mày sẽ làm gì? Đi ăn mày khi số tiền đó tiêu sạch chứ gì? Thôi được rồi, vào nhà đi tao bảo. Tao sẽ không phải bận tâm vì mày lâu đâu. Mày sẽ đạt được một phần điều mày muốn. Xin hãy để tao yên.

ORLANDO. Tôi chẳng xúc phạm ngài vượt quá giới hạn mà một kẻ vì quyền lợi chính đáng của mình nên làm.

OLIVER. Biến theo nó đi, con chó già lẩm cẩm.

ADAM. “Con chó già” là phần thưởng dành cho tôi sao? Quá đúng thay, tôi đã rụng hết cả răng vì tận tụy phục vụ các ngài. Xin Chúa phù hộ cho người chủ cũ của tôi. Ngài ấy sẽ chẳng bao giờ thốt ra một lời cay đắng nhường ấy.

[Orlando và Adam cùng lui ra.]

OLIVER. Ra thế đấy ư? Mày bắt đầu dám lên mặt dạy đời tao rồi phải không? Tao sẽ cho mày biết tay, chữa khỏi cái thói ngạo mạn ấy của mày, mà vẫn chẳng mất một ngàn vương miện nào cả. Này Dennis!

Dennis bước vào.

DENNIS. Ngài gọi tôi ạ?

OLIVER. Có phải Charles, đô vật của công tước, vừa đến đây để gặp ta không?

DENNIS. Dạ thưa ngài, hắn đang ở ngoài cửa và khẩn khoản xin được diện kiến ngài.

OLIVER. Hãy gọi hắn vào đây.

[Dennis lui ra.]

Thế này thì hay quá, mà ngày mai cuộc đấu vật lại diễn ra rồi.

Charles bước vào.

CHARLES. Kính chào ngài.

OLIVER. Chào ngài Charles kính mến. Ở triều đình mới có tin tức gì lạ không ngài?

CHARLES. Thưa ngài, ở triều đình chẳng có tin gì mới ngoài những chuyện cũ rích. Ấy là vị công tước già đã bị người em trai là vị công tước mới phế truất và trục xuất, còn ba bốn vị quý tộc ái mộ đã tự nguyện bước vào cảnh lưu vong cùng ông, bị thu hồi đất đai và hoa lợi để làm giàu cho vị công tước mới; thế nên ngài rộng lòng để mặc họ lang thang phiêu bạt.

OLIVER. Ngài có biết liệu Rosalind, con gái của vị công tước, có bị trục xuất cùng cha mình không?

CHARLES. Ồ, không đâu ạ; vì tiểu thư con gái công tước, người em họ của nàng, quá yêu mến nàng, gắn bó từ thưở nằm nôi đến nay, nên nàng sẵn sàng theo chân người chị vào chốn lưu vong hoặc chịu chết chứ quyết không ở lại. Nàng vẫn ở lại triều đình và được người bác yêu thương chẳng kém gì con đẻ, chưa từng có đôi tiểu thư nào gắn bó thắm thiết như họ.

OLIVER. Vị công tước già sẽ sống ở đâu?

CHARLES. Người ta đồn rằng ngài đã có mặt ở Rừng Arden, cùng với rất nhiều tráng sĩ vui tính; họ sống ở đó chẳng khác gì nhân vật Robin Hood huyền thoại của nước Anh ngày trước. Ngài ta bảo rằng rất nhiều thanh niên quý tộc đổ xô đến với ngài mỗi ngày và thong thả tận hưởng thời gian một cách vô tư lự, tựa như trong thời đại hoàng kim thuở trước.

OLIVER. Thế nào, ngày mai ngài sẽ thượng đài đấu vật trước mặt vị công tước mới chứ?

CHARLES. Vâng, thưa ngài, chính vì thế mà tôi đến để thưa với ngài một chuyện. Tôi được người ta bí mật cho hay rằng người em trai Orlando của ngài có ý định cải trang lẻn vào đây để đấu với tôi một trận tranh tài cao thấp. Ngày mai, thưa ngài, tôi phải đấu vì danh dự của mình, và kẻ nào thoát khỏi tay tôi mà không gãy dăm cái xương thì kẻ đó phải là một tay cao thủ thực thụ. Em trai ngài tuổi trẻ sức yếu, vì nể nang ngài nên tôi rất không nỡ hạ nhục cậu ta, dù tôi buộc phải làm thế để giữ gìn danh dự nếu cậu ta liều lĩnh bước lên sàn đấu. Vì vậy, vì lòng quý mến dành cho ngài, tôi đến đây để báo trước, mong ngài hoặc là ngăn cản ý định của cậu ta, hoặc là sẵn sàng chấp nhận mọi nỗi hổ nhục mà cậu ta sẽ tự rước lấy vào thân, bởi đó hoàn toàn là do cậu ta tự chuốc lấy chứ tôi hoàn toàn không muốn thế.

OLIVER. Charles, ta rất cảm kích tấm chân tình của ngài, và ngài sẽ thấy ta đền đáp xứng đáng nhường nào. Bản thân ta cũng đã hay biết về mưu đồ này của em trai mình, và đã ngầm tìm mọi cách để khuyên can nó; nhưng nó vốn là kẻ cứng đầu. Ta nói cho ngài hay, Charles, đó là tên thanh niên bướng bỉnh nhất nước Pháp, đầy rẫy dã tâm, luôn ganh ghét đố kỵ với tài năng của bất cứ ai, là kẻ chuyên lén lút mưu mô hãm hại chính người anh em ruột thịt là ta. Vậy nên ngài cứ tùy cơ ứng biến. Ta thà rằng ngài bẻ gãy cổ nó còn hơn là gãy ngón tay. Mà ngài tốt nhất hãy cẩn thận đấy; bởi vì nếu ngài để lộ chút sơ hở nào khiến nó bị bẽ mặt đôi chút, hoặc nếu nó không lập được chiến công hiển hách nào trước ngài, nó sẽ dùng đủ mọi thủ đoạn độc dược, giăng bẫy tàn độc, và không đời nào buông tha cho ngài cho đến khi tước đoạt mạng sống của ngài bằng con đường mờ ám nào đó. Ta xin đoan chắc với ngài (và ta nói điều này đến phát khóc) rằng trên đời này chẳng có kẻ nào tuổi trẻ mà tâm địa độc ác nhường ấy. Ta nói về nó với tư cách một người anh, nhưng nếu ta phanh phui trần trụi bản chất thật của nó cho ngài thấy, chắc ta sẽ phải đỏ mặt rơi lệ, còn ngài thì sẽ tái mặt vì kinh ngạc cho mà xem.

CHARLES. Tôi vô cùng mừng vì đã ghé đến gặp ngài hôm nay. Ngày mai nếu hắn dám bén mảng tới, tôi sẽ cho hắn một bài học nhớ đời. Nếu từ rày về sau hắn còn đi lại được bình thường, tôi thề sẽ không bao giờ thèm thượng đài đấu vật tranh giải nữa. Xin kính chúc ngài vạn phúc.

[Charles lui ra.]

OLIVER. Vĩnh biệt, ngài Charles tốt bụng. Giờ thì ta sẽ châm ngòi cho tên ngổ ngáo này nổi giận. Ta hy vọng sẽ sớm thấy ngày tàn của nó; bởi vì tận đáy lòng ta — dẫu chẳng hiểu vì sao — chẳng căm ghét ai hơn là nó. Thế nhưng hắn lại là kẻ có học thức, chưa từng đến trường mà lại uyên bác, đầy những mưu lược cao sang, được mọi tầng lớp say đắm yêu mến, và quả thực chiếm được cảm tình sâu sắc của thiên hạ, đặc biệt là đám gia nhân trong nhà, những kẻ hiểu rõ hắn nhất, khiến cho ta hoàn toàn bị lu mờ. Nhưng tình trạng này sẽ không kéo dài lâu đâu; vị đô vật kia sẽ giải quyết dứt điểm tất cả. Chẳng còn việc gì khác ngoài việc ta phải kích động thằng bé ấy lao vào cõi chết, và giờ ta sẽ đi làm ngay việc đó.

[Oliver lui ra.]