Tại vùng ngoại ô huyện Linh Bảo, cách đông bắc Quắc Châu ba mươi dặm, một chiếc xe ngựa bốn bánh đã bắt đầu lên đường "thử xe". Nội vụ phủ năm ngoái đã mở xưởng chế tạo xe đầu tiên tại huyện Kế, gọi là Bắc Đô Xa Phường.

Năm nay vốn dự định chọn địa điểm mở xưởng thứ hai ở hai huyện Hà Nam và Lạc Dương, nhưng Thiệu Thụ Đức cấm chặt phá rừng xung quanh Lạc Dương, thế nên dời về phía tây đến Linh Bảo, Quắc Châu, vì tài nguyên rừng ở đây khá phong phú.

Tuy nhiên, Thiệu Thụ Đức đặc biệt dặn dò, ngoài việc đốn gỗ, cần cố gắng hết sức thu mua gỗ của bách tính hai châu Thiểm, Quắc. Vì đây là cơ hội để họ có được thu nhập tiền mặt, bắt buộc phải có chính sách ưu tiên.

Ngày hôm nay, Nội vụ phủ giám Triệu Thực đến đây thị sát, Trữ Trọng Nghiệp và Chiết Tòng Y cùng đi theo.

Triệu Thực nhậm chức Phủ giám sau khi Dã Lợi Kinh Thần qua đời, còn Trữ Trọng Nghiệp thì tiến vị làm Thiếu giám, tiếp quản vị trí của ông ta.

Chiết Tòng Y năm nay chưa đầy ba mươi, là con trai của Chiết Tự Luân, anh trai của Chiết Tòng Học và Chiết Tòng Nguyễn. Thuở nhỏ cũng từng học tập trong phủ của Thiệu Thụ Đức, vì thể chất yếu ớt nên không làm võ tướng, sau khi tốt nghiệp kinh học thì làm quan ở Quan Tây, đầu năm nay được điều vào Nội vụ phủ, đảm nhiệm chức Phủ thừa.

"Hoài Nam Tử viết: 'Thế nên bậc quân vương, trên thuận thiên thời, dưới tận dụng địa tài, giữa dùng sức người... Những vùng đồi núi hiểm trở không trồng được ngũ cốc thì trồng tre gỗ'." Triệu Thực ngồi ở phía trước nhất, đón gió, tốc độ xe đạt đến mức cực hạn, kiểu tóc hơi rối một chút, nhưng vẫn lắc đầu đắc ý nói: "Vùng Thiểm Quắc này, trồng cây theo mùa, xuân chặt bỏ những chỗ khô héo, hoặc làm củi đốt, hoặc làm nguyên liệu đóng xe, dân chúng đều được lợi từ đó."

Chiết Tòng Y nghe vậy liền nói: "Thánh nhân hạ lệnh xây xưởng xe ở Linh Bảo, thu mua nhiều gỗ đóng xe của bách tính, quả thực là đang yêu thương họ." Từ xưa đến nay thu thuế, ngoài lương thực ra, thường còn phải có lụa, tiền, đều có định số.

Đừng nói đến lụa hay tiền, người thu thuế sẽ không cùng ngươi nói chuyện phiếm, hắn theo quy định thu đi của ngươi hai trăm tiền, ba trăm tiền, thì phải đếm đủ ngần ấy đồng tiền, không phải ngươi cứ cầm một tấm lụa hay mấy đấu lương thực là có thể thay thế được.

Có lẽ gia sản của nông dân đủ để chi trả thuế má, nhưng thành phần tài sản lại rất có vấn đề, thông thường là lương thực chiếm đa số, lụa là thứ nhì, đồng tiền ít nhất.

Ngươi muốn ứng phó với thuế má thì phải chuẩn bị từ sớm, bán đi một phần tài sản để đổi lấy đồng tiền. Quá trình này rất dễ chịu thiệt thòi, cũng là một gánh nặng không nhỏ. Cho nên các triều đại phong kiến thường cố gắng giảm thiểu tỉ lệ thuế bằng tiền mặt, cố gắng thu nhiều hiện vật nhất có thể. Nhưng dù thế nào, thuế tiền mặt vẫn tồn tại, nông dân bắt buộc phải dự trữ một lượng đồng tiền nhất định.

Nhưng trong điều kiện kinh tế hàng hóa không phát triển, họ lại rất khó kiếm được đồng tiền. Hào cường địa chủ thì ngược lại, có đủ đồng tiền, lúc này chính là cơ hội để họ phát huy, nếu vận hành tốt thì kiếm một món hời lớn không phải là chuyện khó.

Xưởng xe Linh Bảo thu mua gỗ của nông hộ, đối với nông dân mà nói không nghi ngờ gì là tin vui. Nông hộ thời này, nhà ai mà chẳng trồng mười tám cây táo hay cây du? Nếu không có thì những gốc dâu lâu năm cũng có thể làm nguyên liệu đóng xe để bán lấy tiền.

Hai châu Thiểm Quắc, núi nhiều đất ít, nhà nào nhà nấy đều trồng một đống cây, vừa vặn bù trừ cho xưởng xe Linh Bảo, vừa giải quyết vấn đề nguyên liệu của họ, cũng giúp nông hộ có được thu nhập tiền mặt, vẹn cả đôi đường.

"Thiểm Quắc dù sao cũng là cửa ngõ phía tây của Đông Kinh, quá khó coi chắc chắn là không được." Triệu Thực cười cười nói: "Chiếc xe này quả thực không tệ, quốc lộ hạng nhất cũng thực sự rất tốt."

"Thực ra, sau khi quốc lộ hạng nhất được tu sửa, thương lữ đông đúc hơn, trái cây, dâu gai, tre gỗ, gia súc như gà chó lợn trong nhà nông hộ cũng dễ bán hơn một chút." Chiết Tòng Y nói: "Họ bán thêm được một con chó, đổi lại được tiền, thì bị bóc lột ít đi một phần, ngày sống cũng dễ chịu hơn một chút."

Triệu Thực gật đầu nói: "Sau khi gian nan qua đi, thương nghiệp đại hưng, bản triều đặc biệt trọng thương sự, xem ra con đường này đã đi đúng rồi."

Cũng không biết là vì nguyên nhân gì, sau khi phiên trấn cát cứ, thương nghiệp lại trái ngược với lẽ thường mà hưng thịnh lên. Mức độ phồn vinh của thương nghiệp thời vãn Đường, tuyệt đối không phải là thời Thịnh Đường có thể so sánh, khiến người ta nghĩ mãi không thông tại sao.

Có lẽ là vì trà vào thời này dần dần trở thành đồ uống phổ biến.

Có lẽ là vì chế độ tô dung điệu truyền thống bị chế độ Lưỡng thuế thay thế, không còn ai cưỡng ép bách tính chỉ được trồng lương thực, dệt vải.

Có lẽ là vì triều đình không còn quản được các phiên trấn, các nông trường trà ở phương nam tùy tiện thuê mướn ba bốn vạn người, điều này trước loạn An Sử là khó có thể tưởng tượng nổi. Có lẽ là vì các lộ quân phiệt đang rất cần tiền.

Vân vân.

Bất kể nguyên nhân là gì, thương nghiệp thực sự đã phồn vinh. Loạn Hoàng Sào, Tần Tông Quyền từng một thời làm gián đoạn sự phát triển của thương nghiệp, nhưng sau khi bị triều đình liên hợp sức mạnh của các phiên trấn tiêu diệt, thương nghiệp lại dần dần hồi phục, cho thấy sức sống mạnh mẽ.

Triều Hạ kế thừa thương nghiệp phồn vinh của vãn Đường, và cẩn thận chăm sóc sự phát triển của nó cho đến ngày nay.

Nửa canh giờ sau, xe ngựa bốn bánh dừng lại.

Triệu Thực, Chiết Tòng Y đã có thể nhìn thấy tường thành của huyện Hoằng Nông, trị sở Quắc Châu từ xa. Quốc lộ hạng nhất đến đây là dừng, phía tây vẫn đang xây dựng, cũng không biết lúc viễn chinh có thể thông đến Đồng Quan hay không.

"Có Hoàng Hà vẫn chưa đủ, nhất định phải sửa quốc lộ." Ngoại ô phía tây huyện Hoằng Nông, dân phu sau vụ thu hoạch mùa thu đã bị trưng dụng, tiếp tục xây dựng đại dịch lộ hai kinh.

Thực ra cũng không chỉ là dân phu, số lượng tù binh cũng vô cùng khổng lồ. Nguồn gốc còn cực kỳ phức tạp, rất nhiều người nói tiếng không hiểu, nhìn cũng không giống lương dân.

"Hoàng Nhị, ngươi có bắt chuyện với bọn chúng, hỏi xem từ đâu đến không?" Trong lúc nghỉ ngơi, phu tử huyện Linh Bảo là Tiền Đại lên tiếng hỏi. Tiền Đại và Hoàng Nhị là đồng hương, chính xác mà nói là người cùng một thôn.

Hoàng Nhị bắn cung không tồi, một cán trường thương cũng dùng rất ra dáng, khi đâm giết rất đạt được ba vị "vững, chuẩn, hiểm", thế nên bị trưng dụng làm hương binh, phụ trách duy trì trật tự.

Tiền Đại thì không được. Mỗi lần tập trung huấn luyện, luôn là lời lẽ kỳ quặc, nhớ nhung việc nhà, đủ kiểu không tình nguyện, võ nghệ luyện chẳng ra sao, nên chỉ đành làm phu tử bán sức lao động.

Cho nên, tuyệt đối đừng cho rằng "học giỏi" là vô dụng.

Trong thời kỳ đầu của triều đại thích "bạch phiêu" (sử dụng miễn phí) sức dân, sự khổ sở của phu tử vượt xa sự tưởng tượng của ngươi. So với họ, hương binh lại nhẹ nhàng hơn nhiều, ăn no là không thành vấn đề, thỉnh thoảng cũng có thể thấy chút rượu thịt, đặc biệt là quốc triều không thiếu thứ này.

Lúc rời đi, nói không chừng còn có thể cầm được một tấm vải về nhà, đãi ngộ khác biệt một trời một vực. "Chỉ huy nói là từ Kinh Nam đưa tới." Hoàng Nhị nói.

"Kinh Nam không phải là vương thổ sao? Lúc trước Triệu Khuông Ngưng hiến đất, các kỵ sĩ mang lộ bố tiệp báo còn đi ngang qua hương của chúng ta mà." Tiền Đại hỏi.

"Vương sư đánh Hồ Nam, đánh đâu thắng đó, bắt được rất nhiều. Nghe chỉ huy nói, tù binh trước tiên được đưa đến Kinh Nam giam giữ, sau khi phân loại thẩm vấn thì mới đưa về phía bắc." Hoàng Nhị nói.

Nói xong, hắn lại có chút hâm mộ. Tự đoàn hương phu không quá muốn đánh trận, vì ban thưởng rất ít, công việc lại rất nguy hiểm, ví dụ như công thành, không đáng. Nhưng thỉnh thoảng, họ cũng mơ mộng mình xuất chinh sau đó một bước lên mây, đại phú đại quý, hoàn toàn thoát ly khỏi giai tầng cũ.

Hoàng Nhị từng nghe phu tử huyện Tân An, phủ Hà Nam kể lại, ở đó có một người tên là Chu Đại Lang, nay đã là phó tướng quân đội ở Doanh Châu, trở thành quan nhân, khiến người ta rất hâm mộ.

Vương sư chinh phạt Hồ Nam, điều động tự đoàn hương phu của ba đạo Trực Lệ, Hà Nam, Hồ Bắc, trong số những người này liệu có ai trổ hết tài năng không? Hoàng Nhị cho rằng sẽ có, còn rất nhiều, nhưng cha hắn nghe xong liền đá hắn một cước, bảo hắn đừng nằm mơ, nói rằng ngươi đi thì khả năng lớn nhất là công thành mà chết, hoặc sau một trận dịch bệnh thì phơi thây giữa đồng hoang.

Ai, lão già này chính là thiếu nhiệt huyết khí phách.

"Hồ Nam Mã Ân sắp tiêu đời rồi nhỉ?" Tiền Đại lại hỏi.

Nếu Hồ Nam bị bình định, khả năng hắn bị trưng dụng ra trận sẽ càng nhỏ hơn, cái mạng nhỏ xem như giữ được.

"Chuyện này ta làm sao biết được? Nhưng—" Hoàng Nhị dùng cán thương gõ vào một tên tù binh, hỏi: "Ngươi ở đâu bị bắt?" Hắn là giọng Quan Trung chuẩn, tù binh nghe không hiểu lắm, lặp đi lặp lại mấy lần, cuối cùng mới hiểu.

"Lưu Dương." Tù binh uể oải nói.

Hoàng Nhị, Tiền Đại nhìn nhau, cả hai căn bản không biết Lưu Dương ở đâu.

"Hạ— Vương sư từ Giang Tây xuất binh, đều là người Tấn, giết chúng ta thê thảm quá. Hơn ba ngàn người, đang hành quân mà bị đánh tan tành. Lão tử từ lúc giao chiến đến lúc bị bắt, còn chưa hiểu rõ quân địch ở đâu, đã thua một cách mơ màng hồ đồ rồi." Tù binh bổ sung thêm một câu.

Tiền Đại, Hoàng Nhị không nhịn được cười.

Trận này đánh thật là quá hồ đồ, phần lớn là bị phục kích trên đường hành quân.

"Hồ Nam không nhỏ nhỉ? Đánh thế nào rồi?" Hoàng Nhị lại hỏi.

"Ngươi hỏi ta, ta biết hỏi ai? Nhưng— chắc là nhanh thôi." Tù binh tính khí cũng không nhỏ, tiếp tục nói: "Mấy tháng trước, chúng ta theo Hứa Đức Huân đông tiến vào Giang Tây, nói là phải chống địch ở ngoài cửa ngõ quốc gia. Kết quả đánh đánh lui lui, không ngừng thối lui, ngày càng gần Trường Sa, người cũng chết quá nửa."

"Mã Ân dù sao cũng là một phương hùng chủ, sao lại không chịu nổi đánh như vậy?" Tiền Đại lấy làm lạ. Tù binh liếc hắn một cái, hóa ra là một tên phu tử, không muốn để ý tới hắn.

Hoàng Nhị rút ra một miếng phô mai, ném cho tù binh.

Tù binh hiểu ý, trên mặt cũng nhiều thêm vài phần tươi cười, vơ lấy nhét vào miệng, vừa nhai vừa nói: "Thứ này tốt. Đỡ đói, nếm kỹ thì còn có vị ngọt dìu dịu, ngon."

"Lúc đói thì cái gì cũng ngon." Hoàng Nhị nói. Tiền Đại lại thở dài một tiếng.

Sữa là thứ mà cũng có người xem như bảo vật, thế gian bên ngoài đã tàn khốc đến mức này rồi sao? Hai châu Thiểm Quắc cũng nuôi không ít gia súc.

Rất nhiều sườn dốc, đất đồi cũng được khai khẩn thành vườn cây ăn quả, loại quả to, mã đẹp đương nhiên được đem ra chợ bán, nhưng loại nhỏ, hương vị không ngon hoặc bị dập nát, thường đem đi ủ rượu. Bã rượu còn dư được trộn vào thức ăn để thúc sữa, cho nên sản lượng sữa bò, sữa cừu rất lớn—bí mật này mà người nuôi bò sữa ở châu Âu vài trăm năm sau mới vô tình phát hiện ra, từ lâu đã truyền từ Lương Châu, dưới sự truyền bá của nông học sinh, chậm rãi phổ biến khắp Quan Tây, sau đó thẩm thấu đến Quan Đông.

Làm phô mai, chỉ là sự lựa chọn bất đắc dĩ của người địa phương trong tình trạng sữa bò không tiêu thụ hết, hương vị thực ra rất bình thường, vậy mà cũng có người thích ăn? Chẳng lẽ là hậu duệ của dân du mục thảo nguyên lấy sữa làm thực phẩm chính?

"Bây giờ có thể nói rồi chứ?" Hoàng Nhị nhìn dáng vẻ ăn ngấu nghiến của hắn, hỏi.

"Nói, đều nói." Tù binh gật đầu, nói: "Các người chưa từng đến Hồ Nam, nên không rõ tình hình địa phương. Ngươi nói xem tại sao Mã Ân nhất định phải tranh giành với Vương sư ở vùng Động Đình Hồ? Thực sự là sau khi qua hồ này, Vương sư liền tiến vào địa phận Đàm Châu, trực tiếp ép sát Trường Sa, làm sao có thể không liều mạng? Lễ, Lãng, Nhạc ba châu, tranh giành đã lâu rồi. Hiện nay Lãng Châu Lôi thị huynh đệ bại trận, Vương sư cũng đã đứng vững gót chân ở Nhạc Châu, kết quả mấy trận chiến quanh Động Đình Hồ là thế nào, ta cũng không rõ lắm, nhưng Vương sư dường như đã phái Thiết Lâm quân và— còn có một đội gì đó ta quên rồi, sức chiến đấu chắc không tệ, tóm lại nghe tin kết quả rất không ổn. Hồ Nam không có địa lợi, không giữ được đâu."

Thiết Lâm, Khống Hạc hai quân mấy tháng trước đã nam hạ, do Phù Tồn Thẩm thống lĩnh, người này đảm nhiệm chức Hành doanh đô chỉ huy phó sứ. Cộng thêm sự phối hợp của Quảng Tiệp, Hoành Dã các quân, hiện nay quả thực đã công đến gần Đàm Châu, trị sở là Trường Sa.

Mà ở phương nam, dưới sự phối hợp của Mã Hi Chấn, Lữ Sư Chu hai người, sau mấy tháng càn quét, Tĩnh Giang quân toàn cảnh đã quang phục. Sau đó các lộ binh mã bắc thượng chiếm Liên Châu, Đạo Châu, tình thế vô cùng khả quan.

Vào thời khắc mấu chốt, Sở quân hơn hai vạn người từ Vĩnh Châu tiến nhanh, một trận đại phá liên quân các lộ phương nam, bắt chém hơn vạn người.

Ninh Viễn quân tiết độ sứ Thiệu Đắc Thắng bị thương mà trốn, Lĩnh Nam Tây đạo tiết độ sứ Diệp Quảng Lược bị chém tại trận, Vương Thẩm Tri đám người liên tiếp bại lui hơn trăm dặm, mới ổn định được trận cước.

Tuy nhiên Sở quân cũng không có tâm tư đuổi giết, vội vã hồi viện phương bắc rồi.

Thiệu Đắc Thắng, Vương Thẩm Tri đám người bị giám quân thúc giục, sau khi Tĩnh Hải quân tiết độ sứ Trữ Thận Nghi đích thân dẫn ba ngàn nha quân, một vạn quân Man Lễ đến tăng viện, đã lấy lại dũng khí bắc thượng, tái chiếm Liên, Đạo hai châu, khai tiến về hướng Vĩnh Châu.

Đến cuối tháng mười, Ngụy Vương Thiệu Miễn Nhân lại dẫn một bộ quân Thục của Thắng Tiệp quân năm ngàn người, hai vạn người man Tang Cổ đến Thần Châu, từ sườn tây đe dọa Hồ Nam. Năm quản, Giang Tây, Kiềm Trung, Hồ Bắc bốn phương hướng vây công, Mã Ân có thể trụ qua năm nay đã là tốt lắm rồi.

Tên tù binh này chức vụ không cao, cũng chỉ là một tiểu hiệu trong quân, điều biết được có hạn. Nhưng hắn phân tích từ những tình huống đã biết, cũng biết tình thế rất bất lợi. Đánh tiếp cũng không có chút ý nghĩa nào, còn không bằng đầu hàng.

"Thiết Lâm quân đều đi rồi? Vậy thì không vấn đề gì rồi." Tiền Đại kinh ngạc trước, sau đó lại vui mừng nói: "Đó là đội quân thiện chiến nhất của Đại Hạ đấy."

Hoàng Nhị nhìn hắn một cái, Trương chỉ huy không nói như thế. Hắn từng là quân phó Thiên Đức quân, nói rằng trong các bộ cấm quân, Thiên Đức quân là thiện chiến nhất. Tù binh mỉm cười không có hứng thú nói tiếp. Ăn một miếng phô mai, cuối cùng cũng đè xuống được cơn cồn cào trong bụng.

Hắn lại ngẩng đầu nhìn con đường cái đang kéo dài đến tận chân trời, trong lòng buồn sầu. Việc sửa đường này, cũng không biết bao giờ mới xong. Có lẽ vĩnh viễn không xong?