Với tư cách là tổng biên tập treo tên của bộ "Đồng Quang Toàn Thư", một phần không nhỏ tinh lực của Thiệu Thụ Đức đều đặt vào việc viết sách.

Sau khi đến Nhạc Du Nguyên an ủi những bách tính di cư về phía Tây, hắn rất nhanh đã trở về cung, bắt đầu viết sách.

Sách của hắn tất nhiên không phải viết từ đầu. Thực tế là trong quá trình giáo dục lâu dài cho các con trai, hắn đã chuẩn bị rất nhiều bài giảng, bây giờ chỉ cần xâu chuỗi chúng lại, hệ thống hóa mà thôi.

Cuốn sách đầu tiên hắn biên soạn có tên là "Tiền tệ".

Nội dung không quá sâu xa, vì hiểu biết của hắn cũng rất hữu hạn, nhưng ở thời đại cổ điển thì chừng đó là tạm đủ dùng. Người đời sau vẫn còn cơ hội dựa trên cơ sở này mà đẩy cái cũ ra, mang cái mới vào, phát triển ra những lý thuyết mới.

Khiết Đan Vương hậu Nguyệt Lý Đóa và Cao Xương Vương hậu Tiết thị đang ở bên cạnh giúp biên soạn bài giảng.

Bột Hải Vương hậu Cao Nhu đang mài mực.

Trường Hòa Thái hậu Mông thị vẫn còn sống…

Bà sinh hạ một đứa con trai vào tháng tám, sau khi sinh xong thì khóc lóc thảm thiết, có cảm giác như vừa thoát chết trong gang tấc.

Thiệu Thụ Đức vốn định nói sinh con ở tuổi ngoài bốn mươi không đáng sợ đến thế, nhưng nghĩ lại thì thôi. Nghiệp hắn tạo ra, cứ thấy thoải mái là lại phóng vào cơ thể phụ nữ, chưa bao giờ màng đến hậu quả thế nào. Thế là hắn an ủi tử tế một phen, hứa rằng sau này sẽ không để bà sinh nữa, Mông thị lại mừng đến phát khóc.

Lúc này bà đang chuẩn bị giấy, biểu cảm trên mặt nhẹ nhàng thảnh thơi. Thấy Thiệu Thụ Đức viết xong một trang, bà liền thu lại, hong khô, sau khi toàn bộ cuốn sách hoàn thành, bà sẽ tự tay khâu thành tập.

Liêm thị đang chuẩn bị điểm tâm.

Sau khi chứng kiến trải nghiệm của Mông thị, nàng sớm chẳng còn chút ảo tưởng nào nữa.

Tháng mười năm Kiến Cực thứ mười lăm (915), nàng đã sinh hạ một cô con gái trong vương cung Cao Xương, nhưng nàng biết đây không phải là điểm kết thúc.

Bởi vì Thánh nhân dù có ân ái với người phụ nữ khác, cuối cùng vẫn luôn phóng vào cơ thể nàng, không ngoài dự đoán, nàng quả nhiên đã mang thai.

Khiến một vị Thái hậu của một nước mang thai, chuyện này khiến ngươi đắc ý đến thế sao?

Khẽ thở dài một tiếng, nàng lại tỉ mỉ bày biện món ăn ngon miệng, đợi đến khi Thánh nhân viết mệt rồi thì mang qua.

A Điệt thị thì đang nấu trà, hai cô con gái ở bên cạnh giúp đỡ.

Tháng sáu năm nay vừa sinh hạ một cô con gái.

Trong số nhiều người phụ nữ này, nàng là người ít học nhất, chỉ biết tiếng Hồi Hột, không thông thạo Hán văn. Hơn nữa sau khi Tát Đồ Khắc chết, Thánh nhân dường như cũng không còn hứng thú với nàng lắm.

Có lẽ, đây cũng không phải là chuyện xấu.

Thiệu Thụ Đức không quan tâm các "chiến lợi phẩm" đang nghĩ gì, mà thừa dịp cảm hứng đang lên, văn tứ tuôn trào, bút đi rồng bay phượng múa, vung bút không ngừng——vì nhiều thuật ngữ khó giải thích, dùng trong ngữ cảnh cổ văn lại khá khiên cưỡng, nên hắn viết thẳng bằng bạch thoại.

"Ta gọi vàng, bạc, đồng là kim loại quý. Nhưng bản thân kim loại quý không phải là tiền tệ hay đơn vị lưu thông, chỉ sau khi đúc thành đồng tiền có hình thức quy định, nó mớicụ bị (có) thuộc tính tiền tệ. Xét về lý thuyết, đây là loại tiền tệ hoàn hảo——thực tế thì rất khó nói..."

"Giả định rằng khi ngoại thương diễn ra, kim loại quý chảy ra ngoài, như vậy sẽ khiến số lượng tiền tệ trên thị trường giảm bớt, gây ra giá cả hàng hóa sụt giảm. Cho đến khi nhập khẩu giảm, xuất khẩu tăng, tiền tệ lưu chuyển ngược trở lại mới thôi."

"Cách gây ra tình trạng giảm sút tiền tệ không chỉ có xuất nhập khẩu. Đúc tượng Phật, vàng bạc bồi táng, cất vào kho v.v., đều có khả năng tạo ra sự dao động này, từ đó dẫn đến giá cả hàng hóa biến động mạnh."

"Lấy lương thực làm ví dụ, cùng là năm thái bình, cùng là mưa thuận gió hòa, cùng một địa phương, trong vòng vài năm ngắn ngủi, giá một đấu gạo tẻ có thể nhảy từ ba tiền lên ba mươi tiền, rồi lại rớt xuống mười tiền. Thực tế trong khoảng thời gian này, chi phí sản xuất lương thực không có gì thay đổi, tiêu thụ cũng không có gì thay đổi, nhưng giá cả lại xảy ra biến hóa to lớn, vì sao vậy? Không thoát khỏi quan hệ với lượng cung ứng tiền tệ, nói đơn giản là số lượng tiền đồng xuất hiện trên thị trường lúc nhiều lúc ít."

"Tiếp theo ta lại bàn về ảnh hưởng mà cung ứng tiền tệ tạo ra đối với hối đoái."

"Những năm gần đây, sản lượng bạc của Nhật Bản tăng theo từng năm. Theo lời thương nhân từ Minh Châu sang Nhật Bản buôn bán, rất nhiều hàng hóa trong nước Nhật đều đang tăng giá, tuy biên độ không lớn lắm nhưng năm nào cũng tăng, vô cùng kiên quyết. Nguyên nhân như phần trên đã nêu, cung ứng tiền tệ tăng mạnh."

"Ta giả thiết một tình huống lý tưởng mà lại cực đoan. Nhật Bản lấy bạc làm tiền tệ duy nhất, năng lực sản xuất hàng hóa, năng lực tiêu thụ của họ từ trước đến nay không thay đổi. Sau khi bạc liên tục được khai thác, từng xe từng xe thỏi bạc được đúc thành đồng tiền và đưa vào thị trường, giá cả các loại hàng hóa họ sản xuất ra đều xuất hiện đợt tăng nhanh chóng, nhưng thuộc tính sử dụng của hàng hóa không hề xảy ra bất kỳ thay đổi nào. Một trăm cân lương thực, nó chỉ có thể tạo ra tác dụng của một trăm cân lương thực, cái thay đổi chỉ có giá cả mà thôi."

"Trong tình huống này, đồng bạc của Nhật Bản thực tế đã mất giá."

"Giả sử trong thời gian này, sản lượng bạc của nước ta cũng sử dụng đồng bạc không tăng, lượng lưu thông đồng bạc trên thị trường hằng định, vậy thì đồng bạc Nhật Bản so với đồng bạc Đại Hạ cũng đã mất giá đáng kể, bởi vì họ 'phát hành tiền vượt mức', ta gọi đó là 'lạm phát'."

"Giả sử thương nhân Nhật Bản khi buôn bán tại Đại Hạ, bắt buộc phải đổi đồng bạc Nhật Bản trong tay thành đồng bạc Đại Hạ. Trong tình huống như vậy, vì quan hệ tiền tệ mất giá, người Nhật buộc phải lấy ra nhiều đồng bạc Nhật Bản hơn để đổi lấy đồng bạc Đại Hạ, điều này sẽ khiến họ rơi vào thế bất lợi về hối đoái. Trong đó liên quan đến một khái niệm, hối suất, có thể tra cứu ở phụ lục."

"Phần trước đã nói, thỏi bạc không phải là tiền tệ, đồng bạc mới là. Nhưng rất tiếc, rất nhiều người đánh đồng vàng khối, thỏi bạc với tiền vàng, tiền bạc, điều này đã mang lại sự tiện lợi cực lớn cho thương nhân Nhật Bản. Họ cầm đồng bạc Nhật Bản, chỉ cần trọng lượng đủ, thường có thể sở hữu giá trị sử dụng tương đương với đồng bạc Đại Hạ cùng trọng lượng. Nhận thức này khiến hối suất giữa Đại Hạ và Nhật Bản quanh năm cố định ở mức 1:1, thực ra là bất lợi cho thương mại nước ta."

"Ta ở đây đưa ra một câu hỏi đơn giản. Nếu cất giữ đồng bạc trong quốc khố, mà không lấy ra sử dụng, vậy nó là thỏi bạc hay là tiền tệ? Câu trả lời ở phần tiếp theo."

"Đúng vậy. Nếu đồng bạc chất đống trên giá của quốc khố bám đầy bụi, chứ không phải đưa vào thị trường, thì nó tương đương với thỏi bạc. Nhấn mạnh lại lần nữa, thỏi bạc không phải là tiền tệ, đồng bạc mới là. Đồng bạc khóa trong quốc khố chỉ có thể được xem là 'tư bản', chỉ khi nó được đưa vào thị trường mới có thể được xem là 'tiền tệ'."

"Dựa trên nhận thức này, Hộ bộ có thể thông qua việc tăng hoặc giảm số lượng đồng bạc đưa ra thị trường, để điều tiết giá cả hàng hóa và hối suất tiền tệ một cách nhân tạo. Nhưng ta muốn nhấn mạnh một điểm, nếu ngươi không có biện pháp phán đoán chính xác số lượng tiền tệ trên thị trường, tốt nhất đừng làm như vậy, chỉ gây ra tai họa mà thôi."

"Lại giả thiết một tình huống. Giả sử Thọ Châu thuộc Hoài Nam đạo đã mua một lượng lớn vải lông từ Linh Châu thuộc Quan Bắc đạo, dẫn đến tiền tệ địa phương chảy ra ngoài ồ ạt, giá cả các loại hàng hóa sụt giảm nghiêm trọng. Còn Linh Châu vì bán được lượng lớn vải lông, tiền tệ chảy vào ồ ạt, dẫn đến giá cả hàng hóa tăng vọt. Sau đó họ lại từ Thọ Châu mua một lượng lớn trà, tiền tệ lại chảy ra ngoài, giá cả hàng hóa Linh Châu giảm mạnh trên diện rộng, Thọ Châu vì ồ ạt chảy vào lượng lớn tiền tệ, giá cả hàng hóa sau khi giảm đến đáy lại trả đũa tăng vọt..."

"Tình trạng tăng vọt giảm mạnh trong thời gian ngắn như vậy, đối với dân sinh đều có hại. Vậy làm thế nào để tránh?"

"Ta đề xuất một giả thuyết. Thiết lập một cơ quan ký gửi, sẽ ảnh hưởng đến giao dịch thương mại quy mô lớn của lượng tiền tệ lưu thông một địa phương, bên mua và bên bán mở một két sắt ở đây, khi thanh toán hoặc nhập sổ, tiền tệ luân chuyển giữa các két sắt khác nhau, mà không cần thực sự xuất hiện trên thị trường, tránh xuất hiện sự can thiệp dữ dội."

"Cái tên của cơ quan ký gửi này có thể gọi là 'ngân hàng'. Thực ra ở phường thị các nơi, cơ chế 'ngân hàng thanh toán' này đã xuất hiện nhiều năm rồi. Nó vận hành tốt, sở hữu 'tư bản' đáng kể, đáng tin cậy, không hề nghi ngờ khả năng thanh khoản của nó. Lúc này, có một số việc có thể đơn giản hóa hơn nữa. 'Chứng chỉ ký gửi' (phiếu bạc) do ngân hàng cấp có thể trực tiếp lấy ra để giao dịch, ngân hàng thậm chí không cần phải di chuyển tiền tệ trong két sắt, chỉ cần thấy phiếu là đổi ngay là có thể đảm bảo tín dự."

Thiệu Thụ Đức viết càng lúc càng hăng, văn tứ tuôn trào như suối.

Hắn cố gắng dùng thứ ngôn ngữ dễ hiểu nhất, gần với bản chất nhất để giải thích các loại hiện tượng kinh tế.

Các loại danh từ xuất hiện trong đó, không thể không làm riêng một phụ lục để giải thích hoặc định nghĩa, thực ra khối lượng công việc cũng không nhỏ.

Sau khi viết mệt, hắn vẫy vẫy tay, tùy ý gọi một vị Vương hậu hoặc Thái hậu đến.

Họ tự động cởi áo trên, ngồi vào lòng Thiệu Thụ Đức.

Sau khi day nắn thỏa thích, tinh thần phấn chấn trở lại, hắn tiếp tục viết sách, có thể gọi là làm việc kết hợp nghỉ ngơi, hiệu quả cực cao.

"Biết cái này không?" Thấy trời dần về chiều, Thiệu Thụ Đức mệt rồi, bèn đặt bút xuống, lấy ra hai đồng bạc.

Một cái là tiền vàng Dinar, một cái là tiền bạc Dirham, đều là chiến lợi phẩm tịch thu được từ Ba Tư——bao gồm cả lần họ trả phí chuộc thành đó.

"Tiền tệ... Ba Tư." Tiết thị vẫn luôn xem bản thảo của Thiệu Thụ Đức bên cạnh, xem đến mê mẩn, đến nỗi váy mình biến mất cũng không phát giác.

Nếu là ngày thường, nàng tất nhiên phải phản kháng một phen rồi.

Bây giờ ư, có lẽ phát hiện rồi, nhưng đối mặt với cuốn sách mới có nội dung mới mẻ, khiến người ta bừng tỉnh ngộ này, nàng cảm thấy lần này có thể không phản kháng.

Tài học của Thánh nhân quả thực vượt xa Tỳ Già. Hơn nữa, ta cũng không cách nào phản kháng. Phản kháng càng kịch liệt, tư thế cuối cùng luôn càng nhục nhã.

"Tiền tệ Ba Tư." Thiệu Thụ Đức gật gật đầu, nói: "Phía Tây Nam Ba Tư có một nước nhỏ gọi là 'Saffar'. Trong nước đó có một nơi gọi là 'Thung lũng Panjshir', sản xuất bạc trắng, khai thác mấy chục năm, sản lượng chưa bao giờ giảm."

"Panjshir" trong tiếng Ba Tư nghĩa là "năm con sư tử", được bao quanh bởi dãy núi Hindu Kush. Trong thung lũng địa thế bằng phẳng, có sông ngòi, hồ nước, thổ nhưỡng phì nhiêu, hậu thế phần lớn người sống ở đây là người Tajik, thuộc Afghanistan.

Từ thời Bạch Y Đại Thực đến nay, nơi đây vốn sản xuất hai thứ: bạc trắng và ngọc lục bảo. Đến thế kỷ 21, người Tajik vẫn đang dùng bạc trắng và ngọc lục bảo sản xuất trong thung lũng để đổi lấy tài nguyên từ bên ngoài——khai thác bạc một nghìn năm, thật là...

"Khi thiếp ở Cao Xương cũng thấy rất nhiều tiền bạc Ba Tư, không ngờ lại là khai thác từ thung lũng này." Tiết thị có chút kinh ngạc.

Nàng không chút biến sắc kéo chiếc váy đã rơi xuống mắt cá chân lên.

"Cuộc chiến với Ba Tư không đánh được bao lâu nữa đâu." Thiệu Thụ Đức nói: "Trẫm liệu họ sớm muộn gì cũng đến cầu hòa."

"Vì sao?" Tiết thị chớp chớp mắt, hỏi.

"Há chẳng nghe 'nhương ngoại tất tiên an nội' sao?" Thiệu Thụ Đức nói: "Sự cầu hòa của người Ba Tư chẳng qua chỉ là kế hoãn binh mà thôi. Trước tiên rảnh tay để giải quyết vấn đề nội bộ, sau đó mới tính toán. Nếu không thì nội ngoại khốn đốn, quá khó khăn."

"Thì ra là vậy." Tiết thị gật gật đầu.

"Trước đây khi ở Cao Xương, Tỳ Già không cho nàng tham gia quốc chính?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Không, chàng chỉ cho thiếp xem Phật kinh. Nhưng thiếp thích xem tạp thư, rất thích." Tiết thị hơi có chút không tự nhiên.

Một là nghe thấy tên chồng, hai là vì váy lại rơi xuống mắt cá chân, hơn nữa động tác phía sau khó mà hình dung——

Giống như thung lũng Panjshir mùa đông, bị những cơn gió lạnh mạnh mẽ quét sạch lặp đi lặp lại, cỏ cây thưa thớt đều bị bẻ gãy. Chỉ có suối nước nóng dưới đất vẫn đang tuôn chảy, thể hiện một nét xuân ý khác biệt.

"Nàng cảm thấy Trẫm sẽ đồng ý yêu cầu của người Ba Tư không?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Bệ hạ chắc là sẽ đồng ý." Tiết thị nói.

"Vì sao chắc chắn như vậy?"

"Nếu bệ hạ không muốn, sứ giả Ba Tư đã không thể đến Lạc Dương rồi."

"Quả nhiên thông minh." Thiệu Thụ Đức cười nói: "Trẫm cướp bóc Ba Tư, một là muốn làm suy yếu thực lực của Ba Tư. Thực lực của họ yếu đi thì không có nhiều tham vọng nữa, sẽ không quá nghĩ đến việc mở rộng. Thứ hai ư, tất nhiên là muốn dùng tiền lương của Ba Tư để nuôi Tây Vực. Đại Hạ không phải không nuôi nổi Tây Vực, từ từ di dân khai khẩn, cuối cùng cũng sẽ khởi sắc, nhưng như vậy quá chậm, quá chậm. Nhất là trong giai đoạn đầu tích lũy, nếu giành được một khoản tiền của cải, có thể giành lại mười năm thậm chí vài chục năm thời gian."

Di dân khai khẩn chính là lăn quả cầu tuyết.

Lấy Liêu Đông làm ví dụ, hiện nay một năm di dân vài vạn người, nó đều có thể chịu đựng được, vì nơi đó đã có sản xuất khá đáng kể, năng lực tiếp đón đã mạnh lên.

Nhưng trong giai đoạn đầu, một năm cũng chỉ miễn cưỡng chi viện được vài trăm người, nghìn người.

Khái niệm tăng trưởng theo cấp số nhân, Thiệu Thụ Đức vô cùng rõ ràng. Nếu có thể nâng cao cơ số giai đoạn đầu, vậy thì thời gian càng kéo dài, tăng trưởng cấp số nhân càng kinh người, có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian.

"Nhưng Ba Tư cũng không thể quá yếu." Thiệu Thụ Đức lại nói: "Trẫm không muốn diệt vong Ba Tư, trong thời gian ngắn cũng không có thực lực đó. Dù có may mắn diệt vong cũng không cách nào thống trị, quá xa. Cho nên, tình trạng lý tưởng nhất chính là, chúng ta giao thiệp với một nước Ba Tư đất đai rộng lớn, dân cư đông đúc nhưng mâu thuẫn nội bộ trùng trùng, khủng hoảng bên ngoài tứ phía, có thể đạt được lợi ích tối đa."

"Bệ hạ cuối cùng là muốn làm ăn buôn bán với Ba Tư sao?" Tiết thị hỏi.

"Người phụ nữ thông minh." Thiệu Thụ Đức khen: "Nàng vì sao lại nghĩ như vậy?"

"Mỏ bạc ở Panjshir, bệ hạ nếu chiếm rồi, sợ là ngày ngày chìm trong chiến tranh, không cách nào an tâm khai thác." Tiết thị nói: "Hơn nữa Tây Vực cũng không đủ người để đi khai mỏ. Chi bằng như vậy, không bằng để người Ba Tư khai thác rồi đưa qua, thế này còn đỡ được chi phí to lớn của chiến tranh."

"Làm sao để người Ba Tư đưa qua?"

"Tất nhiên là làm ăn buôn bán rồi." Tiết thị chỉ vào một trang bản thảo, nói: "Bệ hạ cũng đã nói. Nếu một nơi bạc rất nhiều, đồ vật của họ sẽ trở nên rất đắt đỏ. Các thương nhân sẽ nghĩ cách đi nước ngoài mua đồ rẻ, mang về trong nước bán, kiếm lợi nhuận khổng lồ. Cứ như thế nhiều lần, thợ thủ công địa phương không có việc làm, lần lượt phá sản. Đến cuối cùng, càng phụ thuộc vào nguồn cung hàng hóa nước ngoài, bạc trắng cuồn cuộn không dứt chảy vào Đại Hạ, không thể đảo ngược."

Nói xong đoạn này, Tiết thị không nhịn được run cầm cập.

Mùa hè năm 2022, cơ quan quản lý thiên tai Afghanistan cho biết: Vì thời tiết khắc nghiệt, thung lũng Panjshir gây ra lũ lụt kỷ lục. Cây cối bị dòng lũ bộc phát cuốn đổ, ngã rạp sát trên mặt đất, nước đục trong thung lũng tràn lan, và xuất hiện hiện tượng địa chất bất thường thường thấy khi lũ lụt bùng phát: đỉnh núi biến dạng, phồng lên.

"Cuốn sách này không đọc uổng phí chứ?" Thiệu Thụ Đức đắc ý cười nói: "Trẫm đặt Tây Vực thương xã là để chuẩn bị cho phương diện này. Rất nhiều người đều cảm thấy Tây Vực suy tàn rồi, không có gì đáng làm, nhưng Trẫm là người nông cạn như vậy sao? Ha ha."

Tiết thị nhìn Thiệu Thụ Đức, ánh mắt khó hiểu. Không ngừng tìm tòi một người trí tuệ nắm trong tay, anh minh thần võ như thế này, vì sao lại hạ lưu như vậy? Nếu ngươi nghiêm túc một chút, danh tiếng, thành tựu tuyệt đối không chỉ dừng ở đó.

Thậm chí, đừng kích thích, nhục nhã mình quá mức, dùng chút thời gian mài giũa, mình còn kháng cự như vậy sao? Dù sao Tỳ Già bất luận từ phương diện nào mà nói, đều không ở cùng một đẳng cấp với Thánh nhân...

"Sau này sách Trẫm viết, nàng cứ tùy ý xem." Thiệu Thụ Đức nói.

"Cuốn tiếp theo viết gì?" Tiết thị cố nhịn sự khác lạ, hỏi.

"《Bẫy dân số》." Thiệu Thụ Đức nói: "Tuy nhiên, nàng đọc xong nửa cuốn 'Tiền tệ' này, cũng phải trả chút chi phí chứ?"

Tiết thị không hiểu.

"Đọc một cuốn sách, sinh cho Trẫm một đứa con." Thiệu Thụ Đức nói.

Tiết thị lườm hắn một cái, nhưng thực ra không phản đối gì mấy.

"Sau khi bụng to rồi, đi cho Tỳ Già xem." Thiệu Thụ Đức lại nói.

Tiết thị vùng vẫy dữ dội.

Bên ngoài trời bắt đầu rơi tuyết lông ngỗng.

Nguyệt Lý Đóa vốn đã sớm không thấy lạ với sự biến thái của Thiệu Thụ Đức, thu dọn bản thảo, giao vào tay Mông thị.

Mông thị vừa nãy cũng đọc một lượt.

Cuốn sách này chưa viết xong, nhưng nội dung hiện tại đã đủ khiến người ta kinh hãi.

Lợi hại nhất là, nội dung trong sách vô cùng dễ hiểu, khiến người ngoại đạo cũng có thể xem hiểu, và có thu hoạch——có vài thứ, quan lại thường xuyên tiếp xúc tài chính có lẽ cũng hiểu lơ mơ một chút, nhưng chưa bao giờ có người hệ thống hóa giảng giải như vậy.

Thánh nhân đã làm được, sau khi hoàn thành bản thảo, in ấn, phân phát, có lẽ sẽ tạo ra ảnh hưởng vô cùng sâu rộng.