Vâng, chỉ là "khung sườn" mà thôi, chưa phải là quy tắc chi tiết. Vì đây là một công trình to lớn, cần một thời gian dài để hoàn thiện. Hiện tại mà nói, có thể dựng ra được khung sườn đại khái đã là không tệ rồi.

Cuối tháng tư, Hộ bộ Thượng thư Đỗ Hiểu dâng lên một bản "Thuế tắc".

Thiệu Thụ Đức mở ra xem qua, sau đó trầm tư hồi lâu.

"Đỗ khanh quả nhiên có đại cách cục." Thiệu Thụ Đức đột nhiên cười tươi, nói: "Ngươi đề nghị khôi phục chế độ Tể tướng phán Tam ti, có biết điều này có nghĩa là gì không?"

"Thần một lòng vì công, không có suy nghĩ nào khác." Đỗ Hiểu đáp.

Thiệu Thụ Đức khẽ gật đầu, ông tin Đỗ Hiểu nói lời chân thật. Đỗ gia huynh đệ cũng coi là lão thần rồi, tầm nhìn không thấp đến mức đó.

Cái gọi là Tể tướng phán Tam ti, là chế độ xuất hiện trong thời kỳ khủng hoảng tài chính đời Đường.

Tam ti, tức là ba bộ phận Hộ bộ, Diêm thiết, Độ chi; hai cái đầu là nơi thu tiền, cái sau là nơi tiêu tiền.

Từ trung hậu kỳ Đường, vì phản loạn nổ ra liên miên, chi tiêu khổng lồ, vấn đề tài chính ngày càng trở nên sống còn đối với triều đình, nên lệnh cho một vị Tể tướng "phán Tam ti", chuyên trách quản lý tài chính. Từ đó, ba bộ phận vốn không thống thuộc lẫn nhau này được đặt dưới quyền trực tiếp của vị Tể tướng mang danh hiệu "phán Tam ti", trên thực tế đã trở thành một cơ quan thu chi tài chính độc lập.

Thời kỳ hỗn chiến cuối đời Đường, tài chính của Sóc Phương quân do Cung quân sứ nha môn quản lý, thực hiện thống chế quân sự.

Sau khi khai quốc, dần dần được bàn giao lại cho Hộ bộ.

Bây giờ, với tư cách là Hộ bộ Thượng thư, Đỗ Hiểu đề nghị mô phỏng cách làm thời khủng hoảng tài chính đời Đường, chuyên trách thành lập một cơ quan thu thuế, xuất nạp, đặt dưới sự quản lý trực tiếp của Tể tướng nhằm nâng cao địa vị của nó.

Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là việc tước bỏ quyền lực của chính mình, không hề dễ dàng chút nào.

Tất nhiên, xét đi xét lại thì, với tư cách là một "lão làng" trong quan trường, Đỗ Hiểu hiểu rất rõ nguồn gốc quyền lực của mình đến từ đâu. Việc hắn đề xuất kiến nghị như vậy, tất nhiên sẽ bị người trong Hộ bộ mắng chửi, nhưng thì đã sao? Chỉ cần Thánh nhân nhớ tới công lao của hắn là được rồi.

"Cái tên Tô dung sứ này không hay, đổi thành Thuế vụ sứ đi." Thiệu Thụ Đức lại nói: "Lưỡng thuế pháp đã áp dụng được một trăm bốn mươi năm, không còn là thời đại Tô dung điệu nữa. Chức Thuế vụ sứ này liên quan mật thiết đến quốc kế dân sinh, người nắm giữ chức này có thể vào Chính sự đường làm Tể tướng."

"Bệ hạ thánh minh." Đỗ Hiểu tán dương.

Thiệu Thụ Đức tiếp tục lật xem bản "Thuế tắc".

Thuế của triều đình đại khái có thể chia thành hai loại lớn là Điền thuế và Thương thuế.

Điền thuế đúng như tên gọi, thu từ nông dân, chia thành hai loại lớn là Hộ thuế và Địa thuế. Ngoài một lượng nhỏ tiền mặt ra, đa phần là vật phẩm, do quan phủ địa phương chịu trách nhiệm thu gom.

Phần lớn Điền thuế, ví dụ như lương thực, không nhất thiết phải chuyển tới trung ương, vì vận chuyển đường dài tiêu hao quá lớn, nếu không phải trường hợp cần thiết thì thông thường sẽ lưu kho tại địa phương.

Huyện có Huyện khố, Châu có Châu khố, Quốc có Quốc khố, Hộ bộ sẽ định kỳ phái người đi tuần tra, đối chiếu sổ sách.

Giám sát ngự sử cũng có quyền kiểm tra.

Những vật phẩm có giá trị tương đối cao hoặc gọn nhẹ như vải vóc, da thú, tiền đồng... thì tỷ lệ vận chuyển tới trung ương sẽ cao hơn nhiều. Khi chiến tranh thường xuyên, địa phương thậm chí không được giữ lại chút nào, toàn bộ đều phải chuyển tới kinh thành.

"Thời kỳ phiên trấn cát cứ cuối đời Đường, từng định ra nguyên tắc 'Lưỡng thuế tam phân', Đỗ khanh cảm thấy thế nào?" Ánh mắt Thiệu Thụ Đức đặt trên phần Điền thuế, lên tiếng hỏi.

Ý của Lưỡng thuế tam phân là Hộ thuế và Địa thuế thu được, một phần ba để lại châu, một phần ba đưa cho Sứ (Tiết độ sứ), một phần ba nộp lên (chuyển tới triều đình), tỷ lệ khá rõ ràng.

"Thần cho rằng, tình hình các Đạo không giống nhau, không thể đánh đồng được." Đỗ Hiểu nói.

Đây mới là người thông minh.

Thánh nhân đề xuất cải cách chế độ phân thuế, chẳng phải chính là muốn quy định rõ vấn đề phân chia Điền thuế ở các Đạo như thế nào sao?

Theo nguyên tắc Lưỡng thuế tam phân truyền thống thì chắc chắn là không được rồi.

Nếu làm vậy, Điền thuế để lại địa phương sẽ lên tới hai phần ba, triều đình chỉ được một phần ba. Địa phương có nguồn lực dồi dào để phát triển xây dựng, còn triều đình tự nhiên mất đi một khoản thu nhập lớn, dĩ nhiên là không vui.

Nói trắng ra, đó chính là vấn đề tranh giành nguồn lực giữa trung ương và địa phương.

Huống hồ, tình hình các Đạo quả thực khác nhau.

Như các Đạo An Tây, Vân Nam, Liêu Đông..., ngay cả khi để lại hai phần ba Điền thuế tại địa phương thì cũng là hợp lý.

Lấy Đạo An Tây làm ví dụ, nơi đó vẫn đang chiến tranh, đồn trú một lượng lớn binh lực, lương thực tự sản xuất còn không đủ, cần phải nhập từ bên ngoài vào, nếu ngươi còn bắt vận chuyển Điền thuế đi tới đi lui, chẳng phải là tự tìm phiền phức, làm tăng tiêu hao vô ích sao?

Trên thực tế nơi này hiện đang thực hiện chính sách để lại toàn bộ Điền thuế cho Đạo và Châu.

Còn những vùng không có chiến loạn, hoặc là vùng có Điền thuế tương đối sung túc thì có thể tăng tỷ lệ lên một cách thích hợp, triều đình lấy đi một nửa hoặc nhiều hơn, đều có thể chấp nhận được.

"Trẫm cũng có ý này." Thiệu Thụ Đức nói: "Các Đạo Giang Hoài, thái bình không có chuyện gì, lại có mỹ danh là vùng đất cá gạo (ngư mễ chi hương). Hà Bắc đất phẳng vô tận, ruộng tốt ngàn dặm, trẫm thấy có thể nộp lên trên hơn một nửa, thậm chí nhiều hơn. Tỷ lệ cụ thể, các ngươi hãy bàn bạc lại."

"Thần tuân chỉ." Đỗ Hiểu cảm thấy áp lực nặng nề, chuyện này không dễ làm chút nào, điều chỉnh tỷ lệ thế nào thì cũng sẽ bị mắng thôi.

Giả sử Thánh nhân muốn thu bảy phần Điền thuế từ Giang Nam, còn Điền thuế Đạo An Tây lại để lại toàn bộ tại chỗ, người Giang Nam có vui lòng không? Đây còn coi là trường hợp tốt, trong thực tế thi hành, rất có thể còn phải cấp bù cho Đạo An Tây, nghĩa là Điền thuế của họ không đủ dùng, còn cần phải điều từ nơi khác tới...

Dùng tài phú của Giang Nam, để nuôi dưỡng kình binh phương Bắc. Đây là chủ trương mà Thánh nhân đưa ra, quả nhiên vô cùng hình tượng.

"Giờ hãy nói về Thương thuế." Thiệu Thụ Đức mời Đỗ Hiểu ngồi xuống bên cạnh mình, chỉ vào mục Khước thuế nói: "Ngươi đề nghị bãi bỏ một số loại thuế, rất tốt. Một năm thu không được bao nhiêu tiền, trái lại còn làm gà bay chó sủa, bách tính bất an, quả thực nên ngừng thu, rất tốt."

Khước thuế có tổng cộng mấy chục loại, hạng nhất một năm thu mấy trăm vạn mân, hạng chót một năm thu vài trăm mân.

Tuy thu được ít, nhưng cũng gây nhiễu dân như nhau, chỉ làm tăng thêm sự chán ghét, có khi chi phí thu thuế còn không bù nổi, không bằng bãi bỏ.

Phải rồi, Khước thuế là do triều đình trực tiếp thu, không liên quan tới địa phương.

Ví dụ như Khước trà tiền, có thể hiểu là thuế tiêu thụ đối với loại hàng hóa là trà lá.

Trung Quốc đời sau có tổng cộng mười lăm loại hàng hóa lớn như thuốc lá rượu bia, pháo hoa, mỹ phẩm cao cấp, trang sức ngọc thạch, xăng dầu thành phẩm, v.v... là có thuế tiêu thụ, các loại khác thì không.

Thời này cũng vậy, một số ít hàng hóa như muối, trà, sơn, sắt, than... thì có Khước thuế, đa phần còn lại thì không.

Sau đời Trung Đường, để thu thuế muối, triều đình phái Khước diêm sứ; để thu thuế sắt, phái Khước thiết sứ.

Ban đầu khi chỉ có hai loại Khước thuế này, triều đình chuyên thiết lập một chức Diêm thiết sứ để tổng quản các loại thuế này.

Diêm thiết sứ có các phân nhánh ở khắp các trấn, chuyên lo việc thu thuế.

Sau này thêm thuế trà, thuế sơn..., tên gọi không đổi, vẫn do Diêm thiết sứ phụ trách.

Những cơ quan thu thuế trực thuộc triều đình này, trên lý thuyết không liên quan tới phiên trấn địa phương, phiên trấn cũng không có quyền can thiệp vào công việc của họ. Khi gặp khó khăn trong việc thu thuế, Giám quân mà triều đình phái tới các trấn còn phải đốc thúc Tiết độ sứ hỗ trợ thu thuế và vận chuyển.

Có thể nói, Khước thuế mới là huyết mạch tài chính của triều đình, vì đây là loại thuế chỉ thuộc về triều đình, không cần phải chia sẻ lợi ích với địa phương - trên lý thuyết là vậy, tình hình thực tế thì tương đối phức tạp.

"Các loại tạp khước được miễn giảm hơn ba mươi vạn mân, nhưng gia tăng thu Khước tửu tiền, liệu có thỏa đáng không?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Bệ hạ, thần và các đồng liêu cho rằng, tạp khước đã bãi bỏ, sự nhiễu loạn mà bách tính phải chịu đã giảm bớt, nay chỉ thu thêm một khoản Khước tửu tiền, chắc là không trở ngại gì lớn." Đỗ Hiểu nói.

Nói xong, hắn giải thích cặn kẽ hơn một chút.

Tạp khước thu không được bao nhiêu tiền, nhưng thuế lại tới cửa, điệu bộ hống hách, nhiễu dân cực kỳ.

Ngươi giảm bớt một loại tạp khước, bách tính sẽ bớt chịu một phần nhiễu loạn.

Tính ra thì, bãi miễn hơn mười loại tạp khước, cuộc sống của bách tính - chủ yếu là những thương nhân kinh doanh trong ngành nghề đó - sẽ dễ thở hơn nhiều, trong lòng cũng thoải mái.

Trong tình huống đó, tăng thêm một khoản Khước tửu tiền, thực sự không đáng là bao.

"Đời Đường trước đây lần cuối cùng thu Khước tửu tiền là khi nào, thu được bao nhiêu?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Năm Thái Hòa thứ tám đời Đường Văn Tông (834), thu được hơn 156 vạn mân."

"Một trăm mấy chục vạn mân này, không bao gồm Hà Bắc chứ?"

"Chủ yếu là Quan Trung, Hà Nam, Giang Nam v.v..."

"Quốc triều có thể thu được bao nhiêu Khước tửu tiền, các ngươi đã ước tính chưa?"

"Không dưới ba trăm vạn mân."

"Thuế rượu không dễ thu đâu." Thiệu Thụ Đức nói: "Khước tửu tiền thời Đường sở dĩ lúc thu lúc bỏ, không phải là không có nguyên do."

Nói đơn giản, nấu rượu không phải công nghệ cao siêu gì.

Bách tính tự nấu tại nhà cũng được, thật sự không nhất thiết phải tới quán rượu mua loại rượu có giá đắt đỏ do đã cộng thêm chi phí thuế rượu.

Khi đời Đường thu loại thuế này liền gặp phải vấn đề đó, bách tính lén lút nấu rượu thành phong trào, cấm mãi không dứt.

Quan phủ ban đầu định mức thuế 250 văn một đấu rượu, sau đó phát hiện ra căn bản không thể thi hành, vì người ta không thèm tới mua nữa. Đến cuối cùng, chỉ đành tự tìm cách.

Ví dụ như quan phủ Trường An đi từng nhà thu, quy định quán rượu, hộ nấu rượu nộp một khoản tiền tháng là xong, tương đương với việc thu một khoản tiền thuế cố định, mức thuế định ra trước đó chẳng có tác dụng gì.

Có nơi cố gắng kiểm soát việc mua bán men rượu, từ góc độ này để thu thuế, đúng là kẻ tinh ranh.

Có nơi để hoàn thành định mức Khước tửu tiền do triều đình đặt ra, liền thẳng thừng phân bổ vào Điền thuế, thu từ tất cả các hộ dân.

Triều đình thấy cảnh hỗn loạn liên miên, liền cấm đoán, tránh việc vắt chanh bỏ vỏ.

Chỉ khi nào thật sự thiếu tiền mới tạm thời "hút một hơi", sau khi tình hình ổn định lại lập tức dừng thu, vì loại thuế này thực sự nhiễu dân, đang phá hoại nền móng của triều đình.

"Khước tửu tiền thôi bỏ đi." Thiệu Thụ Đức suy nghĩ hồi lâu sau, cuối cùng quyết định từ bỏ, chỉ nghe ông nói: "Thu không được bao nhiêu tiền, ngược lại còn tổn hại uy tín triều đình, có hại mà không có lợi. Nay thiên hạ thái bình, nhà nhà ở vùng đất phương Bắc đều nuôi gia súc, việc mua bán ngựa rất thịnh hành, thu một khoản Khước mã tiền, mỗi năm nhập kho một trăm vạn tấm lụa, cũng tương đương với Khước tửu tiền rồi."

Nói tới đây, lại phải nhắc tới chế độ tiền tệ hỗn loạn, cái này đúng là cái hố sâu.

Vì nguyên nhân lịch sử để lại, từ thời Sóc Phương quân, việc mua bán ngựa đã lấy lụa làm đơn vị định giá - không phải tiền đồng, không phải bạc nguyên, mà là lụa.

Giá lụa không đồng nhất, loại rẻ hai ba trăm tiền một tấm, loại trung bình 500-800 tiền, loại đắt vài ngàn vạn tiền, việc giao dịch, thu thuế vô cùng phiền phức, nhưng hiện tại cũng không có cách nào tốt hơn. Chỉ có thể nghĩ cách để các thương nhân dần dần chuyển sang giao dịch bằng phiếu bạc nguyên, như vậy việc định giá, giao dịch, thu thuế đều thuận tiện hơn.

"Thần tuân chỉ." Nghe thấy Thánh nhân không định thu Khước tửu tiền nữa, Đỗ Hiểu ghi chép lại, chuẩn bị sau khi về sẽ gạch bỏ điều khoản này.

Đồng thời cũng có chút khâm phục, Thánh nhân có thể tạo ra loại thuế mới mà không gây nhiễu dân, còn khiến người ta nộp một cách tình nguyện - nếu không có lượng giao dịch ngựa lớn như vậy, Khước mã tiền cũng không có cơ sở để thu.

Ngoài ra, cùng với việc than đá được sử dụng rộng rãi, Khước môi tiền tăng vọt, tốc độ tăng trưởng khiến người ta phải kinh ngạc, từ vài vạn mân ban đầu, đến nay đã khoảng 60 vạn mân, mới hơi bình ổn một chút.

Khước kiềm tiền, năm ngoái thu được hơn mười vạn mân. Đây vẫn là thu trong điều kiện thuế suất cực thấp, lúc đó vì khuyến khích diêm kiềm thảo nguyên vào Trung Nguyên nên miễn thuế hoặc chỉ thu thuế suất cực thấp, tương lai chắc chắn phải từ từ tăng lên.

Nhưng than đá và diêm kiềm đã khiến người ta không thể rời xa, cái trước có thể nấu ăn, sưởi ấm, rẻ hơn mua củi, cái sau liên quan đến việc tẩy nhờn len cừu, đều là những thứ cần thiết trong sản xuất và đời sống.

Thánh nhân nắm bắt được các khoản thuế như ngựa, than đá, diêm kiềm này, quả thực là thần bút.

"Khước thuế là trọng điểm, mỗi năm thu hơn ngàn vạn, không cần chia sẻ với địa phương, là túi tiền mà triều đình nắm trong tay." Thiệu Thụ Đức nói tiếp: "Ngươi quay về rồi, cùng người khác suy tính lại xem, các loại tạp khước gây nhiễu dân thì miễn đi. Những khoản khác thu như thường lệ, về thuế suất các ngươi hãy bàn bạc lại. Thuế suất diêm kiềm có thể tăng nhẹ một chút, nhưng không được tăng quá nhiều. Da lông thú có thể bắt đầu thu Khước thuế, thuế suất trước mắt đừng định quá cao, tránh làm người ta hoảng sợ. Tóm lại hãy hoàn thiện thêm đi, đợi mọi chuyện lắng xuống, Trẫm sẽ mở hội Quan phong vấn đối, khi đó người của Đông Cung, Lý phiên viện, Xu mật viện đều sẽ tới."

"Thần tuân chỉ." Đỗ Hiểu đáp.

Sau khi nói chuyện thêm một lát, hắn nhanh chóng lui ra.

Thiệu Thụ Đức gọi Vương Ngạn Phạm tới, nói: "Triệu Tề Vương vào gặp."

Tề Vương Thiệu Quan Thành cũng đã về kinh, tham gia vào cuộc cải cách chế độ thuế khóa lần này.

Thiệu Thụ Đức đã giao cho hắn nhiệm vụ, đó là hoàn thiện chi tiết của phần quan trọng khác trong Thương thuế (Quan thuế và Trừ mạch tiền).

Cái trước là sở trường của hắn, cái sau cần phối hợp với các bộ phận khác, tính đến nay đã gần một tháng, là lúc nên xem xét tiến độ rồi.