"Lông cừu trắng mùa xuân mới cắt, một cân loại thượng 30 văn, loại trung 25 văn, loại hạ 20 văn."

"Áo lông một chiếc, loại thượng giá 400 văn, loại thứ 350 văn, loại hạ 300 văn."

"Tử thục miên lăng một thước, loại thượng giá 66 văn, loại thứ 65 văn, loại hạ 64 văn."

Có thơ rằng "Ngũ nguyệt Thiên Sơn tuyết, vô hoa chỉ hữu hàn" (Tháng năm tuyết Thiên Sơn, không hoa chỉ có lạnh), tháng năm còn như thế, huống hồ là tháng tư.

Thế nhưng ở Y Châu nằm nơi sườn nam Thiên Sơn, thì đã sớm xuân ấm hoa nở, đợt lương thực đầu tiên đã thu hoạch nhập kho — trên thực tế, khí hậu toàn bộ Tân Cương rất đa dạng, không thể đánh đồng, thời điểm Nguyên Tiêu, Bắc Cương bão tuyết liên miên, thì Thổ Lỗ Phiên, Cáp Mật lại đã có thể gieo hạt mùa xuân.

Y Châu chính là Cáp Mật, cũng nằm trong một đơn vị địa lý độc lập: bồn địa Cáp Mật.

Theo một ý nghĩa nào đó, đây là một phiên bản khác của bồn địa Thổ Lỗ Phiên.

Cũng là địa thế bắc cao nam thấp, cũng có một vùng trũng trung tâm là hồ Sa Nhĩ, cũng xây dựng giếng kênh để tưới tiêu ruộng đồng.

Nhưng từ xưa đến nay, dân số Cáp Mật vẫn ít hơn Thổ Lỗ Phiên, nguyên nhân vô cùng phức tạp. Vừa liên quan đến địa thế, khí hậu, lại vừa liên quan đến chính trị, lịch sử, rất khó nói rõ ràng —

Trong lịch sử, vào năm Càn Long thứ tư, sau khi đẩy mạnh di dân, cũng chỉ có 9600 nhân khẩu, còn không bằng thời kỳ hai Hán, Tùy, Đường.

Đến năm Càn Long thứ hai mươi sáu, tăng lên hơn 1,2 vạn người.

Thời Đạo Quang trung kỳ, gần hai vạn người.

Đầu thời Tuyên Thống, lại rớt xuống 1,3 vạn.

Đương nhiên, Đông Cương, Bắc Cương còn khá hơn, Nam Cương càng bất đắc dĩ hơn. Bởi vì triều đình nhà Thanh thực thi chính sách "Hán - Hồi cách ly" nghiêm ngặt, cấm bách tính nội địa di cư đến Nam Cương, khiến cho nơi đó toàn là "người Hồi Hột", điều này cũng đã gieo xuống nhân quả cho loạn A Cổ Bách sau này.

Ngày mùng một tháng tư, Triệu Tại Khánh đến Y Châu.

Năm nay hắn không ở nhà ăn Tết, "tâm với sự nghiệp" cực kỳ nặng, cuối tháng giêng đã tập hợp những phu dịch hắn thuê ở Đôn Hoàng lại, dẫn theo hơn hai ngàn con lạc đà, chở một lượng lớn khí giới quân dụng, hướng về phía Cao Xương tiến phát.

Phấn đấu như vậy, nguyên nhân đằng sau thật ấm lòng: Triệu Tại Khánh đang vội vàng tìm Thánh nhân để chúc mừng (thanh toán).

"Chỗ nghèo nàn." Lão nhân trong thương đội còn đỡ, kẻ mới gia nhập vừa nhìn thấy tòa thành đất rách nát này, cùng những con phố chật hẹp nồng nặc mùi phân cừu, lập tức mất hết cả hứng, cười nhạo: "Sợ là chẳng khác gì mấy tòa thành đất trên thảo nguyên."

"Sao lắm lời quái gở thế?" Một lão nhân tát hắn một cái bạt tai, sau đó lại thần thần bí bí nói: "Có mấy ả kỹ nữ bán hoa "cửa nửa khép" ở cạnh chuồng cừu, cả người nồng mùi hôi, ngươi có đi không?"

Kẻ mới đến mắt sáng rực lên, nói: "Đi! Sao lại không đi! Cái ta cần chính là cái mùi hôi này! Hồ cơ đấy, ta còn chưa chơi qua."

"Thế mới đúng." Lão nhân cười nói: "Chẳng qua là chỗ dừng chân nghỉ ngơi chơi bời thôi, có gì mà phải kén chọn?"

Thương đội ở lại đây hai ngày, Triệu Tại Khánh cho người ta nghỉ một ngày, để họ tự tìm thú vui. Còn hắn thì đi tới phủ Thứ sử bái kiến, mang đến cho Phò mã Triệu Phượng rất nhiều món hàng chỉ ở Lạc Dương, Trường An mới có thể mua được.

"Thánh nhân ước chừng phải tháng sau mới khởi hành đến Y Châu." Triệu Phượng lập tức tự tay pha một ấm trà, nhấp vài ngụm, vẻ mặt đầy say mê, chốc lát sau mới mở mắt ra, nói.

"Tại sao phải tháng sau?" Triệu Tại Khánh hỏi.

"Lời này ngươi không nên hỏi, nhưng nói cho ngươi cũng không sao." Triệu Phượng nói: "Rất đơn giản, đợi tuyết tích trên Thiên Sơn tan hết, triệu kiến chư tướng Bắc Đình, bố trí nhiệm vụ tác chiến. Xong xuôi mới đông quy. Thậm chí, lão nhân gia người còn có thể ở lại Cao Xương thêm một thời gian, xem thử năm nay đánh thảo cốc có thuận lợi hay không."

"Thì ra là vậy." Triệu Tại Khánh lẩm bẩm.

"Sao? Tiền không đủ dùng rồi? Không phải đã đưa cho các ngươi một lô hàng rồi sao?" Triệu Phượng hỏi.

Thứ hắn nhắc đến chắc hẳn là Thánh nhân bán giá thấp một lô hàng Vân Nam cho bốn vị đại hào thương là Triệu thị, Khang thị, Thác Bạt thị, Gia Cát thị, tính là một loại trợ cấp biến tướng.

"Lô hàng đó đúng là kiếm được không ít." Triệu Tại Khánh cười khổ: "Nhưng nhà to nghiệp lớn, chi tiêu cũng lớn. Không nói đâu xa, nhà ta ở tám châu Linh, Lương, Cam, Túc, Qua, Sa, Y, Tây mỗi nơi đều đặt kho bãi, chuyển vận lương thảo, khí giới, quân tư, thuê người đâu chỉ mấy ngàn? Tuy nói triều đình cho phí vận chuyển, nhưng chút tiền đó sao mà đủ?"

"Nói vậy thì không thú vị rồi." Triệu Phượng cười nói: "Các ngươi mỗi khi đến một nơi, đều đại tứ bán hàng hóa, kiếm được không ít nhỉ? Cứ nói món Tử thục miên lăng ở trong thành bán hơn sáu mươi tiền một thước, chính là do các ngươi buôn đến chứ gì? Còn có Phi thục miên lăng, Ích Châu bán tí đoạn, Phi cao bố sam đoạn vân vân. Ồ, đúng rồi, lúc các ngươi quay về chắc sẽ không tay không chứ? Đi mấy ngàn dặm rồi, lẽ nào không mang chút hàng hóa Tây Vực? Vận đến Trung Nguyên, đó là cái giá trên trời đấy."

Triệu Phượng không hề phóng đại chút nào.

Bách tính bình thường ở Y Châu thì bỏ qua, những kẻ hơi có chút tiền, khi muốn sống một cuộc sống khác biệt, thì phải hỏi mua đồ của những thương nhân này, ví như những món lụa là gấm vóc kia.

Triệu Tại Khánh nghe xong, sắc mặt không hề thay đổi, tiếp tục than khổ: "Tây Vực bị đánh thành cái dạng quỷ đó, lấy đâu ra nhiều hàng? Hơn nữa, rất nhiều hàng là từ Ba Tư, Đại Thực, thậm chí Thiên Trúc chuyển đến mà. Nay hàng Thiên Trúc thì vẫn còn, nhưng hàng Ba Tư, Đại Thực lại đứt quãng, chịu ảnh hưởng rất lớn, hơn nữa người bán hàng từ người Ba Tư, người Túc Đặc, biến thành người Hồi Hột (Khả Tát Hồi Hột), qua thêm một lượt tay nữa, tiền lời liền ít đi."

"Điều ngươi nói quả là thực tình." Triệu Phượng gật đầu, nói: "Yên tâm, ta nghe nói Thánh nhân kiếm được rất nhiều nữ nô, muốn bán giá thấp một lô cho bốn nhà các ngươi. Đừng chen chúc bán ở Lạc Dương, hãy đi về phía nam, đi thuyền đến Dương Châu, Tô Châu, Nhuận Châu, Hàng Châu, những người có tiền làm ăn ở đó không ít, có thể sẽ bán được giá tốt."

Triệu Tại Khánh trong lòng mừng thầm, nhưng vẫn có vẻ mặt mày ủ rũ.

Triệu Phượng liếc hắn một cái, nói: "Đừng giấu giếm nữa, nói đi, việc gì?"

"Sử quân ở đây có hoang địa nào tiện sử dụng không?" Triệu Tại Khánh hỏi.

"Có thì chắc chắn là có, nhưng ngươi hỏi cái này làm gì?" Triệu Phượng thấy lạ hỏi.

"Năm ngoái Thánh nhân công phá Sơ Lặc, đoạt được các loại bảo bối trong vương cung, bán cho thương đồ, bắt họ lấy lương thực để giao dịch." Triệu Tại Khánh nói: "Có người cảm thấy vận chuyển lương thực đường dài không đáng, thế là tập hợp một nhóm hương đảng, ở châu Cô Mặc lén lút tìm một mảnh đất, tự mình trồng lương thực, sau khi thu hoạch vận đến Sơ Lặc, bán cho triều đình, thu được lợi nhuận lớn."

"Cái này..." Triệu Phượng nghe xong có chút kinh ngạc, còn có thể chơi như vậy sao?

Thật ra, trong lịch sử khi nhà Thanh Tây chinh, rất nhiều thương nhân chính là làm như vậy.

Lúc đầu, bọn họ cũng là vận lương đường dài, không nghĩ tới việc này.

Nhưng một ngày nọ, có một "kẻ lanh lợi" đột nhiên nghĩ thông suốt, triều đình cần chỉ là lương thực, ta vận lương ngàn dặm từ Lan Châu, người ăn ngựa nhai, chi phí cực cao, thay vì như vậy, chi bằng đến phía tây tìm một chỗ, thuê người trồng lương thực, kết quả thu lợi lớn — thực ra, đâu chỉ thương nhân trồng lương thực, Tả Tông Đường còn khuyến khích binh lính tìm chỗ trồng lương thực, tất cả những gì thu hoạch được đều mua lại theo giá thị trường.

Đương nhiên, tình huống này chỉ có thể tồn tại khi triều đình lấy vàng bạc thật để mua lương. Nếu họ nghĩ đến việc "vơ vét không công" thì không có cửa rồi.

Tây chinh thời Thanh khá đặc thù, năng lực vận tải của triều đình chủ yếu dùng để vận chuyển quân nhu.

Bởi vì sử dụng hỏa khí số lượng lớn, nhiệm vụ vận chuyển hậu cần tăng vọt, xa không phải thời đại vũ khí lạnh có thể so sánh được.

Thời kỳ Napoleon ở phương Tây, để cung cấp hậu cần cho một đội quân mà chuẩn bị 4500 chiếc xe ngựa bốn bánh, trong đó 2500 chiếc là vận chuyển đạn dược, có thể thấy được đôi chút.

Nhưng thời đại vũ khí lạnh, tiêu hao lại nhỏ hơn nhiều. Ngoài lương thực ra, tiêu hao phẩm lớn nhất là mũi tên, nhưng tuyệt đại đa số mũi tên đều có thể tái sử dụng, và do binh lính tự mang theo.

Cao Tiên Chi có thể dẫn bảy vạn quân đi lại tự do giữa Quy Tư và Đát La Tư, nhưng bộ đội hỏa khí lại không đơn giản như vậy, đây cũng là nguyên nhân quan trọng khiến Càn Long Tây chinh đánh sạch quốc khố — nếu hắn còn nghĩ đến việc "vơ vét không công" lương thực của thương nhân, thì cuộc chiến này khỏi đánh luôn cho rồi.

"Y Châu thì không được, tuy còn hoang địa, nhưng đều đã có chủ." Nghĩ một lát sau, Triệu Phượng nói: "Nếu ngươi cảm thấy vận lương phiền phức, muốn đến phía tây trồng lương thực, ta nghĩ có thể đến Bắc Đình."

"Bắc Đình?" Triệu Tại Khánh có chút ngạc nhiên, hỏi: "Bên họ cũng phải đánh sao? Trên đường ta đến Y Châu, thấy phủ binh An Đông, Phong Châu đều về nhà rồi."

"Phủ binh đi rồi, nhưng Phù Tồn Thẩm, Vương Ngạn Chương, Chu Cẩn bọn họ không đi." Triệu Phượng nói: "Liêu Đông năm nay sẽ còn trưng điều ba ngàn phủ binh đi về phía tây, gia nhập hành doanh Bắc Đình, do Phù Tồn Thẩm chỉ huy. Sau tháng sáu, bọn họ chắc chắn sẽ có đại động tác."

"Vậy thì đi Bắc Đình." Triệu Tại Khánh quyết định, nói.

Triệu Phượng thì trầm tư suy nghĩ.

Thực ra, triều đình mua lương của thương nhân chỉ là nhất thời. Sau khi công chiếm Cao Xương, Sơ Lặc, đem tài sản vương cung, quan lại, phú hộ cướp được đem bán, sau đó cướp bóc Bạt Hãn Na, lại có được một khoản hoành tài. Nhưng hoành tài chung quy là hoành tài, không phải thu nhập ổn định lâu dài, sau khi tiêu hao hết, tự nhiên sẽ không mua nữa.

Nhưng việc này — thực ra rất có tiềm năng!

Đầu óc Triệu Phượng vận chuyển tốc độ cao, nếu triều đình lấy ra một phần tiền, chi trả cho thương nhân ở Lạc Dương, để họ mang theo các vật dụng cần thiết đến Tây Vực trồng trọt, liệu có tốt hơn không?

Lương thực trồng ra như vậy tuy rất đắt, nhưng dù sao vẫn rẻ hơn là ngu ngơ vận chuyển lương thực từ Linh Châu, Lương Châu, Lan Châu chứ? Mẹ kiếp, rẻ hơn quá nhiều luôn rồi!

Đương nhiên, rẻ nhất vẫn là quân đồn, nhưng việc này thì...

Rẻ thứ hai là di dân khẩn hoang, sau đó thu thuế. Nhưng trong giai đoạn đầu di dân, chi tiêu cho lương thực và các vật tư khác ngược lại sẽ tăng vọt.

Cho nên, thuê thương nhân trồng lương thực vẫn tồn tại tiền lời trong vài năm.

Triệu Phượng càng nghĩ, suy nghĩ càng rõ ràng.

Võ phu không muốn đồn điền là sự thật. Vậy có kẻ nào ham tiền, nguyện ý trồng lương thực để bán không? Nên biết, tính tích cực của quân đồn rất thấp, sản lượng cũng không cao, hoàn toàn khác với việc tự nguyện.

Bây giờ không phải lúc tính toán chi tiêu, vì cái gì cũng rẻ hơn chi phí vận lương mấy ngàn dặm, hơn nữa là rẻ hơn rất nhiều.

Năm nay đã là năm Đồng Quang thứ nhất, bách tính Hà Lũng khổ đã năm thứ ba rồi, sau ba năm, chắc chắn có chút mệt mỏi, cần phải thả lỏng một chút. Nếu Thánh nhân còn muốn di dân quy mô lớn, tất yếu phải có biện pháp mới, con đường mới.

Nghĩ đến đây, Triệu Phượng đã quyết định, đem những suy nghĩ này chỉnh lý ra dâng lên Thánh nhân, có lẽ có thể giành được thánh quyến.

Sau khi Triệu Tại Khánh rời khỏi nha môn châu, rất nhanh đã ra khỏi thành.

Hắn chú ý thấy gần chân tường thành có thêm rất nhiều bách tính, vẻ mặt đầy gió bụi, mà lúc vào thành thì chưa có.

Nghe ngóng một chút, hóa ra là di dân mới từ Hà Nam, Hà Bắc: dân các châu Trấn, Ngụy, Biện, Tống mỗi nơi hai trăm hộ. Lúc này đang chờ châu phủ phân họ về các huyện, định cư khẩn hoang.

Hắn từng nghe Triệu Phượng nhắc đến, Y Châu nhân khói thưa thớt, vừa mới đến một nhóm công tượng Bạt Hãn Na, thợ thủ công Trung Nguyên, gia quyến loạn binh Hoài Nam, cộng lại cũng chỉ có 2300 hộ, hơn 11700 nhân khẩu — vừa mới khôi phục hộ khẩu thời Tiền Đường.

Sau khi quay lại trạm dịch, thành viên thương đội ở lại cũng đang thảo luận việc này.

"Quy mô di dân nhỏ đáng thương, hoàn toàn không giống kiểu đại khai đại hợp như Liêu Đông."

"Nói thật, với điều kiện của Y Châu, nó cũng chỉ tải nổi mấy trăm hộ này, nhiều hơn là không được."

"Ha ha, chỗ nghèo nàn, chỉ thế thôi."

"Nhắc mới nhớ, Thánh nhân những năm này vẫn luôn quyết tâm cắm chốt với Liêu Đông, gần hai mươi năm rồi nhỉ?"

"Ngươi không nói ta còn không nhớ ra, thật có hai mươi năm rồi sao? Ai, hai mươi năm trước ta còn đang đái dầm nghịch bùn đấy."

Triệu Tại Khánh nghe vậy có chút ngẩn người.

Dành hai mươi năm thời gian, kiên trì quyết tâm cắm chốt một nơi, Thánh nhân đối với Liêu Đông thật sự là chấp nhất.

Theo nhận thức của Triệu Tại Khánh, hắn cảm thấy Liêu Đông chắc không còn ai có thể làm nên đại sóng gió gì nữa.

Người Khiết Đan không được, người Bột Hải không được, người Nữ Chân cũng không được!

Nhiều kiêu binh hãn tướng không cần triều đình tốn tiền như vậy trấn thủ, qua mấy chục năm nữa, chắc chắn sẽ là một Trung Nguyên ngoài quan ải.

Nói một câu đại bất kính, đến cuối triều Hạ, chắc sẽ không có người Hồ từ Liêu Đông nhập quan nữa. Cho dù có, chắc cũng là quân đội người Hán sống ở nơi khổ hàn, vẫn duy trì được sức chiến đấu nhất định — nhập quan trấn áp "nghĩa quân".

Nhận thức về Hán địa truyền thống nên được cập nhật rồi.

Mà nếu Liêu Đông không cần triều đình tiếp tục đầu tư vốn lớn nữa, thì Tây Vực thì sao? Liệu có phải là Liêu Đông thế hệ mới?

Thủ đoạn chắc sẽ có chút không giống lắm, nhưng nhìn vào sự chấp nhất của Thánh nhân đối với khu vực biên cương, về bản chất thì chắc là giống nhau.

Có vài kẻ bác cổ thông kim, tự cho là toàn tri toàn năng, nhắc đến bố trí của Thánh nhân ở Liêu Đông, thì rất khinh thường, cho rằng đó là nước cờ bại, minh quân các triều đại lịch sử tuyệt đối sẽ không làm vậy — không phải không làm được, mà là không muốn làm.

Luận điểm cốt lõi của họ là phủ binh nên đặt dưới mí mắt, bởi vì một khi sức kiểm soát của triều đình giảm sút, uy nghiêm quét sạch, đây chính là nguồn gốc họa loạn.

Nhưng Triệu Tại Khánh cảm thấy tâm lồng ngực của Thánh nhân lớn hơn bọn họ nhiều. Chẳng lẽ chưa nghe "Quân tử chi trạch, ngũ thế nhi trảm" (Ơn trạch của quân tử, năm đời là dứt) sao, đọc sách vô ích cả rồi!

Thời Tiền Đường, chưa bao giờ chủ động cưỡng chế di dân quy mô lớn về phía Tây Vực, hoặc là phát phối tội nhân, hoặc là chiêu mộ quân sĩ và gia quyến, đều là hành vi bị động.

Là quốc lực không đủ sao? Tất nhiên không phải. Minh Đường Lạc Dương do Võ Hậu xây, đều đủ để an trí mười vạn hộ bách tính đến Tây Vực.

Nói toạc ra, vẫn là họ không coi trọng, vô thức cảm thấy nơi đó có thể vứt bỏ.

Ngược lại sau khi Tây Đột Quyết bị đánh bại, tàn bộ bảy vạn người của Húc Sắt La Khả Hãn di cư từ Tây Vực đến Trung Nguyên, Võ Hậu hạ lệnh dọc đường các châu huyện lo chi phí ăn ở dọc đường…

Tây Vực chắc chắn là Liêu Đông tiếp theo, các loại mua bán vẫn có thể làm được.

Hai ngày sau, ngày mùng ba tháng tư, Triệu Tại Khánh dẫn theo đội ngũ đã bổ sung nhu yếu phẩm hành quân về phía tây, và đến tháng năm thì tới Cao Xương.