Tháng Mười đến, các sĩ tử chư đạo cơ bản đã tề tựu tại Trường An.

Theo quy củ cũ từ thời Tiền Đường truyền lại, sĩ tử đi theo Triều tập sứ của các châu để vào kinh.

Hồi đó mỗi năm thi một lần, Triều tập sứ mỗi mùa thu tới kinh thành, các sĩ tử đi theo, đến Lễ Bộ báo danh, đăng ký. Thông thường, ai cũng thích làm vậy vì dọc đường có người lo ăn ở, sướng vô cùng.

Tới Trường An, việc đầu tiên đương nhiên là tranh nhau mua sách, đặc biệt là ba thiên "Chí Trị", càng là việc quan trọng nhất.

Ai cũng là dân cũ đi thi, rất nhạy bén với sự thay đổi chính sách kiểu này, trong lòng hiểu rõ đây là cơ hội xáo bài lại từ đầu. Người vốn có hy vọng thi đỗ rất lớn, biết đâu lại "danh lạc Tôn Sơn", người vốn không hy vọng, biết đâu lại may mắn đỗ đạt — dù chỉ để nể mặt Thánh nhân, người ra đề vài năm tới cũng sẽ cố gắng chọn nội dung của ba thiên "Chí Trị" nhiều nhất có thể.

Lữ Kỳ, Gia Luật Toàn Trung cũng tới.

Từng là thiếu niên mười mấy tuổi, sau khi trải qua nhiều sự đời, họ đã có thêm vài phần trầm ổn.

Năm Kiến Cực thứ chín, vì gia học uyên thâm, lại cần giáo hóa bách tính, Lữ Kỳ khi còn là thiếu niên đã nhậm chức Kinh học trợ giáo huyện Liễu Thành, châu Doanh. Từ đó cần cù siêng năng, vừa dạy dỗ học sinh, vừa ôn tập công khóa.

Năm Kiến Cực thứ 14, đã là Kinh học bác sĩ huyện Liễu Thành.

Nhưng hắn chưa có công danh, đây là điều đáng tiếc lớn nhất.

Triệu Khuông Lân - nguyên Tuần phủ sứ đạo Liêu Đông, nay là Tuần phủ sứ đạo An Tây rất tán thưởng hắn, đúng lúc Kinh học bác sĩ huyện Đình Châu qua đời vì bệnh, nên định đề bạt hắn vào chức này.

Đình Châu là hạ châu, có một chức Kinh học bác sĩ châu, chính cửu phẩm hạ. Quan tuy nhỏ, nhưng dù sao cũng là quan, không thể so sánh với thân phận lại của Kinh học bác sĩ huyện.

Nhưng Lữ Kỳ vẫn khéo léo từ chối, hắn muốn thi lấy công danh, đường đường chính chính làm quan.

Triệu Khuông Lân càng tán thưởng, cho biết dù thi đỗ hay không, chức Kinh học bác sĩ Đình Châu vẫn để dành cho hắn tới tháng Sáu năm sau, tức là ba tháng sau khi khoa cử yết bảng.

Thế nên, Lữ Kỳ có "bảo hiểm kép".

Cha của Lữ Kỳ là Lữ Duyện vốn là Phủ binh tào tham quân sự ở Bắc Bình phủ. Cũng vào năm Kiến Cực thứ chín, ông nhận lời mời của Chủng Cận Tiên, tới kinh đô Bột Hải mới chiếm được làm quan, nhậm chức Tư lục tham quân sự phủ Long Tuyền.

Mười năm nay, hoạn lộ đi khá vững, trước nhậm chức Huyện lệnh Vĩnh Ninh - huyện đầu tiên của phủ Long Tuyền, thăng hai cấp, năm ngoái lại nhậm chức Mục Châu trưởng sử, thăng tiếp một cấp.

Người đồng hương cùng tới Liêu Đông với ông năm xưa là Kinh học sinh Lư Hạc Niên ở Phong Châu thì tốc độ thăng quan rất nhanh, dù sao thì hắn cũng là người có thể gặp mặt ba vị tể tướng là Trần Thành, Tiêu Cù, Triệu Quang Phùng — trước nhậm chức Huyện lệnh Phú Lợi (một huyện phụ quách khác của phủ Long Tuyền), sau chuyển làm Biệt giá Mậu Châu, rồi lại thăng làm Thứ sử Mi Châu, đi cực kỳ thuận lợi.

Thậm chí cả người nông dân không có bối cảnh gì như Phạm Văn Đạt, chỉ vì ông nội từng gặp Thánh nhân, cha tử trận, mà trước nhậm chức Huyện lệnh Hoằng Nghĩa ở Mậu Châu, sau nhậm chức Tư mã Kỷ Châu, cũng thăng năm cấp, sắp tới sẽ nhậm chức Tư mã Thẩm Châu, thăng tiếp một cấp.

Tất nhiên, so với người trên thì không bằng, nhưng so với người dưới thì dư dả. Quan lại xuất thân từ Hà Bắc tuy không bằng đám người Quan Tây, nhưng so với người xuất thân Giang Nam thì vẫn có tiền đồ hơn.

Ừm, người cùng Lữ Kỳ tới Trường An là Gia Luật Toàn Trung, xuất thân còn kém hơn Giang Nam, hắn là người Khiết Đan...

Nhưng hắn là học trò nửa vời của Lữ Duyện, bản thân lại thông minh lanh lợi, học nghiệp khá giỏi, gửi tịch ở Hà Bắc, lần này chọn lối đi riêng, thế mà vượt qua kỳ thi Nông học cấp châu, giành được tư cách tới kinh thành hội thí, cực kỳ không dễ dàng — Hà Bắc đạo có ba chỉ tiêu nông khoa, chính là mục tiêu lần này của hắn.

"Đại lang sao huynh cũng mua cuốn sách này?" Sau khi đăng ký xong ở Lễ Bộ, hai người đi thẳng ra khỏi thành, tới căn nhà trọ tạm thời, nhìn thấy Gia Luật Toàn Trung lấy cuốn "Chí Trị" ra, Lữ Kỳ ngạc nhiên hỏi.

"Hôm qua mới mua." Gia Luật Toàn Trung nói: "Thiên 'Địa lý' trong sách này có chỗ rất đáng xem, liên quan mật thiết đến nông học. Ngộ nhỡ giám khảo ra mấy đề hơi lệch một chút thì phiền toái."

"Lệch kiểu gì?"

"Ví dụ như, đào kênh giếng, khai khẩn ruộng nông dưới chân núi Thiên Sơn, huynh có biết chỗ nào thích hợp không?"

"Cái này..." Lữ Kỳ hơi ngẩn người, lẩm bẩm: "Ra đề kiểu này, có chút cố ý làm khó người ta nhỉ?"

Gia Luật Toàn Trung cười nhạt, nói: "Lúc sơ khảo Nông khoa ở Hà Bắc đạo, đã từng có đề tương tự. Nếu không có đề này, ta cũng không thể vượt qua phủ thí."

"Xem ra khoa này huynh có thể đỗ cao." Lữ Kỳ hơi hâm mộ nói.

"Huynh cũng nên đọc thêm cuốn sách này đi." Gia Luật Toàn Trung nói: "Tuy lần này không thi, nhưng giảng đều rất có đạo lý, sau khi đỗ đạt làm quan, có tạo ra được chính tích hay không, suy cho cùng vẫn phải xem bản lĩnh."

"Để thi xong rồi tính sau đi." Lữ Kỳ thở dài, nói: "Khoa này cao thủ như mây, sợ là không dễ dàng như vậy. Thực sự không được, ta sẽ tới Đình Châu, haizz."

"An Tây kỳ thực cũng không tệ." Gia Luật Toàn Trung nói: "Nếu ta thi đỗ, lúc nhậm chức, tự xin tới Tây Vực. Đến lúc đó huynh giáo hóa phiên nhân, ta tới đào kênh giếng trồng trọt, huynh đệ ta hợp lực, nhất định có thể tạo nên một vùng trời."

Được hắn nói vậy, hứng thú của Lữ Kỳ cũng nổi lên, cười nói: "Theo lời gia phụ, năm nay thành Toái Diệp chọn cử hai quan viên phiên nhân vào triều, triều đình cũng sẽ chọn hai quan viên Hán đi Toái Diệp, một làm Chủ bạ huyện Toái Diệp, một làm Kinh học bác sĩ châu. Vị Bác sĩ này, là tòng bát phẩm thượng, tương đương với bác sĩ châu lớn. Nếu ta thi đỗ, tự xin đi Tây, chắc sẽ không ai tranh giành."

Hắn có lý lịch Kinh học bác sĩ huyện, lại có "kinh nghiệm làm việc" giáo hóa phiên nhân ở Doanh Châu nhiều năm, nếu hắn một lòng muốn đi, quả thực không ai tranh lại được.

"Toái Diệp có an toàn không?" Gia Luật Toàn Trung hỏi.

"Hôm qua vào thành, ta thấy kỵ sĩ mang 'Lộ bố phi tiệp'." Nhắc tới chuyện này, Lữ Kỳ dường như cảm thấy vinh dự lây, chỉ nghe hắn nói: "Dương Đô đầu lại vào Bạt Hãn Na, từng đánh tới Câu Chiến Đề. Lúc bị thương vẫn hô lớn quyết chiến, cuối cùng đại bại giặc, toàn quân trở về."

Gia Luật Toàn Trung trầm ngâm một chút.

Khác với Lữ Kỳ, hắn coi như xuất thân từ tầng lớp trên của bộ lạc. Tuy gia thế lụi bại, nghèo túng, nhưng thân phận huyết mạch vẫn ở đó, từ nhỏ thường tiếp xúc với chuyện chinh chiến, phương diện này rất thạo. Sau khi vào hạ, hắn còn từng bị trưng tập làm Thổ đoàn hương phu, từng giết kỵ binh Khiết Đan ở Doanh Châu, kinh nghiệm quân sự khá phong phú.

Từ lời của Lữ Kỳ, hắn phân tích ra nhiều điều hơn. Để kiểm chứng suy nghĩ trong lòng, hắn lật cuốn "Chí Trị - Địa lý thiên", tìm tới mục Bạt Hãn Na, đọc kỹ một lượt.

"Có thể tới Câu Chiến Đề, dù không công hạ được, cũng đã rất đáng kinh ngạc." Gia Luật Toàn Trung nói: "Người Ba Tư thế mà không có năng lực ngăn cản, nhìn từ điểm này, thế của họ đã suy rồi."

"Mặt khác, Triệu Vương, Toái Diệp Vương, Nhiệt Hải Đô đốc ba đường xuất quân, lại phá Đát La Tư." Gia Luật Toàn Trung lại nói: "Nhớ lại vài năm trước, họ còn công mãi không hạ, lần này đã hai năm liên tiếp phá thành, có thể thấy vùng Đát La Tư, người Ba Tư cũng không chiếm được lợi lộc gì."

"Nếu tiếp theo họ vẫn cứ chán nản thế này, có lẽ Công Đà Vương sẽ chiếm cứ Đát La Tư không đi nữa. Dương Soái cũng sẽ không rút quân từ Bạt Hãn Na về."

"Đánh nước lớn có nội ưu ngoại hoạn như Ba Tư, thì phải giống như đốn cây lớn vậy, trước bỏ cành lá, làm yếu thân cây, cuối cùng một rìu chém đổ, mới đạt được toàn công."

Lữ Kỳ có vẻ suy tư, nói: "Nghe gia phụ nói, Hồng Lư Tự thiếu khanh Lý công đi sứ Tây hành, cứ đánh tiếp thế này, triều đình Đại Thực còn cho họ tới Baghdad sao?"

"Khó nói." Gia Luật Toàn Trung lắc đầu, nói: "Có thể hơi khó, nhưng không phải không có chuyển cơ."

"Cũng đúng." Lữ Kỳ gật đầu.

Hai người nhất thời im lặng.

Đúng lúc này, chủ nhà đưa tới mấy cây cải mầm vàng, và nói: "Hai vị quan nhân, rau các ngài cần tới rồi đây. Vừa hái ở ruộng, tươi lắm."

"Chúng ta chưa có quan thân..." Lữ Kỳ nhận lấy rau cải mầm vàng, từng cây đặt vào góc tường, xoay người lấy một xấp vải lông, đưa vào tay chủ nhà, nói: "Sau này còn làm phiền Trượng ông."

"Các quan nhân cứ việc đọc sách, việc vặt để ta làm là được." Chủ nhà cười toét miệng nói: "Nhờ phúc của Thánh nhân, rau cải mầm vàng mỗi mẫu thu ngàn cân, các ngài muốn ăn thì lúc nào cũng có."

"Sau khi vào đông, tình hình tốt hơn không?" Gia Luật Toàn Trung ở bên cạnh hỏi.

"Tốt chứ." Chủ nhà nói: "Năm nay huyện lại cho một ít hạt giống, bảo đám nông hộ ở ngoại ô chúng ta gieo trồng vào mùa thu, sau khi vào đông thì gửi vào trong cung. Các ngài nếu muốn ăn, ta có thể để dành cho mấy cây."

"Rau gì? Cũng là rau cải mầm vàng à?" Gia Luật Toàn Trung tò mò hỏi.

"Cải mầm vàng là loại kết cầu, lá phần lớn có màu vàng. Loại rau mới này ta cũng chưa thấy qua, nghe người ta nói không kết cầu, mọc sát đất, lá màu xanh mực gần như đen, cũng là rau mùa đông." Chủ nhà nói: "Thực ra chuyện này ta cũng thấy lạ. Lý chính bảo rau này do Thánh nhân ban tên, gọi là 'Ô Tháp thái', là họ hàng với cải mầm vàng, chuyện này mới lạ chứ."

"Chắc là 'con cháu' của màu lam Tây Thổ." Gia Luật Toàn Trung đột nhiên nói.

"Quan nhân sao biết?" Chủ nhà hỏi.

Gia Luật Toàn Trung lười chỉnh sửa lỗi sai trong lời ông ta, nói thẳng: "Ta là học trò Nông khoa."

Chủ nhà nghe xong, kính trọng hẳn lên, nói: "Bách tính chúng ta trước kia thấy quan nhân đọc sách biết chữ là ghê gớm, gần đây nhận được đủ thứ lợi ích, mới biết quan nhân học nông là có bản lĩnh nhất."

Lữ Kỳ nghe xong có chút ghen tị, đồng thời có chút nản lòng.

Khi đọc sách Thánh hiền, thường bị cảm động bởi những lời tỉnh thế hằng ngôn trong sách. Khi đồng môn giao lưu, cũng khuyến khích lẫn nhau, cảm thấy mình đang đi trên đại lộ huy hoàng. Nhưng ai ngờ, khi hắn đứng cùng người học nông, lại bị đè bẹp.

Hắn bây giờ nghi ngờ, cái gọi là cảm giác ưu việt của hắn và đồng môn, hoàn toàn là một trò cười. Mọi người tự tâng bốc lẫn nhau, lâu dần lại tưởng thật. Nhưng trong mắt bách tính, ngươi chính là không bằng người học nông, nhận thức này khiến hắn hơi tổn thương.

Có lẽ, Thánh nhân đúng.

Lão nhân gia ông đông chinh tây phạt, anh minh thần võ, lập nên công nghiệp như thế, làm sao có thể sai?

Rất nhiều đồng môn có nhiều lời đàm tiếu về việc "Chí Trị" thay thế "Công Dương Xuân Thu", đối với việc cố định chỉ tiêu thu nhận Nông khoa cũng rất bất mãn, cho rằng 32 chức quan này không bằng đưa cho Tiến sĩ khoa, cùng lắm cũng nên đưa cho Minh kinh khoa, đưa cho Nông khoa thì tính là cái gì? Làm trò cười à?

Nhưng bách tính không chịu.

Nhớ lại hôm kia, nhìn thấy căn nhà gạch gỗ hỗn hợp này thì rất kinh ngạc, vì Doanh Châu phần lớn là nhà gạch mộc, thậm chí là nhà dựng bằng cành cây, bùn vàng, cỏ tranh còn rách nát hơn, khác biệt với Trường An quá lớn. Kết quả chủ nhà nói với hắn, bây giờ gạch ngói rẻ hơn nhiều rồi, con trai ông làm lính ở Kinh Triệu phủ, dùng tiền thưởng nhận được xây căn nhà nhỏ này, chuyên cho thương khách, sĩ tử thuê, và nói thẳng nếu không có nhã chính triều mới, họ tuyệt đối không xây nổi nhà gạch, trong lòng vô cùng cảm kích Thánh nhân.

Điền xá phu, châu binh đều cảm kích Thánh nhân, cho rằng nhã chính triều mới đã cải thiện cuộc sống của họ... Lữ Kỳ thầm thở dài.

Tình hình thế này, dù cả triều đình phản đối, Thánh nhân chỉ cần đứng trong quân đội, hô một tiếng, hàng chục vạn Cấm quân tụ tập hưởng ứng, hàng chục triệu bách tính gánh lương theo sau, ai còn có thể lay chuyển cái gọi là "nhã chính triều mới"?

"Trần công trí sĩ rồi!" Đột nhiên có người đẩy cổng viện, hét lớn.

"Trần công nào?" Lữ Kỳ ngẩng đầu lên nhìn, hóa ra là sĩ tử thuê ở nhà bên cạnh.

"Còn có thể là 'Trần công' nào? Chính sự đường thủ tướng, Trung thư thị lang, Lũng Tây quận công Trần Thành."

"A?" Lữ Kỳ, Gia Luật Toàn Trung nhìn nhau, không nói được lời nào.