Qua tiết Trung Thu, rất nhiều nơi bắt đầu lục tục gặt lúa mạch.
Phủ binh Khổng Nhị cũng đặt đao thương đã tập luyện từ lâu xuống, đi xuống ruộng, cùng người nhà và bộ khúc thu hoạch.
Thú thật, đây là cảnh tượng hiếm thấy.
Lúc còn làm mộ binh, Khổng Nhị căn bản không chịu xuống ruộng, cũng coi thường loại chuyện này. Nhưng vì lợi ích gia đình, y lại sẵn lòng làm, hơn nữa còn làm rất nỗ lực.
Hóa ra, vũ phu cũng có thể làm nông được!
Kỹ thuật trồng trọt ở Vân Nam cũng không quá lạc hậu —— tất nhiên, điều này còn tùy vào từng nơi.
Ở khu vực hai kinh của Nam Chiếu, có lẽ là do di trạch của vương quốc Cổ Điền để lại, cũng có lẽ do giao lưu rộng rãi với Trung Nguyên, các công trình thủy lợi nông nghiệp họ xây dựng vô cùng hoàn thiện, việc sản xuất và ứng dụng nông cụ cũng rất phổ biến, sản lượng tổng thể không hề thấp.
Tuy nhiên những khu vực này hiện giờ đều nằm trong tay triều đình, như Đại Lý phủ, Côn Châu, Diêu Châu, Đằng Châu, Khúc Châu — năm nơi đang thực thi quận huyện hóa, di dân ồ ạt và thanh lý hộ khẩu.
Về chủng loại trồng trọt, Vân Nam lấy luân canh lúa, mạch và ngũ cốc phụ làm chính.
Xét về điểm này, thậm chí còn tiến bộ hơn Trung Nguyên.
Ở khu vực phía Bắc, trước thời Đường, kê vẫn là giống cây chủ đạo. Sau khi bước vào thời Đường, tỷ trọng trồng lúa mì ngày càng tăng, từ thời Trung - Vãn Đường trở đi thậm chí còn tăng đột biến —— công tâm mà nói, trồng lúa mì quả thực có lợi hơn trồng kê, sản lượng lại cao hơn một chút, Đại Hạ cũng luôn thúc đẩy việc trồng lúa mì ở những nơi có điều kiện, cố gắng thay thế kê.
Nam Chiếu dường như đã bỏ qua giai đoạn trồng kê, việc luân canh lúa mì phát triển mạnh mẽ. Phóng mắt nhìn ra, ngoài một số khu vực nhỏ, phần lớn ruộng đồng sau khi thu hoạch vụ thu đều được gieo lúa mì đông.
Thông Hải đô đốc phủ cũng không ngoại lệ.
Tại nơi vừa được đổi thành Thông Hải châu này, những người di cư từ Giang Nam vốn không quá thạo trồng lúa mạch, nhưng dưới sự hướng dẫn của quan viên Tư Nông tự, sau hai ba năm thích nghi, họ đã trực tiếp thực hiện luân canh lúa mì. Khi đất đai không đủ dưỡng chất, họ lại trồng thêm ngũ cốc phụ để nghỉ ngơi, cứ luân phiên như vậy, dần dần đã có khởi sắc.
Nhà Khổng Nhị năm nay lúa nước đạt sản lượng gần hai hộc mỗi mẫu, cao hơn hẳn so với mức hơn một hộc của lúa mạch, vì thế càng gặt càng vui, gặt một hồi thậm chí còn ngân nga vài điệu dân ca.
Trên con đường nhỏ cách nhau một bờ ruộng, mười mấy cỗ xe ngựa khó khăn đi về phía Tây, hướng về thành Bát Bình.
Khổng Nhị thẳng lưng dậy, lại nhìn thấy không ít người mũi cao mắt sâu.
"Thợ thủ công Bạt Hãn Na!" Y chợt ngộ ra trong lòng.
Một năm gần đây, Thông Hải châu đã đến không ít thợ thủ công Bạt Hãn Na, ít nhất cũng phải vài trăm hộ.
Họ giỏi rất nhiều thứ.
Có thợ rèn, chuyên đúc nông cụ, giải quyết nỗi lo trước mắt cho việc canh tác ở Thông Hải châu.
Có thợ thuộc da, có thể tận dụng nguồn gia súc phong phú của Vân Nam để chế tác quần áo và các loại đồ da.
Có thợ mộc, có thể đóng các loại công cụ, đồ đạc, thậm chí xây dựng nhà cửa.
Có thợ may, đặc biệt giỏi làm trang phục Cát Bối (vải bông), dù sao Bạt Hãn Na cũng nhiều thứ này.
Còn có thợ đồng, chuyên chế tác đồ đồng, mà nguồn đồng thì lấy từ Côn Châu.
Thời gian gần đây, xung quanh Côn Châu liên tiếp phát hiện vài mỏ đồng, mỏ lớn nhất nằm ở huyện Lũng Đê (nay là Thạch Lâm) mới thiết lập.
Tuy nhiên, năm nay Thông Hải châu cũng phát hiện mỏ đồng, nằm ở phía Đông Bắc huyện Thông Hải (nay thuộc địa phận huyện Hoa Ninh), Yên Vương đã phái người đi khảo sát, xác định phạm vi mỏ, chuẩn bị khai thác luyện đúc.
Thực ra, Vân Nam nhiều khoáng sản, đâu chỉ vài nơi này? Ngay từ bốn năm trước, khi vương sư đánh chiếm Vân Nam, Thánh nhân đã phái người đi khắp nơi khảo sát, tìm kiếm khoáng sản.
Sau mấy năm, thành quả cũng có chút ít ——
Trong vùng núi phía Nam Diêu Châu (nay thuộc địa phận huyện Song Bách), có người tìm thấy đồng, thử đốt một lò, khi luyện thành nước, phần nổi lên trên là hồng đồng, phần chìm xuống dưới là bạc. Chính quyền cấp hai là Vân Nam đạo và Diêu Châu vui mừng khôn xiết, phi báo cho Thánh nhân.
Bên phía Đại Lý phủ cũng phát hiện mỏ đồng, chủ yếu nằm ở vùng núi bên kia Nhĩ Hải.
Trong địa phận Kiếm Xuyên đô đốc phủ, thổ dân địa phương luyện “tử đồng”, triều đình nghe tin, phái người đến kiểm tra, quả nhiên có mỏ.
Vân Nam hầu như toàn cảnh đều có đồng, mỗi châu đều có, khác biệt chỉ là quy mô lớn nhỏ mà thôi.
Và cùng với việc phát hiện ra những mỏ đồng này (thường đi kèm với các kim loại như vàng, bạc, chì, thiếc), tất cả mọi người đều biết, triều đình không thể nào từ bỏ nơi này nữa.
Tiếp theo, thứ mà Vân Nam phải đối mặt sẽ là làn sóng quan lại, thương nhân, quân sĩ, bách tính ồ ạt kéo đến, vùng đất Thiên Nam này sẽ đón nhận một cuộc cải tổ lớn, tạo ra thay đổi vĩnh viễn không thể đảo ngược.
Vàng, bạc, đồng, triều đình đều đang khao khát đến phát điên!
Sự phong phú của tài nguyên mỏ đồng đã nâng cao đáng kể vị thế của thợ đồng, không ít người thậm chí còn được xá miễn thân phận nô lệ, trở thành bách tính, có thể coi là một bước nhảy vọt trong cuộc đời.
Trên xe ngựa, A Lực cũng quay đầu nhìn Khổng Nhị đang ở dưới ruộng.
Sau khi ánh mắt hai người chạm nhau, y lại nhanh chóng dời đi. Là một thợ thủ công vừa được xá miễn thân phận nô lệ, lòng y vẫn còn rất tự ti, theo bản năng không dám ngẩng đầu ưỡn ngực làm người.
Nhưng mảnh đất này thực sự rất tốt.
Lúa nước vốn gần như không thấy ở Bạt Hãn Na, lại đầy rẫy ở nơi này, sản lượng còn cao ngất ngưởng, nuôi sống biết bao nhiêu dân cư.
Tuyệt hơn nữa là, bách tính Vân Nam đã khai khẩn được rất nhiều ruộng đồi mà trong mắt y vốn dĩ hoàn toàn không thích hợp để trồng trọt, họ không ngại gian khổ, xách nước tưới tiêu, thu hoạch lương thực.
Nếu bách tính Bạt Hãn Na có tinh thần này, kỹ thuật này, e là nuôi sống hơn một triệu người cũng được.
Xe ngựa lắc lư, chậm rãi tiến về phía trước.
Đi qua những ngọn đồi, đập vào mắt là đâu đâu cũng có trái cây đỏ tươi, những cánh đồng lúa vàng óng.
Xuống tới thung lũng, làn khói bếp lượn lờ trong thôn xóm khiến tâm hồn mê đắm, đây chính là hương vị của cuộc sống.
Tới gần thành trì, tiếng đập sắt đinh đinh đang đang vang vọng không dứt, lại còn những cỗ xe lớn nhỏ chở đầy lương thực, rau quả, đưa vào trong thành để cung phụng cho giới quý nhân thưởng thức.
Nơi này, tuy tạm thời chưa phồn vinh bằng Bạt Hãn Na, nhưng nhìn vào đà tiến triển vũ bão này, chuyện đó sớm muộn gì cũng tới thôi!
Sau khi xe ngựa vào thành, dừng lại trước một tòa phủ đệ khí thế.
Quân sĩ canh cổng kiểm tra kỹ lưỡng một lượt, vẫy vẫy tay cho họ đi vào, cuối cùng dừng lại ở một sân bóng.
Đây là Yên Vương phủ, nơi ở của người đàn ông nắm giữ quyền lực cao nhất tại Thông Hải châu.
Tất nhiên, đây chỉ là một nơi ở của ngài ấy. Trong vùng núi phía Tây Nam còn có một tòa biệt viện nữa.
Hai nơi này đều do triều đình phái người thiết kế, trưng dụng bách tính và tù binh xây dựng nên, đủ thấy năng lượng của Yên Vương trong triều đình lớn đến nhường nào.
"Đồ mang tới rồi chứ?" Trưởng sử Vương phủ Nhậm Hoàn vội vã chạy đến, hỏi.
"Mang tới rồi ạ." Cai thợ lập tức lật tấm bạt phủ trên thùng xe, cung kính nói: "Lô xà phòng thơm đầu tiên, đều ở cả đây."
Nhậm Hoàn chậm rãi bước tới, nhặt lấy một bánh, khẽ ngửi ngửi, nói: "Không giống với lô mang từ Bạt Hãn Na về."
Cai thợ Tào Tam Lang cúi người nói: "Trưởng sử đừng trách, Thông Hải châu không tìm được những loại hương thảo, tinh dầu kia, chỉ đành thay bằng hoa mộc bản địa. Ngoài ra, loại dầu dùng cho lô xà phòng này là mỡ heo, chứ không phải dầu ép từ quả ô liu."
"Hóa ra là vậy." Nhậm Hoàn gật đầu, sau đó lại đỡ Tào Tam Lang dậy, nói: "Không cần như vậy. Đã chế thành công, ngươi chính là quan nhân rồi."
"Tạ ơn Trưởng sử, tạ ơn Điện hạ ban ân huệ." Tào Tam Lang mừng rỡ khôn xiết, xúc động vô cùng.
A Lực nghe hiểu lơ mơ, nhưng y biết, quý nhân chắc chắn đã ban thưởng hậu hĩnh, nên cai thợ mới kích động như vậy.
Ai! Thực ra công lao chính để chế thành xà phòng là ở y, nhưng y là người Bạt Hãn Na, định mệnh đã không có cơ hội này. Có thể được xá miễn thân phận nô lệ, lại nhận được ít phần thưởng, đã là ghê gớm lắm rồi —— thực ra như vậy cũng tốt.
"Đừng vội kích động." Nhậm Hoàn cười lớn: "Ban thưởng không chỉ có chừng này đâu."
"Xin Trưởng sử phân phó." Tào Tam Lang cúi đầu, cung kính nói.
"Thông Hải châu đã có một Kinh học đường, Điện hạ muốn học theo Trung Nguyên, xây dựng Công học, Y học. Nếu ngươi có thời gian, có thể đến đó giảng dạy, không cần giảng cách chế xà phòng. Ừm, ngươi vốn là người hái thuốc phối thuốc đúng không, hai ngôi trường này đều có thể giảng dạy, Điện hạ nhất định sẽ ban thưởng hậu hĩnh." Nhậm Hoàn nói.
Thực ra, các khoa tạp học thời Đường đã có rồi.
Cấp huyện, có Kinh học.
Cấp châu, thì có Kinh học, Toán học, Y học.
Nhã chính triều đại mới Đại Hạ, cấp huyện có Kinh học, Toán học, Y học, Nông học. Cấp châu lại thêm một Công học —— thực ra chủ yếu dạy luyện sắt.
Ở cấp Quốc Tử Giám, lại có thêm các tạp khoa như Xây dựng.
Thú thật, các khoa tạp học thời Đường vốn không tuyển đủ học sinh, tiền đồ khi đỗ đạt cũng bình thường, nhiều nhất chỉ làm một tiểu quan bát phẩm, cửu phẩm, thậm chí cả đời không được làm quan.
Quốc triều vì sự coi trọng của Thánh nhân nên địa vị tạp học được nâng cao đáng kể, nhưng vì bị hạn chế bởi sức mạnh truyền thống, vẫn còn bước đi vô cùng gian nan.
Hướng đi chính của nhân tài toán học là các phường thị ở các phủ châu, làm sổ sách cho các thương nhân giao dịch tập trung trong thời gian diễn ra hội chợ.
Một số ít nhân tài toán học kiêm tu Xây dựng, thì có thể làm Xây dựng sĩ, tuy rất kiếm ra tiền, nhưng địa vị lại không cao.
Công học, Y học thì không cần nói, tính chuyên môn quá mạnh, đến nay chưa có ai làm quan lớn.
Trong các khoa tạp học, người có thành tựu cao nhất chính là Thiếu phủ giám Vương Ung, nhưng cũng chỉ có một trường hợp này mà thôi.
Tuy nhiên cũng đừng nói là không có thay đổi.
So với thời Đường, trong số các tiểu quan áo xanh (lục phẩm đến cửu phẩm) của quốc triều, số người xuất thân từ tạp học đã tăng lên đáng kể, nhiều hơn thời tiền Đường mấy lần, phần lớn là sinh viên Nông học, đây là mặt tích cực —— đáng nói là, phần lớn các quan viên xuất thân từ tạp học thực ra không có công danh, cơ bản đều là xuất thân từ làm việc thực tế, trình độ tổng thể chưa chắc đã cao.
Có thay đổi này làm nền tảng, bước cải cách tiếp theo sẽ trở nên thuận lợi —— phá vỡ thói quen rất quan trọng, nếu nhất thời không phá nổi, vậy thì cứ "nấu ếch trong nước ấm", để người ta từ từ chấp nhận sự thật, giảm bớt sự phản kháng.
Cải cách của Thánh nhân chủ yếu nhắm vào khoa cử.
Ngay từ kỳ khoa cử năm Kiến Cực thứ 13, đã lần đầu tiên phân bổ hạn ngạch tiến sĩ theo đạo.
Năm Đồng Quang nguyên niên, Vân Nam lần đầu tiên tham gia khoa cử Đại Hạ, được cấp hai hạn ngạch tiến sĩ, lần lượt được con cháu họ Đoàn và họ Cao thi đỗ.
Kỳ khoa cử năm Đồng Quang thứ 4 (919), cải cách tiếp tục.
Các môn học có hạn ngạch cố định theo đạo được mở rộng lên hai: Vân Nam đạo sẽ có hai hạn ngạch tiến sĩ và một hạn ngạch nông học.
Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là một thay đổi trọng đại.
Tiến sĩ Kinh học khó thi đến mức nào, người từng trải qua đều biết, cạnh tranh cực kỳ khốc liệt, vạn quân nghìn ngựa cùng qua cầu độc mộc, còn cần thêm một chút yếu tố vận may.
Tuy nói Vân Nam văn hóa Hán không thịnh, độ khó không cao bằng các đạo khác, nhưng thời Nam Chiếu, con cháu các hào môn đại tộc đã có rất nhiều người học kinh điển Hán văn, mấy năm nay lại càng thêm nhiều, cũng không phải dễ thi —— vài trăm người trước hết phải thi Hương cống, sau khi đỗ đạt mới đến kinh thành thi Tiến sĩ, muốn xông pha từ đầu đến cuối là vô cùng khó khăn.
Vậy thì, chi bằng thử cái hạn ngạch Nông học kia xem sao? Tuy nói là tạp khoa, tự nhiên bị đám sinh viên Kinh học coi thường, nhưng thi đỗ thì khả năng rất lớn là được làm quan, chẳng phải hơn là tay trắng sao?
Quan trọng nhất là, Nông học dễ thi.
Giáo trình chỉ có mấy cuốn: "Phiếm Thắng Chi thư" của Phiếm Thắng Chi thời Tiền Hán, "Tứ Dân Nguyệt Lệnh" do Thôi Thực thời Hậu Hán viết, "Tề Dân Yếu Thuật" do Giả Tư Hiệp thời Hậu Ngụy viết, và "Huyết Mạch Luận" của Vương Ung triều ta.
Bốn cuốn giáo trình khâm định, nội dung không tính là nhiều, đề thi đều ra từ trong đó. Công bằng mà nói, dễ hơn thi tiến sĩ nhiều.
Hơn nữa ba cuốn sách đầu đã lưu truyền nhiều năm, một số người có lẽ đã từng tiếp xúc, học tập tương đối dễ dàng.
Nghe nói Tư Nông khanh Lương Chi Hạ hơn mười năm nay vẫn luôn biên soạn một cuốn nông thư, trọng điểm nói về các loại phân bón khác nhau, như công dụng khác nhau của phân bò, phân gà, tro cỏ cây, tro xương —— Tư Nông tự qua thí nghiệm lâu dài, phát hiện hiệu quả của các loại phân bón khác nhau quả thực khác biệt.
Trong sách có lẽ còn có phương pháp trồng trọt tối ưu cho kê, mạch, cây ăn quả, việc trồng các loại cây nông nghiệp giống mới như lúa mạch đen, củ cải đường cũng có đề cập.
Thậm chí còn có cả các phương pháp chế biến nông sản khác nhau, bao hàm mọi thứ, nội dung rất tạp.
Nếu đợi cuốn sách này hoàn thành và dâng lên cung đình, nhận được sự công nhận của Thánh nhân, rất có thể sẽ được đưa vào làm giáo trình, khi đó độ khó của kỳ thi lại phải tăng thêm.
Thi sớm tốt sớm, đây là chân lý.
Là tâm phúc của Yên Vương, Nhậm Hoàn biết tin tức này.
Bạn hỏi hắn có thái độ gì với việc này, tất nhiên là hoan nghênh rồi! Hắn tuy xuất thân Nho sinh, nhưng thực sự không thi đỗ tiến sĩ, trong lòng sớm đã đầy cục tức, việc Thánh nhân nâng cao địa vị tạp học, hắn vẫn luôn tán thành, cứ để đám mao chùy tử kia khóc đi, ha ha.
Ự, Nhậm Hoàn có lẽ đã quên mất xuất thân của mình, nhưng hắn cũng không phải là loại mao chùy tử thuần túy. Trong lịch sử trận Hồ Liễu Pha, hắn đi theo Lý Tự Chiêu kịch chiến với quân Lương, dũng mãnh không gì cản nổi.
Sau trận chiến, Lý Tồn Húc đều kinh ngạc trước biểu hiện của hắn: "Nho sĩ cũng phá lệ sao? Cái dũng của bậc nhân giả, sao mà hùng tráng thế!" —— Văn sĩ phải biết ra trận chém giết, đây là "nhã chính" từ thời Đường đến nay.
"Trưởng sử có lệnh, kẻ hèn này tự nhiên phải tuân theo." Nghe Nhậm Hoàn yêu cầu mình đi giảng bài, Tào Tam Lang vừa mừng vừa lo, nhưng vẫn đồng ý.
"Có gì mà sợ?" Nhìn vẻ lo lắng của cai thợ, Nhậm Hoàn cười cười, nói: "Cứ dạy thật tốt, tương lai đều sẽ có ngày ngẩng đầu. Thánh nhân có thể cho hạn ngạch Nông học, tương lai cũng sẽ cho cơ hội Y học, Công học."
Hắn nói điều này không phải nói càn. Thi cử tạp khoa, một là số người thi ít, hai là trình độ thấp, lần này cố định hạn ngạch Nông học, coi như là cải cách trọng đại.
Nghĩa là, dù trình độ của ngươi chưa đạt đến kỳ vọng của triều đình, chỉ cần thành tích tốt hơn những người khác, hạn ngạch này là của ngươi, triều đình sẽ "bấm bụng" mà thu nhận.
Nông học có thể cho hạn ngạch, các ngành khác tự nhiên cũng có thể.
Và khi số lượng quan viên xuất thân tạp học đạt đến một con số nhất định, tự nhiên sẽ trở thành một thế lực, muốn cắt giảm hạn ngạch của họ, độc tôn Nho thuật (Tiến sĩ) nữa, thì không đơn giản như vậy.
Có lẽ, đây mới là mục đích thực sự của Thánh nhân, vì thế mà không tiếc hạ thấp tiêu chuẩn tuyển chọn, cố định hạn ngạch.
Rất nhiều người nói ngài ấy là vũ phu làm loạn, Nhậm Hoàn đối với việc này chỉ cười khẽ.
Tuy nhiên nói đi cũng phải nói lại, vũ phu quả thực là một tấm khiên rất tốt, nấp ở phía sau, Thánh nhân có thể làm không ít chuyện "ly kinh phản đạo".
Mà trải qua hơn một trăm năm bị vũ phu áp chế, Nho sinh cũng chẳng còn tâm khí cao ngạo như thế nữa. Thánh nhân có thể coi trọng khoa cử chọn quan, không còn để hiện tượng vũ phu chiếm quan xảy ra ồ ạt, nâng cao địa vị của họ, đã là tạ ơn trời đất rồi.
"Kiến Văn Thần Vũ..." Nhậm Hoàn thầm cười trong lòng: "Có lẽ đám Nho sinh đều không ngờ tới, hàm nghĩa của chữ 'Văn' này quá rộng lớn, thánh tâm khó dò thay."
