Hạ đi thu lại, khi đến tiết thu, cánh đồng dần chuyển vàng. Nắng thu rực rỡ, gió thu mát mẻ, trên cánh đồng bát ngát không thấy điểm cuối là một màu sóng lúa cuồn cuộn. Giữa đồng là những hàng lúa được trồng ngay ngắn, màu vàng pha lẫn sắc xanh biếc, đến cả lũ trẻ con cũng cảm nhận được niềm vui được mùa, nô đùa trên bờ ruộng.

Đây là một năm được mùa hiếm có!

Thế nhưng, muốn biến năm được mùa này thành thóc, thóc thành bạc, vẫn cần người xuống đồng thu hoạch. Lúa cắt xong thường được rải trực tiếp trên đồng, phơi nắng chừng ba năm hôm cho khô bông lúa, sau đó mới đập lúa tách hạt.

Trong một nhà, phần lớn việc gặt lúa đều là việc của phụ nữ, đàn ông phải làm việc nặng trên đất. Thực ra, việc này còn mệt hơn việc trên đất của đàn ông. Người phải khom lưng, tay trái không ngừng gom lúa, tay phải không ngừng đưa liềm, hai tay phải phối hợp ăn ý, chuẩn xác thì lúa cắt xuống mới ngay ngắn.

Dù nói là việc của phụ nữ, nhưng thường là cả nhà cùng ra trận, đặc biệt là những đứa trẻ đang tuổi lớn, chúng học việc nông từ cấy lúa, cắt lúa cũng là việc bắt buộc phải biết. Mặc dù cắt lúa không hề nhẹ nhàng, nhưng Lâm Tam Bằng vẫn cúi đầu cắt lúa. Tuy nhiên, anh chưa cắt xong một luống thì đã cảm thấy cơ đùi căng cứng, hơn nữa những gốc lúa anh cắt cũng nham nhở, bày biện lộn xộn.

Dẫu vậy, anh vẫn không dừng lại. Anh biết, trong nhà này không nuôi người nhàn rỗi. Ngay tháng trước, trong thôn đã truyền tin: vụ kiện anh cả tố cáo em trai chia nhà trái luật ở Vương Gia Điếm đã tuyên án - người em phải trả ruộng lại cho anh cả, vì con trai thứ không có quyền thừa kế.

Vụ kiện này quả thực gây chấn động gần xa. Suốt hàng nghìn năm nay, mọi người đã quen với việc anh em chia đều gia sản, nhưng ai ngờ, nay theo ý chỉ triều đình, kẻ làm em không thể thừa kế gia sản của cha mẹ nữa.

"Quân phụ, hầu môn còn chỉ truyền cho con trưởng, huống chi là dân đen chúng ta."

Trên làm dưới theo, quốc gia vốn có pháp độ. Mặc dù quan phủ không ép buộc dân thường phải làm thế, nhưng nếu người anh cả kiện lên quan, quan phủ sẽ phán quyết theo quy định "con trưởng thừa kế", kẻ làm em thường chỉ nhận được một nơi trú thân.

"Lão nhị, lão tam, các chú cứ yên tâm, chỉ cần anh và chị cả còn sống, sẽ không đuổi các chú đi đâu!"

Mặc dù chị dâu nói vậy, nhưng trong lời chị còn có ý khác - "Có quan phủ ở đây, ruộng này trên mặt công quyền không thể chia, thực ra, đều là người một nhà, cũng không cần chia."

Nghĩ đến lời chị dâu, Lâm Tam Bằng nhìn chăm chú chị dâu đang gặt lúa. Chị là tay làm việc giỏi, làm việc không chút hốt hoảng, tay trái gom lúa, tay phải vung liềm, gốc lúa cắt rất ngay ngắn, lúa gom lại cũng thành hàng lối.

Haizz...

Trong lòng thở dài, Lâm Tam Bằng biết, có lẽ anh cả và chị dâu sẽ không đuổi mình và anh hai ra khỏi nhà, nhưng tương lai thì sao?

Anh hai năm ngoái đã lấy vợ, từ sau khi biết không thể chia nhà, chị dâu hai ngày nào cũng khóc sưng mắt. Bây giờ anh hai chỉ có thể vào thành làm thuê, may mà mấy năm nay việc trong thành ngày càng nhiều.

Thế còn mình?

Tương lai mình phải làm sao?

Ai sẽ gả cho một người không ruộng, không nhà?

Nghĩ vậy, tay làm việc của Lâm Tam Bằng chậm dần.

Lúc vươn vai thở dốc, Lâm Lý thị nhận ra lão tam có vẻ không tập trung, đang định mở lời thì bên cạnh có tiếng người gọi.

"Lão tam, lão tam..."

Lâm Tam Bằng cũng nghe thấy tiếng gọi. Anh thấy Giáp trưởng đang đi về phía này, vừa đi vừa vẫy tay với anh.

"Lão tam, lại đây mau, có việc muốn nói với chú."

"Vâng, Vượng thúc, cháu qua ngay đây."

Đặt liềm xuống, Lâm Tam Bằng vừa đáp lời vừa phủi vụn lá lúa trên người. Đến đầu ruộng, anh mới nở nụ cười gượng hỏi.

"Vượng thúc, có chuyện gì ạ?"

"Đi, lên Bảo đi!"

Lâm Đại Vượng tay cầm tẩu thuốc, vừa đi vừa nói.

"Đi nhanh lên, đừng làm chậm trễ công việc của quan phủ, nếu không quan phủ chắc chắn sẽ truy cứu."

Nhìn bộ dạng hối hả của Lâm Đại Vượng, Lâm Tam Bằng cũng vội vàng theo sát.

Chậm trễ công việc quan phủ!

Tuy bây giờ Đại Minh triều không giống thời Mãn Thanh cũ, vì thu thuế, dùng dịch mà tùy tiện giết người, nhưng Đại Minh triều chú trọng pháp luật. Giống như thời Tần trong sử sách, quy tắc đều viết trong pháp lệnh, như mỗi năm trưng binh dịch - một giáp chậm trễ thì lưu đày một giáp, một bảo chậm trễ thì lưu đày một bảo. May mà mấy năm nay trưng dịch là "ứng mà không trưng", chỉ có những người qua kiểm tra sức khỏe mới phải đi.

Đối với bách tính, thường thấy nhất là chậm nộp thuế và chậm trễ trưng phát lao dịch, hình phạt đều viết trong pháp lệnh. Chậm trễ không chỉ phạt một nhà mà còn liên lụy cả gia tộc. Nếu thời gian chậm trễ quá lâu, cuối cùng khó tránh khỏi lưu đày.

Quan phủ dùng "liên tọa" để phạt người, chính là để dân chúng sợ pháp luật.

Mấy năm nay, dân chúng sau khi biết pháp luật, ngược lại không sợ nữa, vì chỉ cần không vi phạm pháp luật, quan phủ cũng không làm gì được họ.

Hoàng lương quốc thuế lao dịch đều là thiên kinh địa nghĩa, ai cũng không tránh khỏi, trừ khi là làm lính hoặc làm quan.

Mặc dù rảo bước nhanh, Lâm Tam Bằng vẫn thấy tò mò không biết Giáp trưởng gọi mình làm gì, liền hỏi.

"Vượng thúc, tìm cháu có chuyện gì ạ? Lúc này đâu phải lúc đi lao dịch."

Lao dịch đều là mùa đông nông nhàn mới đi, vì như vậy không lỡ thời vụ. Tất nhiên, hiện nay lao dịch ngoài sửa đường, sửa kênh, còn có hai tuần 12 ngày (cổ đại một tuần sáu ngày) huấn luyện quân sự, thực ra cũng là học dáng vẻ quân nhân đi bộ, luyện đội ngũ, sau đó trong lúc đó luyện tập hỏa súng. Khi luyện hỏa súng, nếu không tự mang súng theo thì phải nộp trăm văn tiền thuốc súng. Cũng chính vì vậy, hai năm nay người tự mua hỏa súng ngày càng nhiều, dù sao bắn mấy phát súng cũng chỉ tốn mấy chục văn. Thậm chí Lâm Tam Bằng cũng đang tính tự mua một khẩu.

"Ồ, chưa nói với chú à, lão tam. Công trường đường sắt bên Hà Nam kia cần đẩy nhanh tiến độ, quan phủ có công lệnh, Giang Nam chúng ta cũng phải rút đinh dùng dịch, mỗi bảo một người, ngày mai đến huyện tập hợp..."

Công trường đường sắt?

Đó là gì?

Hơn nữa lại ở Hà Nam, cách nhà cả nghìn dặm.

"Thằng nhóc chú, lại tới lượt rồi, đi công trường đường sắt này là việc tốt đấy. Bảo trưởng nói thông báo quan phủ đã xuống rồi, một đinh tính bằng hai đinh dịch, đến công trường, quan phủ mỗi ngày còn phát ba mươi văn tiền trợ cấp. Hơn nữa, ăn cơm ở công trường đường sắt không nộp gạo, còn không định lượng, nếu gặp lúc phải tăng ca, còn có trợ cấp thêm. Một bảo chúng ta chỉ có một suất..."

Nghe Giáp trưởng nói vậy, Lâm Tam Bằng không khỏi có chút căng thẳng, nếu thực sự có chuyện tốt như vậy, sao có thể không tranh giành nhau chứ?

Thực ra đây không phải chuyện tốt gì, ít nhất với đại đa số bách tính, rời Giang Nam đi Hà Nam phục lao dịch, đi xa cả nghìn dặm, nhỡ đâu thủy thổ không hợp, lại chẳng bỏ xác nơi đất khách quê người. Tự nhiên cũng chẳng có ai muốn nhận việc này. Nhưng đây là quan sai, không thể không nhận. Lý do chỉ đích danh Lâm Tam Bằng cũng đơn giản - trong bảo, nhà họ Lâm là hộ nhỏ, việc này ép buộc giao cho Lâm Đại Vượng, rồi ông ta chọn Lâm Tam Bằng. Đó là vì cha mẹ cậu mất sớm, là anh cả nuôi lớn, nhưng giờ... đối với nhà họ Lâm, cậu là người không có cũng không sao. Dẫu có mất mạng ở ngoài, cũng không ai oán hận.

Quả nhiên, theo Lâm Đại Vượng đến chỗ Bảo, Bảo trưởng Lục Bình nhìn Lâm Tam Bằng, liếc mắt nhìn một cái, cười không cười nói.

"Mấy tuổi rồi?"

"Mười bảy."

"Cũng là thanh niên rồi, biết phải đi đâu không?"

"Hà Nam."

Lâm Tam Bằng há miệng, vốn định hỏi có thể không đi được không, nghĩ đến một đinh bù hai dịch, như vậy anh cả không cần phải đi lao dịch nữa, nên vẫn không nói ra lời từ chối.

"Được, đã biết rồi thì Lục mỗ cũng không nói nhiều nữa. Việc này là hoàng sai, thiên hạ phủ huyện đều phải thông hành, đến nơi rồi thì làm cho tốt, chớ làm mất mặt người Đồng Thành chúng ta, biết chưa?"

Thế là định xong rồi?

Đây là chuyện tốt sao?

Có phải chuyện tốt hay không, Lâm Tam Bằng không biết, cậu không lên tiếng, chỉ ngơ ngác đối mặt với vận mệnh sắp tới. Đối với cậu, dường như mọi thứ chẳng có lựa chọn gì cả.

"Được rồi, Tam Bằng, tên cậu đã ghi vào rồi,"

Lục Bình điền xong vào tờ đơn quan phủ cấp, rồi đóng dấu của Bảo lên, nói với Lâm Tam Bằng.

"Ngày mai chú vào thành, trực tiếp đến nha môn làm thủ tục. Nha môn thu lại bản lưu khác, rồi chú cầm đơn, đến ngân hàng vay trước năm lượng bạc giấy làm lộ phí, sau đó cùng những người khác trong huyện đi đến công trường đường sắt."

Tờ đơn này lại còn có thể vay bạc?

Lâm Tam Bằng có chút không dám tin nhìn tờ đơn trong tay, chỉ là cậu không biết, vay bạc từ ngân hàng cần phải trả lãi, sau này sẽ trực tiếp khấu trừ vào tiền trợ cấp của họ.

"Cảm ơn Bảo trưởng."

Lục Bình gật đầu, rồi phất tay nói.

"Ta còn việc, Đại Vượng, các ngươi về trước đi."

Không nói lời thừa, cũng chẳng khách sáo, dù sao người ta không chỉ là Bảo trưởng, còn từng có công danh Tú tài, dù công danh Tú tài đó đã bị tước bỏ từ lâu.

"Lão tam, thế nào, thúc không lừa cháu chứ, đây là chuyện tốt mà! Cháu xem, không chỉ có tiền công, mà còn chưa đi đã được phát trước mấy lượng bạc."

Dọc đường, Lâm Đại Vượng không ngừng khoe công với Lâm Tam Bằng, nói với cậu rằng ông đã tốn bao nhiêu công sức mới tranh thủ được chuyện tốt như vậy cho cậu. Còn Lâm Tam Bằng cũng mơ hồ đáp lời.

Đây là chuyện tốt sao?

Cậu thực sự không nói rõ được. Trông có vẻ là chuyện tốt, nhưng nếu là chuyện tốt thật thì sao có thể đến lượt cậu chứ?

Lâm Tam Bằng không rõ ràng gì cả, khi trở về thôn, trời đã tối. Đi qua ruộng, anh cả, chị dâu, cháu trai, cháu gái đều đã về nhà. Vừa về đến nhà đã thấy anh cả, Lâm Đại Bằng vừa thấy lão tam về, liền lập tức hỏi.

"Lão tam, Vượng thúc gọi chú đến chỗ Bảo có việc gì?"

"Anh, bảo là phải đi dùng dịch ở công trường đường sắt, một đinh tính bằng hai dịch, em mà đi thì anh không cần phải đi lao dịch nữa..."

Nhìn vẻ lo lắng của anh cả, Lâm Tam Bằng mỉm cười. Nghĩ đến những lời vừa nghe trên đường, lại nói đến chỗ tốt của nó.

"Đến công trường, quan phủ mỗi ngày còn phát ba mươi văn tiền trợ cấp. Hơn nữa, ăn cơm ở công trường đường sắt không nộp gạo, còn không định lượng, nếu gặp lúc phải tăng ca, còn có trợ cấp thêm. Một bảo chúng ta chỉ có một suất..."