Thanh thiên!

Mấy ngàn năm nay, ở Trung Quốc từ lâu đã đại diện cho sự khao khát tốt đẹp của bách tính. Bách tính coi những vị quan vì dân làm chủ là thanh thiên, đồng thời sánh ngang với càn khôn thanh lãng. Về việc cụ thể từ triều đại nào bắt đầu có cách gọi này, đã không thể khảo chứng được nữa. Thế nhưng sự tàn khốc của thực tế nằm ở chỗ, trong lịch sử mấy ngàn năm, những vị quan xứng đáng với hai chữ "thanh thiên" lại ít lại càng ít.

Cái gọi là "thanh thiên" trong thực tế thường mang ý nghĩa vô cùng châm biếm — hầu như mỗi một vị quan địa phương đều sẽ được bách tính nơi mình cai quản gọi là "thanh thiên". Cái gọi là "thanh thiên" chẳng qua cũng chỉ giống như xướng ưu trên sân khấu kịch, giống như "vạn dânngũ" lúc rời nhiệm kỳ, chẳng qua chỉ là một loại công cụ để lấy lòng quan lại mà thôi.

Cái gọi là "thanh thiên" thường cũng chỉ là ảo tưởng đơn phương của bách tính mà thôi, thậm chí là một sự châm biếm. Cho dù là tham quan ô lại cũng có thể được gọi là "thanh thiên", cũng có thể có "vạn dân ô".

Tuy nhiên, tại triều Sùng Trinh, tất cả những điều này dường như đang xảy ra thay đổi. Điều này không phải vì triều Sùng Trinh lấy Đại Lý Tự nắm giữ việc xét xử án hình ngục, lấy Đề hình sứ nắm việc khởi tố, nha môn địa phương giám sát làm hệ thống tư pháp kiểu mới, phá vỡ đại quyền xét xử hình ngục vốn do tri phủ, tri huyện độc chiếm trong quá khứ, khiến cho xác suất xảy ra án oan giảm đi rất nhiều.

Mà là vì ngoài những nha môn quan phủ "hai cái miệng" này ra, vẫn còn có một vị "thanh thiên". Nhưng vị "thanh thiên" này không phải do hoàng đế phái tới, mà là dư luận ngưng tụ từ ý dân. Cho dù thời cũ cũng có dư luận của giới sĩ lâm, từng khiến quan phủ nhiều lần xám xịt mặt mày "khổ không kể xiết", nhưng dư luận tụ tập ý dân bây giờ chẳng qua chỉ là mấy tờ báo mỏng manh. Mà tờ báo có giá trị chưa đến vài đồng tiền này lại thường đi vào hàng ngàn hộ gia đình.

Thực ra báo chí đối với Đại Minh mà nói cũng không phải là thứ gì hiếm lạ. Ngay từ nhà Đường đã có "Đệ báo" chỉ lưu hành trong quan phủ, đến thời Tống lại có "Tiểu báo" lưu hành trong dân gian. Đó là một loại ấn phẩm không định kỳ, phi chính quan, không có măng-sét và tên cố định, chủ yếu đăng tải tin tức và tài liệu chính trị thời sự. "Tiểu báo" là cách gọi quen thuộc lúc bấy giờ, khởi đầu từ Bắc Tống và thịnh hành ở Nam Tống. Tiểu báo chủ yếu đưa tin về động thái triều đình, chiếu lệnh của hoàng đế,... Khác với quan báo, tốc độ phát hành của tiểu báo rất nhanh, tính thời sự cao, hơn nữa để lấy lòng độc giả, những nội dung nó đăng tải phần lớn là các sự kiện cơ mật triều đình chưa được các bộ phận trung ương công khai, vì xúc phạm đến lệnh cấm ngôn của triều đình nên đã bị cấm đoán. Dù là vậy, tiểu báo vẫn được giới sĩ lâm và quan lại tại chức hoan nghênh.

Thế nhưng vì sức ảnh hưởng của "Tiểu báo" quá lớn, gây chấn động nghiêm trọng đến hiệu quả của "Triều báo", nhất là việc thỉnh thoảng nó lại đưa tin một số tin tức giả thậm chí là tin đồn nhảm, cho nên đời Tống cũng từng toàn diện cấm phát hành "Tiểu báo", quy định phàm là kẻ lén đọc "Tiểu báo" thì lưu đày 500 dặm, kẻ tố cáo người khác đọc "Tiểu báo" thì thưởng 200 quan tiền. Nhưng vì "Tiểu báo" quả thực rất được thị dân yêu thích, thậm chí rất nhiều công chức chính phủ cũng lấy việc đọc "Tiểu báo" làm niềm vui, cho nên dù có lệnh cấm rõ ràng, "Tiểu báo" vẫn bán chạy không suy.

Ở Đại Minh cũng từng có nhà in dân báo từng hưng thịnh một thời, thậm chí nó còn chuyển từ ngành nghề phi pháp sang hợp pháp. Mặc dù vào thời Sùng Trinh có lệnh cấm dân báo sao chép chuyện biên giới, nhưng dân báo vẫn phân bố khắp Nam Bắc đại giang, việc làm ăn cũng vô cùng hưng thịnh. Tất cả những điều này đã bị phá hủy hoàn toàn theo sự kiện Mãn Thanh nhập quan, Mãn Thanh thậm chí còn dùng hình phạt tàn khốc để cấm bách tính lén lút truyền tay tiểu báo.

Tuy nhiên, ngay cả đối với nhà Minh vốn thu thuế nhà in báo chí, hay đối với những tờ báo sao chép Đệ báo của quan phủ, thái độ của quan phủ cũng là bài xích. Thế nhưng thái độ này đến những năm Sùng Trinh đã hoàn toàn thay đổi. Ngay từ khi Hoàng đế Sùng Trinh còn ở tiềm trạch Giang Bắc, vì để truyền bá tư tưởng kháng Thanh, đả kích Mãn Thanh trên mặt trận dư luận, không những do quan phủ trực tiếp bỏ vốn sáng lập ra "Minh Báo" phát hành hướng tới đông đảo quần chúng, mà sau đó còn tài trợ mở ra nhiều tờ báo khác. Ngay cả sau khi lên ngôi, ngài vẫn ủng hộ việc sáng lập và phát hành báo chí, hơn nữa còn ban hành luật pháp chuyên môn để quản lý, quy chuẩn sự phát triển của báo chí.

Bởi vì có luật để tuân theo, cho nên ngoài việc báo chí được công khai phát hành trong triều Sùng Trinh, các bài báo trên mặt báo không chỉ đơn thuần truyền bá quan lệnh triều đình cùng việc điều động nhân sự. Ngay từ thời kỳ kháng Thanh, các sĩ nhân đã dùng bút làm vũ khí, từng chút một giành lại "giang sơn" đã mất trên mặt trận dư luận, dùng văn chương công phạt để duy trì chính thống của Đại Minh. Trong thời kỳ chiến tranh, cây bút trong tay sĩ nhân là thanh kiếm, là cây thương, thế nhưng đến thời kỳ Sùng Trinh, cùng với sự kết thúc của các cuộc chiến tranh quy mô lớn, cây bút trong tay sĩ nhân cũng thay đổi. Họ chỉ điểm giang sơn trên báo chí, đồng thời đưa tin về chính sự lại vừa bình phẩm được mất của chính sự, dùng ngòi bút sắc bén của mình để bảo vệ quyền lợi của những tiểu dân hèn mọn, lên tiếng vì họ.

Mấy ngàn năm nay, lần đầu tiên có người thực sự lên tiếng vì tiểu dân hèn mọn. Mặc dù chỉ là tiếng nói, nhưng khi báo chí trở thành dư luận, dùng con chữ để lên tiếng vì bách tính, đòi công bằng, biểu dương chính nghĩa, và nhiều lần khiến tham quan ô lại nhận lấy sự trừng phạt xứng đáng, điều này đã khiến cho bách tính trong thiên hạ hằng mong mỏi thanh thiên bấy lâu nay nhìn thấy bóng dáng của "thanh thiên" trên báo chí, coi đó là "thanh thiên", coi đó là một đôi mắt của thanh thiên.

Tháng hai năm Sùng Trinh thứ năm, tại nha môn phủ Ứng Thiên, một vụ đổi chủ nhà báo thoạt nhìn có vẻ đơn giản đang diễn ra lặng lẽ — theo pháp độ triều đình, xin làm báo là một việc vô cùng phiền toái, hơn nữa quan phủ địa phương để tránh "phiền phức", nhất là sau khi phát hiện báo chí đối với họ chẳng khác nào một đôi mắt đang chằm chằm nhìn mình, thái độ đối với báo chí cũng ngày càng mập mờ hơn. Kể từ sau năm Sùng Trinh thứ ba, thường thì họ không phát giấy phép mới nữa, cho nên nếu muốn làm báo, cách đơn giản nhất là mua lại nhà báo cũ đang có sẵn, sau đó đổi tên thay họ.

"Hầy, năm xưa Quốc tính gia e là thế nào cũng không ngờ tới, có một ngày, tờ "Hồng Báo" này lại đổi sang tên người khác!"

Vị quan chủ sự nhìn cái tên "Chu Thành Công" trên giấy đăng ký, không kìm được mà phát ra một tiếng cảm thán.

«Hồng Báo» là do Quốc tính gia sáng lập năm xưa, là để cùng «Minh Báo» tranh giành dư luận thiên hạ. Thế nhưng ai có thể ngờ rằng, mới chỉ vài năm trôi qua, «Hồng Báo» từng được phát hành khắp các chốn Giang Nam này đã vắng bóng không còn tăm tích. Nguyên nhân suy cho cùng cũng chẳng phải vì điều gì khác, mà là vì sắc thái quan phủ của «Hồng Báo», mà sắc thái quan phủ này theo sự suy vi của Mẫn vương phủ đã dẫn đến phạm vi phát hành và số lượng phát hành của tờ báo ngày càng ít đi, cuối cùng biến thành một tờ báo không xếp vào hàng ngũ.

Mà hiện tại, «Hồng Báo» thậm chí đã đình bản suốt nửa năm — đình bản thêm sáu tháng nữa, quan phủ sẽ trực tiếp hủy bỏ số hiệu phát hành của nó. Và đây cũng là lý do Tiền Tôn Ái và những người khác có thể mua lại «Hồng Báo» với mức giá thấp 1800 lượng. Người nhà họ Trịnh bây giờ hoàn toàn không có ý niệm hay suy nghĩ gì về việc tiếp tục làm báo nữa. Đối với đại đa số người nhà họ Trịnh mà nói, điều họ nghĩ đến chẳng qua chỉ là làm một vị phú gia ông mà thôi, hơn nữa dựa vào gia sản của nhà họ Trịnh, họ hoàn toàn có thể khiến cho mấy đời không phải lo chuyện ăn mặc, huống chi bọn họ còn là vương hầu của Đại Minh.

Cứ như vậy, người nhà họ Trịnh hiện tại thường tỏ ra vô cùng cẩn trọng, chỉ sợ chọc giận triều đình, làm phá vỡ những ngày tháng thanh nhàn mà phú quý này. Đây cũng là lý do họ sẵn lòng bán đi nhà báo.

"Mấy vị tiên sinh, sau khi «Hồng Báo» đổi chủ, có cần thay đổi tên báo không?"

Đối với câu hỏi của vị quan viên, Tiền Tôn Ái đã chuẩn bị từ trước liền cất lời nói.

"Ừm, cứ gọi là «Công Nghị Báo» đi."

Ngày mùng chín tháng hai năm Sùng Trinh thứ năm, ngày này đối với bách tính Đại Minh mà nói là một ngày không thể bình thường hơn, thế nhưng đối với giới dư luận Đại Minh mà nói lại là một ngày vô cùng quan trọng. Ngày này, chỉ trong vài năm ngắn ngủi, tờ «Công Nghị Báo» với số lượng phát hành và phạm vi đưa tin không hề thua kém «Minh Báo» đã chính thức được sáng lập vào ngày này. Chỉ là vào lúc này, chẳng ai biết trước được tương lai.

"Mấy vị tiên sinh, làm báo ngoài việc phải tuân thủ pháp độ tương ứng của triều đình ra, còn phải ghi nhớ, nếu trong vòng hai năm mà số lượng phát hành mỗi kỳ không vượt quá 300 bản, quan phủ sẽ yêu cầu đình bản; trong vòng một năm mà số lượng phát hành liên tục mỗi kỳ ít hơn 500 bản, cũng sẽ như vậy..."

Lúc này, vị quan viên dặn dò như vậy hoàn toàn không biết rằng, chỉ một tuần sau, số báo ra mắt đầu tiên của «Công Nghị Báo» đã phát hành vượt quá 5000 bản — những người mua nó phần lớn là sĩ tử sĩ lâm ở Nam Kinh cũng như Giang Nam. Mặc dù tập thể "sĩ tử" theo việc bãi bỏ khoa cử bát cổ mà dần trở thành dĩ vãng, thế nhưng bọn họ ở trong dân gian vẫn có sức ảnh hưởng rất lớn.

Mà những lời dặn dò làm theo phép lệ của quan viên này, chẳng qua chỉ là một số kỹ thuật mà quan phủ học được trong cuộc đọ sức giữa quan phủ và báo chí suốt mấy năm qua. Đãu họ dùng pháp luật để bảo vệ chính mình, vậy thì quan phủ cũng học được cách dùng quy tắc để bảo vệ chính mình. Thông qua việc thiết lập một số quy tắc, bài xích một số tờ báo nhỏ ra khỏi thị trường. Đối với các quan viên trong thiên hạ, bọn họ thậm chí còn muốn mở rộng giới hạn số lượng phát hành lên gấp mười lần, rồi sau đó gom hết tất cả báo chí tư nhân trong thiên hạ đình bản cho sạch sẽ.

Quyền lực từ trước đến nay vẫn luôn là một thứ tốt. Đối với những kẻ nắm giữ quyền lực mà nói, bọn họ tuyệt đối không muốn bị người khác giám sát, càng không muốn bị vô số đôi mắt chằm chằm nhìn vào, cho dù đôi mắt kia chỉ là một đôi mắt vô cùng bình thường, thậm chí chẳng có chút sức mạnh nào.

Đối với bọn họ, đôi mắt kia luôn khiến người ta đứng ngồi không yên. Chỉ là, bọn họ không hề biết rằng, hiện tại bọn họ nhiều lắm cũng chỉ cảm thấy không tự nhiên mà thôi. Còn sau này, bọn họ sẽ bị đôi mắt đó nhìn đến mức toàn thân khó chịu.

Chỉ mới vỏn vẹn mười mấy kỳ, đã khiến cho bách tính thấy được sự khác biệt giữa «Công Nghị Báo» và những tờ báo thông thường, không ai là không cho rằng «Công Nghị Báo» là tờ báo vì dân làm chủ, số lượng phát hành của nó lại càng tăng vọt nhanh chóng.

Cho nên biểu hiện của «Công Nghị Báo» cũng khiến cho các tòa soạn báo ở Giang Nam và những nơi khác cảm thấy sáng bừng lên. Lúc này bọn họ mới phát hiện ra hóa ra báo chí không chỉ tràn ngập thanh nghị, thỉnh thoảng còn có thể thực sự trở thành "thanh thiên" đòi lại công bằng cho bách tính. Mặc dù cũng có báo chí nhiều lần lên tiếng vì bách tính, thế nhưng khác với những tờ báo thông thường một mặt lên tiếng vì bách tính, một mặt biện bạch cho quan phủ, lập trường của «Công Nghị Báo» lại nghiêng về phía bách tính, mỗi khi nhắc đến quan phủ là liên tục đả kích, chưa từng đứng trên lập trường của quan phủ để biện hộ.

Mà theo việc «Công Nghị Báo» liên tục đứng ở thế đối lập với quan phủ, lên tiếng vì bách tính bình dân, cho nên mỗi lần đều thu nhận được thư từ do bách tính gửi đến, kể lại "nỗi oan" của mình trong thư. Thậm chí có đôi khi, còn có thể thu hút được bách tính đến tận tòa soạn để kêu oan.

Còn đối với quan phủ mà nói, «Công Nghị Báo» đã trở thành một phiền toái, trở thành cái gai trong mắt quan phủ, khiến cho tất cả mọi người đều trở nên không tự nhiên. Thế nhưng bọn họ lại chẳng có cách nào cả, bởi vì nhóm người này luôn có thể nắm bắt rất khéo léo chừng mực của câu chữ, khiến quan phủ không thể nào bắt được thóp của họ.

Đây e rằng cũng là điều mà nhóm sĩ nhân thất ý trong «Công Nghị Báo» giỏi nhất. Bản thân bọn họ vốn dĩ cực kỳ giỏi chơi chữ, biết cách dùng con chữ để đối phó với quan phủ, đồng thời lại có thể bảo vệ chính mình. Dẫu sao thì bọn họ cũng từng trải qua ngục văn tự của Mãn Thanh, cho nên từ lâu đã học được cách bảo vệ bản thân, nhất là khi Đại Minh việc gì cũng coi trọng pháp luật thì lại càng học được cách dùng pháp luật để bảo vệ chính mình.

Ngày hôm nay, Vương Thụ Nhân lại giống như thường lệ đến tòa soạn làm việc từ sớm. Là một trong những người sáng lập tòa soạn, hắn đồng thời cũng nắm giữ chức vụ trong tòa soạn, trong rất nhiều thời điểm, hắn đều phải chịu trách nhiệm kiểm duyệt một số bài viết nhạy cảm để tránh xảy ra sai sót, bị quan phủ nắm được thóp.

Xe ngựa vừa dừng lại bên ngoài tòa soạn, hắn liền nhìn thấy bên cánh cổng tòa soạn có một nam nhân y phục coi như gọn gàng đang ngồi đó. Bây giờ ở Đại Minh rất khó nhìn thấy kẻ ăn mày rách rưới — bởi vì kẻ ăn mày sẽ bị lưu đày đến vùng biên ải hoặc hải ngoại. Cho nên, cho dù có lười biếng hay nghèo túng đến đâu, người ta cũng sẽ thu dọn bản thân thật sạch sẽ.

Nhìn thấy có người ngồi ngoài cửa tòa soạn, Vương Thụ Nhân lập tức nghĩ rằng, có lẽ đây là bách tính đến kêu oan. Đối với những bách tính như thế này, hắn cũng đã gặp không ít, thế nhưng thường thì sau một hồi điều tra, cái gọi là "nỗi oan" ấy lại thường không đáng tin cậy.

Và đây cũng là điểm khiến hắn vô cùng khâm phục hoàng thượng hiện tại. Quan lزc của Đại Minh bây giờ có thể nói là thời kỳ tốt nhất từ xưa đến nay. Nhưng càng là như vậy, lại càng cần phải "tiếp tục phát huy".

„Chẳng lẽ lại là một kẻ không đáng tin cậy nữa sao?“

Hơi nhíu mày lại, Vương Thụ Nhân thầm nghĩ, hiện tại số lượng phát hành của tờ báo tuy đã vượt quá vạn bản, đã có chút tiếng tăm ở Giang Nam, thế nhưng nếu muốn tiếp tục mở rộng sức ảnh hưởng thì gần như không có khả năng. Dẫu sao thì «Công Nghị Báo» dựa vào công nghị, dựa vào "nỗi oan", nếu như không có "đại sự kiện", sao có thể có tiếng tăm được chứ?

Đương nhiên, cũng chẳng ai dám bịa đặt tin tức, đây là việc phải trả giá đắt. Dùng báo chí để truyền bá tin đồn, bịa đặt tin tức, tất cả các cổ đông đều sẽ bị tịch thu gia sản và lưu đày ra hải ngoại. Quan phủ đối với chuyện này từ trước đến nay chưa từng nương tay. Những tòa soạn sợ người khác nắm được thóp cho nên mới không dám bịa đặt tin tức.

Không có tin tức lớn, cũng không thể bịa tin tức, cho nên dạo gần đây Vương Thụ Nhân ngược lại cảm thấy có chút buồn bực.

Đâu mới có tin tức lớn đây?

Chẳng lẽ lại là một chuyện nhỏ không đáng nhắc tới nữa sao?

Nghĩ đến đây, sau khi xuống xe ngựa, trên mặt Vương Thụ Nhân lập tức nở nụ cười thân cận, cất lời nói:

"Vị đại gia này ngồi đây làm gì thế? Có việc gì tìm tòa soạn sao? Bỉ nhân Vương Thụ Nhân, chính là người làm việc trong tòa soạn này!"

"Thật sao?"

Người nọ đứng dậy, nhìn Vương Thụ Nhân nói:

"Tiên sinh, tôi đến đây để kêu oan."

"Kêu oan? Ông có nỗi oan gì? Hơn nữa, đây cũng không phải quan phủ, kêu oan thì phải đến quan phủ chứ?"

"Quan phủ không ai dám nhận đơn của tôi, tôi muốn kiện hoàng đế!"