Từ ngày 9 tháng 3 trở lại đây, chuyên mục "Giác ngộ" của tờ "Dân Quốc nhật báo" đã đăng tải hơn chục bài viết về cuộc "tranh luận giữa văn ngôn và bạch thoại". Đây là một sự việc rất đáng mừng trong văn đàn nước nhà mùa xuân này, đồng thời cũng là một cơ hội tốt để tuyên truyền "bạch thoại". Do đó, chúng ta không những cảm ơn mấy vị đồng chí đã đứng ra biện hộ cho "bạch thoại", mà còn cảm ơn mấy vị "phản đối bạch thoại" (hoặc có thể gọi là những người hoài nghi, bởi vì trong số đó có mấy vị không phải là tuyệt đối phản đối bạch thoại) đã cho tất cả mọi người một cơ hội suy ngẫm: khiến cho các đồng chí của chúng ta có thể được thoải mái tranh biện một lần, khiến cho những người phản đối có thêm một lần tự phản tỉnh.
Vấn đề văn ngôn và bạch thoại bên nào xấu bên nào đẹp, cái đẹp và cái xấu của văn ngôn và bạch thoại, cái đẹp được nói thế nào... vân vân và vân vân, đã được bàn luận quá nhiều rồi, tôi cũng không có ý kiến mới mẻ nào khác để nói cho độc giả nghe, hôm nay tôi chỉ muốn mời độc giả xem cuộc tranh luận "văn ngôn và bạch thoại" sắp được giải quyết hoặc đã được giải quyết ở các dân tộc hiện đại khác.
Trong những bức thư bàn về "vấn đề văn bạch" của mục "Giác ngộ" mấy hôm trước, cũng từng bàn đến định nghĩa của "văn ngôn". Có một vị tiên sinh vì thấy trong văn bạch thoại hiện nay cũng có những "từ" từng được dùng trong văn văn ngôn, liền khẳng định những văn bạch thoại này chính là văn ngôn, có thể thấy hiện nay vẫn còn rất nhiều người chưa phân biệt rõ ràng sự khác nhau giữa "văn ngôn" và "bạch thoại".
Hiện nay chúng ta nói một cách đơn giản rằng: Phàm một loại công cụ dùng để bày tỏ tư tưởng tình cảm, chỉ dùng trên mặt giấy, mà không dùng trong khẩu ngữ, thì gọi là văn ngôn; ngược lại, chỉ có thể nói bằng miệng, mà không cho phép viết lên giấy, thì gọi là bạch thoại. Điểm khác biệt của chúng nằm ở chỗ: Một cái chỉ dùng trên mặt giấy, một cái chỉ dùng trong khẩu ngữ. Ngoài điều này ra, tất cả mọi điểm khác biệt khác, đều không cần nhắc tới. Nếu hiện nay ở Trung Quốc quả nhiên có một nơi, giống như "Quân tử quốc" trong "Kính hoa duyên", đem những thứ mà chúng ta coi là "văn văn ngôn" (tự nhiên chúng ta không chỉ thứ mà nhân viên phục vụ quán rượu trong Quân tử quốc nói là "văn ngôn", đồng thời cũng không cho rằng văn ngôn trong mắt những người chủ trương văn ngôn chính là thứ nằm trong miệng nhân viên phục vụ quán rượu ở Quân tử quốc) treo ở đầu môi, thế thì, chúng ta sẵn lòng gọi "bạch thoại" của họ chính là "văn ngôn", hoặc thứ mà chúng ta coi là văn ngôn, đối với họ chính là "bạch thoại". Nhưng hiện nay trong lãnh thổ Trung QuốcKý nhiên đã không có Quân tử quốc trên "Kính hoa duyên", cho nên rốt cuộc đành phải gọi những thứ dùng trên mặt giấy là "văn ngôn" vậy. Cho nên dù cho có người nói bạch thoại hiện nay chẳng qua chỉ là đem "đích liễu bà ni" thay cho "chi hồ giả dã", những cái khác vẫn giống như văn ngôn; nhưng hiện nay đã không có ai đem "chi hồ giả dã" treo trên đầu môi, chúng ta vẫn cứ phải coi thứ văn ngôn kiểu "đích liễu bà ni" là bạch thoại!
Đây là "sự phân biệt văn bạch" trong mắt chúng ta, trước tiên xin độc giả nhận cho rõ.
Cho nên người Trung Quốc chúng ta muốn bày tỏ tư tưởng, giãi bày tình cảm, thì cần phải học hai loại "công cụ": Một là văn ngôn, hai là bạch thoại. Đây là gánh nặng to lớn của chúng ta; trừ kẻ câm và một bộ phận tự nguyện tước đoạt quyền lợi bẩm sinh ra.
Nhưng cái "tình hình quốc gia đặc biệt" này, trên quả đất, cũng còn tìm ra được cái thứ hai thứ ba đấy. Lấy ví dụ phổ thông, chính là dân tộc Do Thái và dân tộc Hy Lạp.
Vào đầu thế kỷ này, nhà văn Do Thái viết trên mặt giấy, là tiếng Hê-brơ; nhưng cái họ nói trong miệng, lại là một loại phương ngữ cổ đại ở miền trung nước Đức, gọi là yiddish. Cho nên tiếng Hê-brơ là "văn ngôn" mà người Do Thái dùng, còn yiddish là "bạch thoại" của họ. Những bậc túc nho trong tộc Do Thái giỏi dùng tiếng Hê-brơ, thường coi yiddish là thứ thô tục không xứng đưa vào văn chương, giống hệt như thái độ của những bầy tôi trung thành với văn ngôn của chúng ta đối với "bạch thoại". Khi hai mươi năm trước, những nhà văn mới người Do Thái như Pân-lai-sĩ vân vân, đề xướng "văn bạch thoại", đem "bạch thoại" viết lên mặt giấy, viết văn, viết tiểu thuyết, viết thơ, vào lúc đó, những bầy tôi trung thành của tiếng Hê-brơ hết sức phản đối, cũng không kém gì "cuộc tranh luận văn bạch" của chúng ta ngày nay; thế mà bây giờ thì sao? Bây giờ là thứ yiddish thô tục đã chiến thắng tiếng Hê-brơ có lịch sử lâu đời rồi. Nhờ sự nỗ lực của Palamas và Cảo-bá-lâm vân vân, "cuộc tranh luận văn bạch" của người Do Thái đã được giải quyết rồi.
Cuộc "tranh luận văn bạch" của Hy Lạp lại càng là ví dụ tốt ngay trước mắt chúng ta. Văn học cổ đại Hy Lạp là nguồn gốc của văn học Tây Âu, điều này ai cũng công nhận. (Thậm chí có người nói văn cổ Hy Lạp có thể coi là văn cổ của chữ viết các dân tộc châu Âu; một vị bầy tôi trung thành của văn ngôn từng dựa vào đây để bác nạn những kẻ chủ trương bạch thoại.) Văn học cổ Hy Lạp có giá trị to lớn thế nào ở bổn quốc cũng như trong lịch sử văn học thế giới, là có thể tưởng tượng được rồi. Thế nhưng văn cổ Hy Lạp đến bây giờ, cũng đã trở thành thứ nằm trên mặt giấy. Người Hy Lạp hiện đại nói trong miệng, lại là một thứ khác, nghe nói có bốn năm loại phương ngữ. (Tôi ở đây không kể nhiều, xin hãy lật mục "Văn học Hy Lạp" của bộ bách khoa toàn thư Đại Anh ra xem là được rồi.) Cho nên người Hy Lạp cũng giống như nước ta, có vấn đề "văn ngôn" và "bạch thoại" nằm ì trước mặt họ. Bởi vì kể từ nửa sau thế kỷ trước, khi Hy Lạp giành được độc lập chính trị, đã dấy lên một phong trào "phục hưng văn học", các tác giả thanh niên thậm chí còn kích động đến mức muốn dùng "bạch thoại" để viết lên mặt giấy, thay thế cho thứ văn cổ có lịch sử vô cùng vinh quang vô cùng lâu đời đó! Sự kháng cự nỗ lực của những nhà quốc túy gia Hy Lạp, tự không cần phải nói; nghe nói vào bốn năm trước, hai phái vẫn còn đối chọi; thường xuyên nhìn thấy trên tạp chí đặt song song các bài luận văn "văn ngôn" và bài luận văn "bạch thoại" của họ. Một người nước ngoài hiểu văn cổ Hy Lạp thì chỉ có thể xem hiểu được một hàng văn ngôn, những bài văn bạch thoại đó thì không hiểu! Chi bằng văn bạch thoại của Trung Quốc chúng ta, rốt cuộc vẫn còn có thể hiểu được mấy phần. Hiện nay "cuộc tranh luận văn bạch" của họ rốt cuộc đã đến mức độ nào, thì tôi không thể biết được, bởi vì sách tham khảo của tôi là sách cũ, thế nhưng chúng ta biết rằng các đại gia hiện đại của họ đều dùng "bạch thoại" để viết sách (như nhà tư tưởng kiêm nhà thơ KostesPalamas), có thể thấy trước tương lai "bạch thoại" của họ rồi!
Chúng ta hiện nay thường nghe thấy có người nói: Trong văn văn ngôn của Trung Quốc từng có rất nhiều kiệt tác, văn văn ngôn đã có thành tích, cho nên việc đổi sang dùng bạch thoại chưa đạt hiệu quả là không đáng. Trong rất nhiều lý do phản đối bạch thoại, đây là một lý do nghe có vẻ lay động lòng người hơn cả. Nhưng không biết họ xem "cuộc tranh luận văn bạch" của người Hy Lạp xong thì có cảm xúc gì? Hoặc giả họ sẽ nói: Hóa ra những kẻ điên mê cái mới không chỉ Trung Quốc mới có, phương Tây cũng có!
Đúng vậy! Trong lịch sử tiến hóa của nhân loại, những kẻ điên chưa bao giờ ngớt xuất hiện cả! Hơn nữa loại người điên này cũng rất phổ biến, không phải một dân tộc nào độc quyền; lại may mắn là không bị độc chiếm bởi một dân tộc nào.
