La Tôn hiền huynh: Nhớ từ lúc gửi thư cho anh ở Địch Hóa, thoắt cái đã nửa năm. Mới đây đọc được "Văn học Nguyệt báo" số 5, rực rỡ muôn màu, đẹp không xuể. Sự nỗ lực của các anh, thật vô cùng khâm phục. Còn về chuyên đề "Vấn đề hình thức dân tộc của văn nghệ", tôi lại càng hứng thú hơn. Bài viết dài của Quang Vị Nhiên cùng những lời cao kiến của các vị trong buổi tọa đàm, phần lớn đều hợp với ý kiến thô thiển của tôi. Về kiến giải của huynh Dĩ Quần, tôi lại càng đồng cảm hơn nữa.
Số là theo những gì tôi tai nghe mắt thấy để bàn về tương lai của "hình thức dân tộc", có lẽ sẽ phát sinh và nảy nở khuynh hướng sai lầm, —— đó là nhấn mạnh tỷ trọng của hình thức cũ trong hình thức dân tộc, mà lại coi việc nêu lên hình thức dân tộc ngày nay là sự phủ định phong trào tân văn nghệ Ngũ Tứ, từ đó trượt sang chủ nghĩa "tự lực cánh sinh" hẹp hòi; đó là điều thứ nhất. Hoặc giả, lại cho rằng tân văn nghệ không thể thâm nhập vào quần chúng, nguyên nhân chủ yếu là ở hình thức, mà không biết rằng nội dung cũng có liên quan; trình độ văn hóa của quần chúng Trung Quốc thấp là điều không thể chối cãi, mà dưới sức nặng của cuộc sống, phàm những gì không có quan hệ trực tiếp đến vấn đề sinh tử thiết thân của họ thì quần chúng đều không hứng thú. Cho nên xưa kia khi đề xướng "đại chúng hóa", đã từng dặn đi dặn lại rằng, "phải học tập quần chúng", —— tức là phải hiểu xem quần chúng coi cái gì là sống còn, là thứ không thể không tranh; sự hiểu biết của quần chúng về một sự vật là thông qua quan hệ vật chất, chứ không phải tinh thần (từ hành động cụ thể, chứ không phải từ lý luận trừu tượng), v.v., rồi sau đó viết thành tác phẩm mới có thể được quần chúng tiếp nhận. Bằng không, "Hồng Lâu Mộng", "Nho Lâm Ngoại Sử", đều là những tác phẩm kiệt xuất của hình thức cũ; thế nhưng có mấy người quần chúng hứng thú với chúng chứ? Ngày nay bàn về hình thức dân tộc, nếu cứ câu nệ ở bề mặt vấn đề, mà lầm tưởng rằng hình thức là cái mà quần chúng quen thuộc, thì nội dung dù thế nào cũng được, thế thì cũng không tránh khỏi sai lầm; đó là điều thứ hai.
Hai điều trên, đã có khá nhiều người bàn đến, nhưng ngọn sóng tạo ra vẫn còn xem là chưa cao, dễ bị các nhà văn trẻ tuổi nói chung phớt lờ. Phàm muốn hấp thụ tinh hoa văn nghệ thế giới và học tập quần chúng, việc đó vô cùng khó; còn muốn "học tập" hình thức cũ, lại làm cái gọi là "phủ định cái cũ, giữ lại cái hợp lý" bằng cách đổi vỏ thay hình, thì xem ra có vẻ dễ dàng hơn một chút.
Nói một cách công tâm, luận điểm đơn thuần "bình cũ rượu mới" vốn dĩ đã chịu nhiều lời bác bỏ từ nhiều phía, nhưng thô kiến của tôi cho rằng, nếu như có thể thực sự làm được việc đổ loại rượu mới mà quần chúng yêu thích vào trong bình cũ, vừa dễ uống, lại vừa có lợi cho sức khỏe, thì dẫu bình có cũ, ở thời điểm hiện nay vẫn tốt hơn nhiều so với việc đổ rượu chua vào một cái bình nửa mới nửa cũ. Nhưng điều này không có nghĩa là không cần phải tiếp tục nỗ lực sáng tạo hình thức dân tộc nữa.
Bài viết dài của Quang Vị Nhiên cho thấy sự dụng công rất đủ, lại có khá nhiều luận điểm sâu sắc xác đáng. Chỉ là khi chỉ ra sự khéo léo trong cú pháp và sự phong phú về từ vựng của hình thức cũ, trong đó có mấy điểm, thô kiến của tôi có ý kiến khác. Chẳng hạn như việc viện dẫn khúc "Thiền Cung" dùng liên tiếp các từ "một tiếng", "một lúc"…… cùng với việc "Bảo Ngọc thăm bệnh" dùng liên tiếp các từ "một trận", "một mặt"…… cùng những "thể thức chữ một" như vậy, tôi cảm thấy không đáng yêu cho lắm.
Xưa kia nghe kể chuyện ở Giang Nam, thấy người nghe đối với lối kể chuyện biền văn câu đối không biểu lộ mấy hứng thú, thế thì loại "trận địa chữ một" đơn điệu suýt thành trò chơi chữ nghĩa này, e rằng chưa chắc đã làm vui lòng tai quần chúng. Lại nữa, thể thức trùng điệp, dùng một hai từ đúng chỗ thì thấy khá đáng yêu, dùng nhiều thì thành trò chơi chữ nghĩa. Phàm là trò chơi văn học, về hình thức dẫu có vẻ mới lạ, nhưng thực chất lại tổn hại đến sự chân thành trong việc biểu đạt cảm xúc; còn về song thanh điệp vận, nếu xét theo hệ ngôn ngữ Ngô ngữ ở phương Nam, hình như cũng không nhiều lắm; song thanh điệp vận hình như vẫn xuất hiện nhiều hơn trong văn ngôn chữ viết, cho nên điểm này rất đáng để thảo luận lại.
Nhân dịp có chuyến tiện đường, gửi gắm bức thư này, tiện thể giãi bày vài cảm nhận ngẫu nhiên, viết vội không được trau chuốt, không đủ để bàn với người ngoài.
Kính chúc thời tiết an lành.
Bảo Quyền huynh và các bạn đều bình an, xin phép không gửi thư riêng nữa.
Mâu Thuẫn 〔ngày 5 tháng 8 năm 1940〕 tại Đông Sơn
