[TIÊU DỀ]: Tác giả và nhà phê bình

Đây là trên con đường hẹp gập ghềnh cao thấp, đây là trong khoảng thời gian tối tăm nhất trước khi trời sáng khi trăng đã lặn sao đã khuất, đây là khoảnh khắc cuối cùng mà ngưu quỷ thần xà lộng hành quấy nhiễu. Bánh xe thời đại tiến về phía trước một cách phi mã, tiến, hành trình một thế kỷ của người ta, ở chỗ chúng ta thì mười tám năm (hoặc thậm chí chưa tới) là phải bắt kịp. Nhân vật "hoạt hình" của chúng ta lên sân khấu ở chốn này lúc này.

Giữa nhóm tác giả và nhóm nhà phê bình có một chút tranh chấp nhỏ!

Các tác giả phàn nàn các nhà phê bình "không chịu trách nhiệm", chỉ biết hô hào cao giọng, thế nhưng rốt cuộc lại chẳng nói ra được lý lẽ cụ thể nào để khiến các tác giả tâm phục khẩu phục. Phía tác giả có một tiếng nói——đây là tiếng nói duy nhất nghe được, đã phẫn nàn nói thế này:

"Chúng ta đều là những người đi về phía trước, đi về hướng ánh sáng mà! Thế nhưng các anh chỉ nói chúng tôi thụt lùi, lại chưa từng dạy chúng tôi cách chạy nhanh lên, hoặc là phương pháp chạy thế nào cả! Nói thật lòng nhé, thái độ này của các anh thiếu sự thành thật!"

"Chưa từng dạy ư? Không có chuyện đó! Chẳng qua là các anh rụt rè sợ sệt không dám hạ quyết tâm mà thôi."

Các nhà phê bình cũng có sự phàn nàn tương tự.

"Thế nhưng con đường các anh nói, chúng tôi nhìn thấy không đi nổi; phương pháp đi đường, đuổi đường mà các anh nói, chúng tôi không có cách nào học, học xong là sẽ ngã đấy!"

"Nếu như các anh không giữ cái nhìn chủ quan mà xem xét một chút, thì sẽ biết con đường vốn dĩ là thông suốt; nếu như các anh học theo bước đi mà chúng tôi nói để thử đi một bước, thì sẽ biết vốn dĩ sẽ không bị ngã!"

"Vậy thì, không thể đơn thuần trách chúng tôi chủ quan, không thể đơn thuần trách chúng tôi không học bước đi, thực sự là các anh nói không rõ ràng minh bạch, ——các anh từ trước tới nay chưa từng nói ra một cách rất cụ thể ngọn nguồn lý do cả!"

"Đã giải thích rõ ràng rồi mà vẫn đi trên cùng một con đường, thế thì dễ làm rồi đây! Chúng ta hãy bình tâm lặng khí thảo luận một chút xem nào."

Bạn tôi ơi, thứ lỗi cho tôi không thể chép lại toàn bộ những lời phụ đề đó ra được. Tóm lại, việc oán trách lẫn nhau là vô vị, chúng ta phải giúp đỡ lẫn nhau. Thế nhưng (chữ "nhưng" này có phù hợp với phép biện chứng hay không, tương lai chúng ta sẽ rõ), bởi vì các tác giả đại đa số đều cảm tính, cho nên khi có một vị phê bình gia đưa ra ví dụ để phê bình một cách cụ thể, thì các tác giả lại có chút không vui cho lắm. Vì bị bịp mũi để ép uống thuốc, rốt cuộc cũng có chút khó chịu; người bị ép uống cho dù có biết rõ rành rành đó là thuốc tốt, thì rốt cuộc vẫn không chịu thừa nhận bản thân mình có bệnh trước.

Thêm chút lời thừa thãi nữa nhé——

Lý Tứ A Gia nhà phía đông nói: Làm nhà phê bình, thì vô cùng thoải mái dễ chịu; người ta vất vả cực nhọc viết thành tác phẩm, anh ta thảnh thơi thoải mái đọc, đọc xong rồi bình phẩm hay dở, chính là chỉ đạo, ——thế này thì há chẳng phải rất thoải mái hay sao?

Trương Tam tiên sinh nhà phía tây lại có một kiểu nói khác: Nhà phê bình nên dẫn đường ở phía trước, không dẫn đường ở phía trước mà lại dùng roi quất ở phía sau, thế thì không hay; chưa nói đến chuyện đó là quá mức bất lịch sự, là biện pháp tiêu cực, giả sử như hướng đi của ngọn roi đó lệch đi một chút xíu, tác giả hoảng hốt vọt một cái là vào đường nhánh, thế chẳng phải là hỏng bét hay sao?

Nhà phê bình nghe xong đành cười khổ. Đương nhiên anh ta không phải là "thánh nhân", sao có thể không có chút ít sai sót nào chứ!

Cho nên, bạn tôi ơi, trước mắt thực sự rất khó làm một nhà phê bình. Có người oán trách anh ta vô cùng thoải mái, có người trách móc anh ta không nên có lúc cũng nói sai; phàn nàn anh ta nói chuyện không cụ thể, lại trách mắng anh ta nói quá sát thực tế; bắt anh ta chỉ dẫn con đường, lại chê anh ta dẫn người ta chạy vào đường rẽ; có lúc trách anh ta dinh dưỡng không đủ, có lúc lại muốn anh ta nghĩ hộ đề tài cho tác giả.

Điều này, giống như là đang nói: "Đã vây anh biết chỉ ra chỗ sai này không phải, lại không đúng nữa, vậy thì xin mời chính anh tự ra tay làm đi!"

Đầu bếp lại muốn mời thực khách tự mình vào bếp nấu ăn rồi! Cho dù nhà phê bình quả thực không phải là thực khách. Thực khách thực sự chính là độc giả.

Kỳ thực điều mà đầu bếp nên lấy làm lo lắng, là làm ra món ăn rồi mà không có ai thưởng thức chứ không phải là có người khen chê hay dở. Hiện nay rất nhiều đầu bếp nhìn vào thực đơn người ta đưa ra mà ngẩn ngơ, ngược lại còn muốn người lên thực đơn tự mình ra tay, thực sự cũng rất khó làm một đầu bếp!

Thực đơn trong văn nghệ nên có những sắc thái nào, ——đính chính là cái gọi là mâm tiệc trọn vẹn trong lý tưởng, hình như mọi người cũng chưa từng nói là không đúng; cho nên thực đơn sớm đã được định sẵn, chỉ đợi các đầu bếp dốc lòng nấu nướng, thế nhưng các đầu bếp chỉ dùng tâm sức thôi thì vẫn chưa đủ, còn phải chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu nữa. Không có nguyên liệu đầy đủ, mà chỉ dùng dầu muối mắm, thì nhất định là không được rồi phải không chứ? Các nhà phê bình chỉ có thể chỉ ra nơi sản xuất nguyên liệu, việc tìm kiếm đương nhiên vẫn phải do đầu bếp tự mình đi tìm.

Bởi vì đầu bếp đứng bên cạnh chảo dầu lâu quá nên bị khói huân đến đủ rồi, cho nên món ăn do chính mình làm ra rốt cuộc là quá ngọt hay là quá chua, chưa chắc đã có thể phân biệt mùi vị một cách rõ màng rành mạch được. Ở đây, đành phải nói là lưỡi của những người cầm đũa ngồi trong phòng khách đợi ăn có phần nhạy bén hơn một chút vậy. Cho nên thực sự muốn món ăn ngon, vẫn phải cần đầu bếp và thực khách hợp sức đồng lòng.