Đây là một loài thú bốn chân, trên đầu, lưng và đuôi đều mọc những chùm lông nhím nhọn hoắt như kim loại. Cái gọi là "quý ông cư xử với nhau, nên như nhím với nhím, giữ một khoảng cách nhất định", chính là vì ở quá gần nhau thì chẳng có lợi ích gì cho cả hai. Thế nhưng gai của nhím thì còn có hình hài, còn gai của quý ông thì vô hình; có hình thì dài ngắn có định mức, việc duy trì một khoảng cách tương đối dẫu sao vẫn dễ xử lý hơn kẻ vô hình, và đây cũng là điểm mà những vị quý ông mô phỏng theo loài nhím đã "xanh hơn chàm mà hơn chàm".

Nhưng "phong thái quý ông" đáng quý của loài nhím lại không nằm ở bộ lông nhọn như kim châm khắp người ấy. Nó lùn và mập mạp, sở hữu một gương mặt vuông vức, điềm đạm, lúc nào cũng ung dung rảo bước, khoan thai từ tốn. Sự tiêu sái, nhàn nhã của nó thực sự đã đạt đến mức khiến người ta phải khâm phục: có thể chơi đùa suốt cả ngày trời trong những lùm cây bụi có hương vị không tồi, vừa đi vừa ngâm nga ra điều rất có giáo dục, tự tại tiêu dao, lòng không bận tâm, hệt như một kẻ lạc quan chính hiệu. Nó không thích cuộc sống bầy đàn, nhưng cũng không hoàn toàn cô độc, từ đó có thể thấy nó nắm bắt chừng mực trong "đối nhân xử thế" giỏi đến nhường nào.

Nếu không phải vạn bất đắc dĩ, nó quyết không đi xa, suốt cả năm trọn mùa, phạm vi hoạt động của nó không vượt quá ba bốn dặm. Suốt mấy tuần liền, nó chỉ bò quanh quẩn trên ba bốn cái cây; nó nằm dài giữa những nhành cây, thong thả gặm vỏ cây, gặm đến chán chê thì lại chợp mắt ngủ gật; giả sử lúc ngủ mà bất cẩn lộn cổ rơi xuống, thì cũng chẳng sao cả, chiếc áo choàng lông dài đặc biệt kia sẽ bảo vệ tôn thể của nó.

Nó cũng chẳng sợ rơi xuống nước, toàn thân hai vạn chiếc lông nhím của nó đều rỗng ruột, nó giống như mặc một chiếc áo phao cứu sinh vậy, hễ xuống nước là tự khắc sẽ nổi lên.

Mà những chiếc lông nhím giống như kim rỗng ruột này lại là thứ vũ khí tự vệ tuyệt vời. Nếu những dã thú khác bị đâm phải mấy chục chiếc kim rỗng ruột như thế trên người, đương nhiên sẽ gặp nguy hiểm đến tính mạng, bởi vì những chiếc kim rỗng ruột này cấu tạo bằng chất sừng, một khi đâm vào phần cơ thịt ấm ướt thì sẽ lập tức trương phồng lên, hơn nữa trên thân kim lại chi chít những ngạnh ngược, các ngạnh ngược này cũng sẽ trương to theo, độ nghiêng của ngạnh ngược sẽ khiến chiếc kim ấy càng cắm càng sâu. Thế nên, khi gặp phải sự tấn công từ bên ngoài, chiến thuật của nhím là đứng chờ ở đó để "chịu đòn", mặc cho kẻ địch tự đâm vào làm mình bị thương rồi biết khó mà lui. Bởi vì những chiếc lông nhím của nó chỉ cần chạm nhẹ là sẽ rụng xuống, mà lại sắc bén vô song, cho nên hễ chạm vào thì không có cái nào là không đâm phập vào da thịt.

Thế nhưng, sở hữu thứ vũ khí tự vệ hạng nhất như vậy, nó lại có một điểm yếu chết người: dưới bụng không có lông nhím, đây là khu vực không có phòng thủ. Một con chuột nhỏ chỉ cần tìm cách chui xuống dưới bụng nhím thôi là đã trở thành người chiến thắng rồi. Nhưng điều yếu ớt hơn cả chính là chiếc mũi của nhím. Một cây gậy khẽ gõ lên chóp mũi này thôi cũng đủ gây tử mạng. Những điểm yếu này, bản thân nhím nắm rất rõ; thế nên khi gặp kẻ địch, nó bèn giấu đầu dưới một khúc gỗ, trước tiên bảo vệ cái mũi mỏng manh ấy thật tốt cho xong, rồi thu gọn bốn chân, phục xuống mặt đất, che đậy cái bụng không phòng bị của mình, cuối cùng mới dựng đứng toàn bộ lông nhím khắp người, bày ra tư thế "chịu đòn". Đương nhiên, nó còn có một chiếc đuôi không quá dài nhưng cũng cường tráng và có lực (so với chiều dài cơ thể của nó, tỷ lệ khoảng năm với một), quả thực giống như một cây chùy gai, nó có thể quật sang trái sang phải, kẻ địch mà dính phải một cú thì chắc là không chịu nổi; thế nhưng việc vung vẩy chiếc đuôi này vì thiếu một đôi mắt để chỉ định mục tiêu, nên rốt cuộc cũng chỉ là phòng thủ bị động mà thôi.

Kẻ địch có lẽ rất xảo quyệt, không hề tấn công, mà lại lén lút mai phục bên cạnh chờ thời cơ. Khi ấy, nhím đành phải thay đổi chiến thuật. Nó rút chiếc mũi ra khỏi chỗ ẩn nấp, cúi gằm đầu hết mức (vẫn là để bảo vệ mũi), lùi dần về phía sau, đồng thời dùng sức quật mạnh đuôi, cứ "lùi vào" như thế cho đến cái cây gần nhất, nó ngốc nghếch trèo lên trên, trèo đến một độ cao tương đối, tự cảm thấy đã không còn nguy hiểm nữa, bèn lại thong thả nằm lì ở đó gặm nhấm những nhành non, ra vẻ như chẳng có chuyện gì xảy ra vậy.

Đây quả thực là sự "bình tĩnh" điển hình của kiểu người quý ông. Quả đúng là như thế, toàn bộ lối sống của nó — bao gồm cả chiến thuật của nó, đều mang phong cách quý ông điển hình. Nhưng cũng giống như các vị quý ông đáng kính của chúng ta, dẫu "được trời ưu ái" thong dong tự tại, nhưng cũng thường hay rên rỉ không bệnh mà than vậy, nhím cũng rất thích cái giọng điệu này. Đang yên đang lành, nó bỗng cất lên tiếng kêu thảm thiết ngân dài vàê chỏng chót, chỉ nghe mỗi âm thanh ấy thôi, bạn sẽ tưởng rằng vị "quý ông trong rừng" này chắc chắn đang gặp phải nguy hiểm cực lớn, tính mạng chỉ còn trong gang tấc; thế nhưng sự thật không phải vậy. Lúc này nó vẫn đang thong thả ngồi trên ngọn cây, khuôn mặt vuông vức điềm đạm vẫn không hề có chút biểu cảm nào như thường lệ, thế mà nó lại đơn độc khóc than, thường kéo dài đến tận một tiếng đồng hồ, nó rên rỉ không bệnh mà than như thế chỉ để cho vui mà thôi.

Nghe nói dãy núi Adirondack vốn nổi tiếng sản sinh ra loài nhím, nay cũng rất ít khi nhìn thấy bóng dáng nhím nữa, đến nỗi chính quyền địa phương Mỹ buộc phải dùng pháp lệnh để bảo vệ nó. Tại sao một loài nhím "được trời ưu ái", sở hữu thứ vũ khí tự vệ khéo léo nhường ấy lại dần có nguy cơ tuyệt chủng? Phải chăng là do lối sống quá lười biếng và nhàn nhã của nó gây nên? Hay là vì điểm "được trời ưu ái" ấy lại tồn tại một mâu thuẫn vô cùng to lớn, — bộ lông nhím gần như vô địch cùng với chiếc mũi hớ hênh hoàn toàn không có khả năng chống đỡ, — cho nên kết quả vẫn mang lại bất lợi cho nó?

Tôi không định đưa ra kết luận ở đây, thế nhưng vì thế mà tôi càng cảm thấy "lối sống" của loài nhím khiến người ta nhìn vào mà lạnh sống lưng.

Ngày 21 tháng 5 năm 1945.

Một bài tạp đàm trên đây, hôm qua vừa lục được từ một chồng thư cũ. Nhìn ngày tháng ghi ở cuối bài, bấy giờ mới chợt nhớ lại tâm trạng khi viết bài này, ngơ ngác như mất đi thứ gì. Lý do vì sao viết xong lúc ấy lại đem cất đi, thì rốt cuộc không tài nào nhớ lại được nữa. Đọc lại một lượt, cảm thấy cũng có thể đem ra đăng tải, tạm gửi cho tờ "Tân Văn Học".

Ghi chép ngày 14 tháng 12 năm 1945 tại căn phòng không có ánh nắng, Trùng Khánh.