Trên tờ báo ngày mùng mười tháng này có lời cáo bạch của nhà xuất bản thiếu nhi, tuyên bố có kẻ mượn danh nghĩa "Nhà sách Thiếu nhi Mới" để "sao chép xâm phạm lợi ích hợp pháp" v.v. Giải thích pháp lý về việc này không phải là điều bài viết này muốn bàn tới, điều chúng ta cần chú ý chính là việc đẩy mạnh tiêu thụ ấn phẩm thiếu nhi trong giới làm sách cũng đang cạnh tranh vô cùng khốc liệt.
Kết quả của cạnh tranh kinh doanh đáng ra phải là sản phẩm được cải tiến, thế nhưng chúng ta thường chỉ thấy sự sao chép, chỉ thấy sự cẩu thả, chế tạo nham nhở. Ba mươi năm trước, ấn phẩm thiếu nhi của Trung Quốc chỉ có vài cuốn như "Quốc gia không có mèo", giờ đây ngoài các nhà sách chuyên xuất bản ấn phẩm thiếu nhi ra, các tiệm sách lớn nhỏ đều in ấn một lượng lớn ấn phẩm thiếu nhi. Xét về phương diện "số lượng", không thể nói là không tiến bộ, nhưng về phương diện "chất lượng" thì có thể làm người ta hài lòng hay không?
Trước kia khi chỉ có những truyện đồng thoại như "Ngón cái", "Quốc gia không có mèo" vân vân, thì ngược lại vẫn chưa có "tiểu thuyết tranh liên hoàn", cho nên số ít truyện đồng thoại đó lại mang tính "độc quyền"; hiện nay số lượng ấn phẩm thiếu nhi nhiều hơn gấp mấy ngàn lần, nhưng trái lại không thể ngăn chặn được sự xâm nhập khắp nơi của "tiểu thuyết tranh liên hoàn". Về điểm này, ngành xuất bản sách mới cũng như các tác giả viết sách thiếu nhi nên tự phản tỉnh sâu sắc!
Hiện nay các loại ấn phẩm thiếu nhi với mức độ nông sâu khác nhau phỏng chừng cũng có tới vạn loại, mà "tiểu thuyết tranh liên hoàn" nhiều nhất cũng chỉ tầm hơn một trăm loại, thế nhưng độ lưu hành và sức hút của loại sau lại vượt xa điều mà loại trước có thể sánh kịp; hiện tượng này thật đáng sợ. Ấn phẩm thiếu nhi hiện nay, mười phần thì có chín phần mang tính văn nghệ; đại khái có thể chia làm ba loại: Một là những câu chuyện đơn giản về anh mèo em chó, hoặc dịch, hoặc sáng tác, hoặc lấy chuyện dân gian Trung Quốc sửa đổi đi một chút; đối tượng độc giả là trẻ em bảy, tám tuổi. Hai là loại phức tạp hơn một chút, nhưng đề tài phần lớn vẫn thuộc loại thứ nhất, thỉnh thoảng có truyền thuyết lịch sử và thần thoại. Thân là bản dịch các tác phẩm văn học nổi tiếng của phương Tây, ví dụ như loại "Đảo kho bạc" v.v.
Dựa theo sự phân loại này, chúng ta liền biết loại thứ nhất và thứ hai dù có sự khác biệt về phồn thể hay giản thể nhưng về bản chất thì không khác nhau là mấy, còn loại thứ ba thì bất ngờ vọt lên cao, đặc biệt là về mặt ngôn ngữ; nếu loại một và loại hai phù hợp với trẻ em từ tám đến mười tuổi, thì loại thứ ba lại phù hợp với học sinh năm nhất năm hai cấp hai từ mười bốn mười lăm tuổi, do đó trẻ em mười hai mười ba tuổi lại đâm ra gần như không có sách để đọc. Tôi cho rằng đây là một trong những nguyên nhân khiến "tiểu thuyết tranh liên hoàn" mê hoặc học sinh năm năm sáu cấp một cao.
Kế tiếp, số lượng các loại đọc phẩm thứ nhất và thứ hai kể trên tuy nhiều, nhưng chất liệu lại rất mỏng manh; bất kể là truyện phương Tây hay truyện trong nước, đều chung một nguồn gốc đó, mọi người cùng nhau áp dụng, kết quả là nội dung đồng náu như nhau. Cho nên ngay cả trẻ con bảy, tám tuổi cũng cảm thấy thiếu thốn đọc phẩm. "Lại là mấy câu chuyện xào nấu qua lại này sao!" Trẻ con bảy, tám tuổi đã cảm thấy không hài lòng với sách mới. Thế nên chúng cũng học theo dáng vẻ của anh trai mình, bắt đầu xem "tiểu thuyết tranh liên hoàn".
Cho nên đối với ấn phẩm thiếu nhi sơ cấp mà nói, căn bệnh hiện nay không nằm ở chỗ sách ít mà nằm ở chỗ nội dung sách cứ xào nấu vòng vo, thiếu đi những đề tài mới mẻ. Điều này lại trái ngược hoàn toàn với căn bệnh của ấn phẩm thiếu nhi cao cấp!
Quay lại câu chuyện về nhà sách thiếu nhi kia đi. Nhà sách thiếu nhi xuất bản sách không nhiều, nhưng theo tôi thấy, nó có một điểm đặc sắc: bộ "Tác phẩm khoa học thiếu nhi" gồm một trăm linh một cuốn. Trong thời đại ấn phẩm thiếu nhi mang tính văn nghệ tràn ngập thị trường hiện nay, bộ "Tác phẩm khoa học thiếu nhi" với một trăm linh một cuốn ít ỏi có thể coi là muối bỏ biển. Nếu có kẻ học theo dáng vẻ ấy, cũng cạnh tranh từ phương diện này, thì chưa hẳn không phải là chuyện tốt; miễn là họ chịu nghiêm túc mời người biên soạn, chứ không phải là cẩu thả qua loa, mượn bóng gió để trục lợi.
