Những bạn bè sống ở các đại đô thị chắc hẳn thường xuyên có thể nhìn thấy những tin vui kiểu như "kinh tế nông thôn phục hồi" trên báo chí chứ? Những người bạn kính mến, tôi dự định dùng sự chân thành mười phần để nói với bạn rằng: Những ghi chép kiểu này trên báo chí, nói hoàn toàn là dối trá thì không hẳn, thậm chí cũng có thể nói là không phải "tô hồng". Tin tức "phục hồi" này bắt đầu xuất hiện vào độ giao mùa hạ thu năm ngoái, lúc bấy giờ, kén tằm vụ xuân ở hai tỉnh Giang Tô và Chiết Giang được mùa lớn, lúa ruộng cũng là vụ mùa bội thu hiếm có trong mấy chục năm qua, mà thu hoạch ở hai ba tỉnh khác hạ lưu sông Trường Giang cũng không tệ; Trung Quốc quá lớn, cho nên dẫu cho năm ngoái đồng thời ở các nơi như Hà Nam, Sơn Tây, Thiểm Tây cùng Sơn Đông vẫn có không ít nông dân lấy lá duối và quả duối làm lương thực chính, nhưng sự được mùa ở hạ lưu sông Trường Giang cùng mấy tỉnh khu vực lưu vực hồ Thái Huệ đã đủ khiến cho báo chí ngập tràn những tin mừng "kinh tế nông thôn phục hồi" rồi.
Hơn nữa, bạn ơi, giả sử bạn đến dạo quanh những vùng "phục hồi" đó, thì có lẽ bạn sẽ thực sự trở nên lạc quan đấy. Nếu bạn trò chuyện với một số tiểu thương, họ sẽ mang theo niềm vui hoài niệm mà nói với bạn rằng: "Năm ngoái các ngành nghề đều có khởi sắc!" Mà cái gọi là "các" ngành nghề này, quả thực là không hề giảm chút nào. Tiệm vải, cửa hàng quần áo, đều có thưa dư; có một cửa hàng quần áo vốn ba vạn đồng năm ngoái trong một năm ròng vậy mà đã dư ra hơn tám ngàn! Bởi vì đại đa số tiểu nông trong ba năm qua thực sự nghèo đến mức khô cạn, năm ngoái trong tay hơi có dã dối chút ít, không thể không may thêm dăm bộ quần áo vải. Tiệm lụa cũng làm ăn phát đạt, đó là do những phú nông tạo thành. Cửa tiệm vật dụng hàng ngày, lại càng khỏi phải nói, chúng phản ứng sự thịnh suy của kinh tế nông dân, vậy mà còn linh nghiệm hơn cả phong vũ biểu. Còn như hiệu cầm đồ đứng đầu các ngành nghề, bốn năm gần đây chỉ có đem vào mà không có chuộc ra, do đó khiến cho các đại lão bản sống ở đô thị suốt ngày mày ủ mặt ê, nhưng năm ngoái các đại lão bản cũng mày giãn cười nở,——bởi vì từ hạ chí thu, người đến chuộc đồ đông như nước chảy, mà từ đầu đông đến cuối năm, người đem đồ đi cầm lại thường xuyên chật ních cả một giếng trời. Cho đến cả hiệu thuốc chuyên bán "thuốc phiến", cũng là việc làm ăn hưng thịnh; lòng cảm ơn "ông trời" của họ là gấp đôi, vì "ông trời" không chỉ ban cho năm được mùa, mà còn ban cho cả "mùa đông ấm", khiến cho bệnh dịch lưu hành tăng mạnh. Cuối cùng, thậm chí cả tiệm gạo, cũng kiếm được rất nhiều tiền. Không phải được mùa sao? Nhưng nông dân vừa mới thu hoạch gạo mới, viên chức giục nợ lương thực cũ đã đến cửa, nông dân đành phải đem phần lớn thu hoạch ra bán lấy tiền, dâng hiến cho nhà nước, đến mùa đông, họ lại ngược đời đi mua gạo để ăn. Còn như tiền mua gạo của họ từ đâu mà ra? Những người bạn kính mến, xin đừng vội vàng, nông dân có môn cứu khẩn quen dùng của họ: Một là đem quần áo vừa mới chuộc ra hoặc may mới vào hiệu cầm đồ, hai là nhắm vào thu nhập năm nay (chủ yếu là kén tằm vụ xuân) để vay nặng lãi. Mà những "nhà từ thiện" kiểu ấy ở các hương trấn thì nhiều không kể xiết.
Báo chí mặc dù nhiều lần đưa tin "kinh tế nông thôn phục hồi", thế nhưng trong vòng một năm ngoái, rốt cuộc nông dân trong vùng "phục hồi" thu nhập bao nhiêu, lại không có một thống kê nào. Tôi cũng không tìm được tài liệu loại này. Nhưng tôi vô tình biết được các khoản chi tiêu chính của nông dân trong vòng một năm ngoái. Đây là lời của một vị viên chức ở huyện T: "Vụ bận rộn cuối năm ngoái, số bạc lương thực thu được toàn huyện, ước tính khoảng mười lăm vạn đồng, trong đó một nửa là lương thực cũ. Tiền xâu lương thực cả năm của toàn huyện vốn là chừng mười hai vạn đồng, năm ngoái tính cả cũ thu được hơn ba mươi vạn." Những người bạn kính mến, tôi tiện thể nói với bạn rằng: Dân số toàn huyện chỉ có mười sáu vạn sáu ngàn người, mà người làm ruộng nhiều nhất cũng chẳng qua mười hai ba vạn người, nếu tính bình quân mỗi hộ năm khẩu, thì là hơn hai vạn bốn ngàn hộ.
Chúng ta lại giả định tiền nông dân huyện T dùng để duy trì sinh hoạt trong một năm ngoái,——chủ yếu chính là chảy vào túi tiền của tiểu thương các ngành nghề khiến cho họ hân hoan sắc mặt vui mừng bảo nhau "các ngành nghề đều có khởi sắc",——cũng có chừng ba mươi vạn đi, thế thì, bạn ơi, khoản sổ sách này xin tự bạn đi mà tính lấy.
Cho nên, phóng viên ở tòa báo nếu căn cứ vào tiền dư của các ngành nghề và thu nhập thuế má của nhà nước để ước lượng "kinh tế nông thôn" năm ngoái, thì nói một câu "phục hồi rồi", đương nhiên là đầy đủ lý do.
Thế nhưng, chân tướng của sự việc ra sao? Tôi có thể viết cả nửa đoạn sau lời nói của những tiểu thương từng nói "các ngành nghề đều có khởi sắc" ra luôn nhé. "Thế nhưng, năm nay thì, " vẻ vui mừng trên mặt họ đã tiêu tan, "việc làm ăn liền khó làm rồi! Mọi khoản vật giá đều đang bay vọt. Nửa cuối năm ngoái so với mùa xuân đã tăng lên một phần ba, nhưng mùa xuân năm nay lại so với nửa cuối năm ngoái tăng thêm một phần ba nữa. Một đồng năm nay chỉ có thể dùng như ba hào thôi hở! Dẫu cho hai vụ xuân thu năm nay cũng có thể tốt giống như năm ngoái, thế nhưng việc làm ăn của chúng ta so với năm ngoái mà nói, nhất định phải giảm bớt một phần. Vật giá tăng quá dữ dội, chút tiền ít ỏi mà người nhà quê kiếm được nhờ thời vụ không chịu nổi một phen tiêu xài đâu!"
Thế thì, thu nhập của nông dân, có thể cùng với việc bay vọt của vật giá chung mà nâng cao lên không? Sự việc quá khứ nói với chúng ta: Không thể! Lúc trong tay nông dân có kén tằm, giá kén nhất định sẽ giảm; lúc có gạo, giá gạo nhất định sẽ rẻ; cho đến cả các sản phẩm phụ nông nghiệp như quả trẩu v.v... hễ ở trong tay nông dân thì nhất định không bán được giá tốt! Thế nhưng giá cả của các vật dụng hàng ngày không phải nông sản thì lại là từng bước tăng cao.
Hơn nữa năm tháng tốt rồi, địa chủ liền sẽ tăng tiền thuê đất. Huyện có hai địa chủ, có tổng cộng bốn năm trăm mẫu ruộng nước ở T, đều là cho nông dân nghèo thuê cày cấy, mùa thu năm ngoái, hai vị tiên sinh địa chủ này đã nhắm chuẩn mười ba hộ tá điền ra tay: Tăng tiền thuê nhà, lại không công nhận "giảm thuê hai phần năm". Mười ba hộ tá điền không phục, địa chủ liền đi kiện quan; "giảm thuê hai phần năm" là quốc pháp lớn lao, thế nhưng không biết vì sao, vụ kiện đó cho đến nay vẫn chưa kết thúc, mà mỗi lần huyện mở phiên tòa, nha dịch xuống hương thôn gọi tá điền, lại có sự sách nhiễu "theo lệ", gọi là "tiền mũi thuyền", cho đến nay, số "tiền mũi thuyền" mà mười ba hộ tá điền bỏ ra, mỗi hộ đã đạt tới hơn tám đồng mấy hào rồi, mười ba hộ tá điền này sắp không thể chống đỡ tiếp được nữa. Nhưng những tá điền cùng thuộc hai vị địa chủ đó có chừng trăm hộ, tá điền thuộc các địa chủ khác cũng có mấy trăm hộ, gần đây đã mở một đại hội, quyết định mỗi hộ bớt ra số tiền bằng một đấu gạo để làm hậu thuẫn cho mười ba hộ tá điền đó đi kiện. Khi cần thiết, mỗi hộ còn có thể chia thêm hai đấu. Vụ kiện có thể thắng kiện hay không, vẫn chưa thể biết được, nhưng chẳng phải tá điền vô cớ lại gánh thêm một khoản chi tiêu nữa sao?
Nếu ý nghĩa của "kinh tế nông thôn phục hồi" chỉ sự cải thiện trong cuộc sống của nông dân, chứ không đơn thuần là quan phủ thu được nhiều lương thực hơn hoặc tiểu thương làm ăn được nhiều hơn, thì tất cả những sự việc nói trên nên được giải thích thế nào? Chúng ta chỉ nhìn thấy một chuyện đúng là chân xác nghìn phần: Tiền đi qua tay nông dân, rất nhanh liền không còn nữa!
