Kính gửi tiên sinh Kính Hi: Thư và "bài văn ngắn" gửi đến tôi đều đã rõ. Do cần cho đăng sớm để mọi người cùng nghiên cứu thảo luận, nên tôi đã tự ý xếp vào mục thư tín. Điểm này, rất mong ngài lượng thứ.

Tôi đối với các điều trong bài luận của ngài có một vài ý kiến khác biệt. Xin trình bày đơn giản dưới đây.

Một: "Trong lòng luôn vương vấn một chủ nghĩa nào đó", chưa đặt bút đã định sẵn khung sớ trong bụng, nhất định phải làm một tác phẩm "tân lãng mạn": Giống như thế này, quả thực khó tránh khỏi lời chê trách "xiềng xích mới" của tiên sinh. Nhưng nếu vì muốn phá vỡ "xiềng xích cũ", cho nên hướng về một chủ nghĩa mới nào đó, dung hòa tinh thần của chủ nghĩa mới vào tâm trạng của chính mình, sáng tạo ra tác phẩm của riêng mình, thì chủ nghĩa mới này không còn là xiềng xích nữa. Thí dụ như quê hương của chủ nghĩa tự nhiên là Pháp, các nhà văn chủ nghĩa tự nhiên của Nga, Đức rõ ràng là chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa tự nhiên Pháp, thế nhưng chủ nghĩa tự nhiên của Pháp không hề biến thành "xiềng xích mới", mà các nhà văn Nga, Đức vẫn cho ra đời những tác phẩm bất hủ. Đây chẳng phải là ví dụ nhãn tiền sẵn có đó sao?

Hai: "Nghệ thuật vị nhân sinh" vốn có liên quan đến sở trường gần gũi với bản tính của mỗi nhà văn; chủ nghĩa nhân đạo xuất phát từ tấm lòng chân thật, chứ không phải "làm phúc" mà giả tạo được. Tiểu thuyết của người ôm ấp chủ nghĩa nhân đạo có lẽ (hoặc) làm không được hay — thành ra "sách khuyên điều thiện" — điều này chỉ là do thủ đoạn nghệ thuật cao thấp khác nhau mà thôi, tuyệt đối không phải chủ nghĩa nhân đạo hại họ. Tiên sinh xem chủ nghĩa nhân đạo là "xiềng xích mới", tôi cho rằng có phần hơi quá đáng rồi.

Ba: Gần đây có rất nhiều truyện ngắn, rất nhiều người cảm thấy không thỏa mãn, (xin xem lời đáp đối với Đàm Quốc Đường quân ở phần thư tín thông thường trên tạp chí của chúng tôi); thế nhưng điều này e rằng cũng là do thời cơ chưa chín muồi mà thôi, chưa chắc đã là tự muốn "tự đặt cho mình một thứ gông cùm chuyên làm truyện ngắn". Hơn nữa, viết tiểu thuyết dài cũng cần phải có thời gian rảnh rỗi tương ứng; theo như sự hiểu biết cá nhân tôi, những người sáng tác hiện nay phần lớn đều bận rộn với vấn đề sinh kế, không thể chuyên tâm viết truyện dài được. Tiên sinh nói họ tự chuốc lấy xiềng xích mới, thật quá oan uổng cho họ rồi.

"Đỡ bên Đông thì bên Tây lại ngã", những người hiểu lầm tư tưởng mới rất nhiều, tất cả chúng ta đều đã thấy rồi; chủ nghĩa trong văn học... chủ nghĩa nhân đạo... truyện ngắn... ba thứ vốn dĩ không phải là không thể học, nhưng một khi bị người ta hiểu lầm, giống như điều Uông tiên sinh đã nói, biến chúng thành "xiềng xích mới", thì tự nhiên sẽ có không ít tệ lậu. Uông tiên sinh đã nhìn thấy tầng ý nghĩa này, nghĩ rằng rốt cuộc cũng có căn nguyên của nó, chỉ là kiến thức tai mắt của tôi có hạn, cảm thấy ba thứ xiềng xích mới này, hoàn toàn không thể chân thực và kiên cố bằng những thứ cũ kỹ kia!

Phóng viên Nhạn Băng [Tháng 3 năm 1922]