Khoảng mười một, mười hai giờ đêm, tôi lại nghĩ đến việc quân Nhật ở vùng ngoại ô Bắc Bình có lẽ lại đang tấn công quân ta; đồng thời cũng nghĩ đến việc ở Thượng Hải này, trên những bãi cỏ kiểu như công viên Ngoại Tan, có lẽ lại có những thanh niên hát "Bài ca cứu quốc" bị bắt, bị đánh; trong những vũ trường do người Nga Trắng mở, có lẽ ca vũ đang hồi cao trào, hoặc đang bầu chọn cái gọi là " tiểu thư Thượng Hải "; đồng thời tôi lại nghĩ đến trong các khu vui chơi lớn chắc chắn cũng đang diễn "kịch độc cước", và chắc chắn cũng có Lưu Xuân Sơn đại danh đỉnh đỉnh.
"Kịch độc cước", nói chung mà nói, là thứ gọi là "hướng vị thấp kém". Cho dù là "tác phẩm" của quân Lưu Xuân Sơn đi nữa, cũng chưa thể hoàn toàn tránh khỏi. Thế nhưng "kịch" của quân Lưu Xuân Sơn, không phải lúc nào cũng chỉ có "hướng vị thấp kém". Vở "Chiến sự Thượng Hải 1-2-8" bị nhà giam cấm, chính là tác phẩm của họ Lưu; một tác phẩm tràn đầy nhiệt huyết như thế, không ai nên vì nó hãy còn "chiêu trò" hoặc "tư tưởng không mấy chính xác" mà đem ra soi mói trách cứ.
Tôi xem "kịch" của anh ấy số lần không nhiều, thế nhưng mỗi lần trong tiếng cười phá lên của khán giả, tôi lại cảm nhận được sự hưng phấn và bi thương. Tôi từ những "chiêu trò" đó của họ Lưu, đã nếm trải được ẩn ý mà người nghệ sĩ dân gian này muốn thốt ra nhưng lại không dám nói lớn đầy tâm cơ khó nhọc. Anh ấy có nhiệt huyết, cóσ tinh thần chính nghĩa; anh ấy không phải cái gọi là "tri thức" của chúng ta, cho nên khi bạn trò chuyện cá nhân với anh ấy, có lẽ sẽ cảm thấy anh ấy hoàn toàn không có gì lạ thường, có những chỗ thậm chí có vẻ như hồ đồ, thế nhưng "kịch" của anh ấy, lại thường mang xương cốt ẩn trong "chiêu trò".
Lưu Xuân Sơn con người tự nhiên và Lưu Xuân Sơn nghệ sĩ, ở giữa có một khoảng cách nhất định; cho dù ấn tượng của bạn đối với Lưu Xuân Sơn con người tự nhiên không thể vượt quá một chữ "tục", nhưng đối với Lưu Xuân Sơn nghệ sĩ, bạn vẫn luôn cảm thấy dưới bề mặt "chiêu trò" của anh ấy lấp lánh thứ quý giá——phẫn nộ vì nghĩa và sự sâu sắc.
Ở những dịp tương đối tự do hơn, đặc điểm này của anh ấy càng lộ rõ hơn. Có lần, tôi nghe "kịch độc cước" của họ Lưu tại buổi tiệc mừng thọ của cụ bà nhà một người họ hàng, liền cảm thấy sao mà giống với những gì nghe được trong khu vui chơi cơ chứ. Bởi vì là chúc thọ, anh ấy mở đầu bằng "Thọ tỉ Nam Sơn", sau đó liền phát triển từ chữ "Sơn" đó, đem Vạn Bảo Sơn, Mã Chiếm Sơn, Diêm Tích Sơn, cho đến Tôn Trung Sơn, đều "tổ chức" vào trong đó, phát triển một loạt những câu danh ngôn đáng ngẫm nghĩ như chuỗi pháo nổ liên hồi. Một vị tiểu thư vốn được nhào nặn trong "hướng vị cao cấp" vốn dĩ không thèm nghe anh ấy, nhưng đến sau đó cũng tấm tắc khen ngợi.
Gần đây, vào ngày lễ khai giảng của học sinh tập huấn thành phố Thượng Hải, cũng có tiết mục của họ Lưu; bởi vì là hoàn cảnh đặc biệt, anh ấy càng có thể phóng khoác lên tiếng. Hôm đó "kịch" của anh ấy có thể nói là "vô đề", thế nhưng trọng tâm nằm ở chỗ "người Trung Quốc phải cứng cỏi lên", "lời ca" tuôn ra theo miệng của anh ấy thực ra là một bài diễn thuyết nhiệt liệt, cử chỉ của anh ấy, âm điệu của anh ấy, dẫu là nhà tuyên truyền giỏi nhất đi nữa, cũng chỉ đến thế mà thôi phải không?
Lần này, tôi cảm nhận được khoảng cách giữa Lưu Xuân Sơn con người tự nhiên và Lưu Xuân Sơn nghệ sĩ lớn biết bao. Tại sao vậy? Tôi tạm thời có được một giải thích thế này: Họ Lưu không phải tầng lớp trí thức như bọn ta, bạn cùng anh ấy bàn về "sứ mệnh văn nghệ giai đoạn hiện tại", anh ấy là không hiểu đâu, thế nhưng anh ấy là một nghệ sĩ dân gian, anh ấy là một nghệ sĩ thực sự có thể dung thu tư tưởng tình cảm của quần chúng và thể hiện nó một cách nghệ thuật, anh ấy hễ lên sân khấu, cầm phách đàn đàn bản, anh ấy liền không còn là Lưu Xuân Sơn nữa, mà là kết tinh tư tưởng cảm xúc của quần chúng rồi! Ma lực của anh ấy đối với quảng đại quần chúng là ở chỗ này!
Thế nhưng việc biểu diễn nghệ thuật của anh ấy lại ở trong một đất nước Trung Quốc không có tự do, nhất là các khu tô giới, cho nên nghệ thuật của anh ấy tự nhiên mà mang lên mình một lớp màu bảo hộ dày đặc, —— chính là tiệm cận với hướng vị thấp kém. Thế nhưng sở dĩ anh ấy đáng được ca ngợi, chính là ở chỗ không lấy việc hùa theo hướng vị thấp kém làm mục đích. Hơn nữa cho dù là không tự giác đi chăng nữa, nhưng anh ấy quả thực rất biết mình nên làm thế nào.
Tôi lại nhớ đến vận động bãi bỏ quyền kiểm tra điện ảnh, kịch nghệ, ca khúc tại các khu tô giới của hai mươi lăm đoàn thể gần đây. Tôi hy vọng vận động này có thể thành công. Mà sự thành công này, đối với công việc của nghệ sĩ dân gian như quân Lưu Xuân Sơn, chắc chắn cũng là sự cổ vũ lớn lao. Trong tiếng đại bác quân Nhật tấn công Hoa Bắc, chúng ta hy vọng quân Lưu có thể tự do phát huy năng lực đặc biệt của mình!
Ngày 14 tháng 7
