Khải Minh tiên sinh:
Thư nhanh hôm trước chắc ngài đã rõ. Nay nhận được thư tay ngày thường, kính hay mọi việc đều an ổn. Xá đệ Đức Văn hoàn toàn không có trình độ, đại khái không thể vào khoa Đức văn dự thính, chỉ có thể vào khoa Anh văn trước, sau đó mới đến khoa Đức văn dự thính (phương thức này, có nên nói trước với Cố Mạnh Dư tiên sinh hay không, cúi xin tiên sinh xem xét chỉ giáo).
Chỉ có chuyện văn bằng là khá khó khăn, vì xá đệ chưa từng chính thức học hết một trường nào, trường Kỹ thuật Hà Hải chỉ còn thiếu ba tháng, cho nên cũng không có văn bằng tốt nghiệp; không biết có thể châm chước được không. Đại khái nửa năm tới thế nào cũng phải vào một trường học, để ép buộc tinh thần phấn chấn lên.
Cuốn "Mười hai người" của Bột Lạc Khắc mà Lưu Bán Nông tiên sinh nhắc tới, có lẽ là bài "Mười hai người" của nhà thơ Nga Alexander Block①. Bài thơ dài này từng được tạp chí "Người tự do" (Freeman) số tháng Chín năm ngoái đăng tải, tuy dài tới ba trang nhưng không tính là quá dài. Giá sách của Lưu tiên sinh là sáu shilling, nghĩ rằng những gì đăng tải không chỉ có cuốn sách này, hoặc là có một bài tựa dài chăng? Bản đăng trên "Người tự do" không ghi tên dịch giả, sau đó nhớ lại từng thấy quảng cáo bản in riêng của bài thơ này ở nơi khác, bên dưới có tên dịch giả, nhưng đã không nhớ nổi, hơn nữa đến cái quảng cáo này cũng không tài nào tìm được nữa. "Mười hai người" nếu Lưu tiên sinh dịch xong gửi đến, cũng phiền tiên sinh gửi cho tôi luôn.
① Bột Lạc Khắc, nhà thơ Nga Xô Viết.
Thành viên của Văn học Nghiên cứu hội chỉ giới hạn đối với những người có nghiên cứu về văn học, thực tế có vẻ hơi hẹp một chút; phương pháp tiên sinh dự định thành lập một hội khác, tôi cực kỳ tán thành; tài lực không sợ không đủ, chỉ sợ ít người. Tôi nghĩ Bắc Kinh nhất định có thể tổ chức trước một hội diễn thuyết (người Bắc Kinh cũng đông hơn chút), cứ lấy bản thảo diễn thuyết làm bài giảng, phát cho những nơi xa, có vẻ vẫn dễ tiến hành hơn. Người gửi bài cho "Tiểu thuyết nguyệt san" cũng thường nhân tiện hỏi đủ thứ câu chuyện thường thức về văn học, lại có người viết thư riêng đến hỏi có những sách chữ Trung Quốc nào có thể đọc, tôi vốn định từ ngày mùng bảy sẽ dành ra một khoảng thời gian chuyên viết những bức thư này, tức là đáp lại trong mục thông tin của "Thuyết báo". Hiện tại thời gian thì không có, dung lượng của "Thuyết báo" cũng không đủ, đã tan thành mây khói rồi. Nếu Bắc Kinh có thể thành lập hội diễn thuyết văn học, thì việc in ấn bài giảng, nhà Thương Vụ nhất định có thể làm được. Thượng Hải tổ chức hội này thì rất không dễ dàng, bởi vì báo chí mắng mỏ ở Thượng Hải quá nhiều, "Tinh báo" thường hay đùa giỡn với "Tiểu thuyết nguyệt san", chúng ta muốn làm việc khác, thì càng thành công ít mà chế giễu chửi rủa nhiều; hơn nữa người đồng chí ở Thượng Hải quá ít, sức lực cũng không bằng.
Tư liệu về Tiệp Khắc thiếu thốn, đành phải bỏ trống vậy. Cuốn sách của Mijatovitch mà tiên sinh nhắc tới là về Serbia. Thư trước của tôi viết nhầm, hôm trước chợt nhớ ra, vội viết thư gấp giải thích với tiên sinh, cho nên mới có câu "vẫn xin tiên sinh đảm nhận"; nay nên theo lời tiên sinh, thà là thiếu còn hơn. Lỗ Tấn tiên sinh nói "giống như một trang trong lịch sử văn học, chưa chắc đã có ích cho người nước nhà", thật là sảng khoái, nói cho triệt để, tự bản thân tiểu thuyết có ảnh hưởng tới lòng người, lịch sử văn học chỉ dùng để cho người nghiên cứu tham khảo mà thôi, nhưng luôn cảm thấy cái "tai của kẻ điếc" này, không thể nhẫn nại mà vứt bỏ đi được. Nói theo thực tế, trong một nghìn độc giả của "Tiểu thuyết nguyệt san" thì có ít nhất chín trăm người không muốn đọc các bài luận văn. (Họ viết thư tới mắng cũng là mắng luận văn, nói rằng không thể cung cấp cho họ sự giải trí nữa!)
Chúc tiên sinh mạnh khỏe
Nhạn Băng 〔một nghìn chín trăm hai mươi mốt〕 tháng Tám ngày mười một
