Tiết thu đã lạnh, trời cũng sập tối nhanh hơn. Con đường Tịnh An Tự lúc bảy giờ tối không hề vắng vẻ hơn ngày thường, nhưng hình như luôn mang theo chút không khí tiêu điều, sát khí; ánh sáng đỏ rực như máu của các biển hiệu neon chiếu rọi đỉnh cao lên những ô cửa kính đã đóng ván gỗ, chói đến mức nhức cả mắt; những chiếc xe hơi đủ màu sắc giống như hai con rắn dài lao vào nhau từ hai phía, có vẻ vội vã và căng thẳng hơn ngày thường.
Tôi nhìn thấy một chiếc xe tải lớn, cắm đầy cành tre dùng để ngụy trang, bốn năm người mặc đồng phục màu vàng — đại khái là hướng đạo sinh, đang ngồi xổm trong xe. Giữa đoàn xe hơi sang trọng, chiếc xe tải này rất bắt mắt, giống như trong hàng ngũ các thiếu gia tiểu thư chen vào một đại hán thô kệch, thế nhưng nó thật là oai phong làm sao, nó vượt qua những chiếc xe hơi nhỏ xinh, thẳng tiến về phía tây.
Tôi biết đây là xe ra tiền tuyến để cứu thương cho binh lính bị thương. Máy bay của giặc hễ thấy xe cứu thương không vũ trang là lại đến giở uy phong, những hướng đạo sinh dũng cảm của chúng ta đã hy sinh mất mấy người, may thay ông trời cũng vẫn theo lệ thường có ngày có đêm, "mặt trời" rồi cũng có lúc lặn xuống.
Tôi dõi theo chiếc xe tải dũng cảm ấy, tôi nghĩ, lúc này nó đang phóng nhanh trên con đường nhựa bằng phẳng, nhưng chẳng bao lâu nữa nó sẽ đi trên con đường chằng chịt những hố bom do máy bay địch oanh tạc tạo ra, tắt đèn xe, mò mẫm tiến bước như kẻ mù; có lẽ bầu trời bỗng chốc sáng rực bởi pháo sáng của giặc, tiếp theo là tiếng súng máy quét ngang, những quả bom hai trăm rưỡi pa-vông rơi xuống trước sau nó, thế nhưng nó nhất định sẽ dũng cảm tiến lên, nó xông qua làn mưa đạn, chưa đến đích thì chưa dừng lại.
Tôi không thể nhìn rõ mấy người mặc đồng phục màu vàng trên xe, nhưng tôi biết tuổi của họ đều chưa quá mười tám, mười chín. Ở các quốc gia khác, dẫu có là trong thời chiến đi nữa, những mầm non non nớt chừng này tuổi chắc là không để chúng đi mạo hiểm, mà có lẽ đang ở hậu phương an toàn để học "bài học cuối cùng"; nhưng ở đất nước chúng ta thì đành chịu chết. Và cũng chính vì điều này, cùng với vô số những "nỗi đành chịu" tương tự, trang sử thời đại này của chúng ta mới vĩ đại và bi tráng chưa từng có, đồng thời chúng ta càng thêm chắc chắn về thắng lợi cuối cùng của mình.
Trong thời đại một mất một còn này của chúng ta, một con người nếu lúc nào cũng nhìn nhận và suy nghĩ theo "tiêu chuẩn phương Tây", nhất định sẽ rơi vào bi quan và tự ti. Có những kẻ, trong đầu đầy rẫy "tiêu chuẩn phương Tây", mà lại hơi hiểu biết một chút về "hiện thực" bên phía chúng ta, liền cảm thấy rằng chúng ta là "đánh là nhất định thua, mà thua là nhất định mất nước". "Vậy, theo anh thì phải làm thế nào?" Câu trả lời của họ là: "Chiến tranh Nhật - Xô trước sau gì cũng bùng nổ. Đến lúc đó, chúng ta sẽ ngư ông đắc lợi." Thế nhưng kẻ thù không phải là đồ ngốc, chẳng đời nào để chúng ta ngồi không mà vớ bẫm món lợi đó, tiếng đại bác ngoài thành Uy Lạp đã phá tan cái chủ nghĩa "ngư ông" ấy. Cho đến khi tiếng súng hiệu của cuộc kháng chiến dân tộc "ngày 13 tháng 8" vang lên, hơn nữa đã chứng minh rằng sức mạnh của chúng ta ở mọi mặt tuy chưa đạt đến tiêu chuẩn "lý tưởng" hay "phương Tây", nhưng cũng đủ sức quần thảo với kẻ thù, thì những quý ông "tiêu chuẩn phương Tây" ấy vẫn cứ thấp thỏm không yên, trân trân ngóng chờ thái độ của nước Anh, biểu thị của nước Mỹ, động thái của Liên Xô...
