……Từ khi đến đây, tin tức từ nội địa bỗng nhiên bị cắt đứt, tốc độ bưu điện chậm chạp thật nằm ngoài dự đoán. Còn thư gửi đi có nhận được hay không, lại vì nhiều nguyên nhân khác nhau, nghe nói thực sự không có gì đảm bảo. Thêm vào đó, thời gian mới đến đường sá mệt nhọc, tâm sự rối bời, lại chưa nhận được thư của anh, cũng không có việc quan trọng để báo cáo, gom mấy nguyên nhân này lại, nên cứ thế kéo dài. Tới cuối tháng tư và đầu tháng năm, mới nhận được thư đề ngày 15 tháng 1 và 15 tháng 3, liền viết thư trả lời ngay.……Còn bức thư anh gửi ngày 2 tháng 2 chuyển từ châu Âu sang, thì thực ra không đi qua đường biển, mà vẫn vòng vèo từ Trùng Khánh đến, thế mà lúc đến nơi lại chậm hơn bức thư ngày 15 tháng 3 hơn một tháng.
Về phần ấn phẩm "Văn Trận" mà anh gửi, tôi chỉ nhận được 2 quyển, kỳ 7 và 8, nhưng hai kỳ này hình như được chuyển gửi từ Côn Minh, chứ không phải gửi trực tiếp từ Hương Cảng.
Mấy ngày trước mới nhận được kỳ 7 đến 12 của quyển 3, tổng cộng sáu cuốn, cùng bức thư ngày 11 tháng 5, mừng rỡ ngoài mong đợi. Chuyện "Văn Trận" tôi không giúp được gì, làm phiền anh phải một mình gánh vác, tôi vẫn luôn cảm thấy bất an, nhưng cũng có nguyên nhân của nó; thứ nhất, cái sự bận rộn "làm tạp dịch" ở đây còn hơn ở Hương Cảng; thứ hai, cách biệt với các nhà văn nghệ nội địa, cho dù muốn viết văn cũng hận là không có đề tài; thứ ba, phong cảnh địa phương ở đây không có gì để viết gửi đi. Còn về ấn tượng dọc đường sau khi rời Hương Cảng, cũng vì không có thời gian, nên vẫn chưa viết thành bài. Tóm lại chuyện ngoài ý muốn quá nhiều, cho nên lời hứa gửi bản thảo đành không thể thực hiện, lại thêm lâu nay lười cầm bút rồi.……
……Các cuốn từ quyển 2 kỳ 7 đến kỳ 12, tôi lướt qua một lượt, chưa có thời gian đọc kỹ, nhưng đại thể cảm thấy không tệ. Sự kiên trì nỗ lực của anh đã có được đền đáp.……
“Văn Tác Chiến Tuyến” vẫn chưa nhìn thấy. Vì các ấn phẩm nội địa, ở đây mười phần không thấy nổi một, ấn phẩm cũ thì còn có thể thấy sau ba tháng, còn ấn phẩm mới thì vì ở đây không ai biết tới, cho nên hoàn toàn không biết trên đời có thứ này.
Còn về cuộc sống của tôi ở đây, có thể sơ lược kể lại như sau: Sau khi đến đây có thành lập một hội văn hóa, tôi và Trương Trọng Thực hiện đang phụ trách công việc của hội này. Hội này mang tính chất bán quan chính, bán đoàn thể nhân dân, những người phụ trách hội văn hóa các dân tộc đều là ủy viên của hội này, số lượng khá đông; nhưng công việc hằng ngày thì do ba bốn người gánh vác, tôi và Trương Trọng Thực chính là hai trong ba bốn người đó. Tuy nhiên, các dân tộc ở đây vốn đã phức tạp, mà tình hình xã hội cũng vô cùng phức tạp, người mới đến đầu óc mù mịt không rõ manh mối, công việc kiểu này thực ra không phải sở thích của chúng tôi, nay chỉ đành ở mặt biên sách (sách giáo khoa tiểu học), góp chút sức lực mà thôi. Không hợp thủy thổ, cơ thể ngày càng suy nhược, đó là khó khăn về mặt cá nhân. Hai đứa nhỏ thường nhớ phong cảnh Giang Nam, lại vì ở đây không có trường học thích hợp để vào, ở nhà nhàn rỗi cũng rất buồn chán. Học viện Tân Cương tôi đảm nhận công việc giảng dạy mười bảy tiếng một tuần, mà phần lớn công việc chẳng liên quan gì đến văn nghệ, vì giảng viên chính của trường này chỉ có tôi và Trọng Thực, anh ấy hầu như bao biện hết các môn của khoa kinh tế chính trị, còn tôi thì bao biện hết các môn của khoa giáo dục. Học sinh không nhiều, khoảng một trăm hai ba mươi người, trong đó vẫn có năm sáu mươi người là học sinh cấp ba. Thanh niên ở nội địa nói chung không rõ tình hình thực tế, cứ nghĩ học viện Tân Cương thế này thế nọ, đòi vào cho bằng được. Lũ thanh niên này ảo tưởng quá lớn, có đến cũng chẳng ích gì.……
Tôi trải qua nhiều hoạn nạn, những điều nhìn thấy hơi nhiều chút, vốn dĩ không có ảo tưởng, tự nhiên cũng chẳng có cái gọi là thất vọng hay không, cuộc sống cá nhân thì trước kia tận hưởng đã nhiều, cái gọi là đi qua thời kỳ rực rỡ, nay ở tuổi trung niên, đã trở về đạm bạc, cho nên chẳng có gì cả, chỉ có điều cách biệt với thế giới, rất sợ ở lâu sẽ trở thành kẻ ngu muội về mặt văn hóa mà thôi. Nơi này tuy gần gũi với Liên Xô, nhưng sách báo Liên Xô cũng cực kỳ ít khi đến, không có hiệu sách mua ngay tại chỗ, chỉ có cách đặt định, thế nhưng sách báo đặt định vào cuối tháng 3, đến nay vẫn chưa thấy đến, điều này thực sự nằm ngoài dự đoán, cảm thấy vô cùng buồn bực.
Cuối cùng về "Văn Trận", rất mong anh tiếp tục kiên trì, thể lệ biên tập cứ theo dáng vẻ hiện tại là đã không tệ, hình như không có sự cần thiết phải cải cách. Còn "truyện ngắn" thì thường có những bài hay hơn.……
Thanh niên sáng tác ở đây đếm trên đầu ngón tay, những gì viết ra quá mang tính công thức, là vì đọc sách quá ít, lại thêm phạm vi đọc không rộng mà ra.……
Mâu Thuẫn 〔tháng × năm 1939〕
