Inna Levkevich -10 tuổi

Hiện là kỹ sư xây dựng

Vào những ngày đầu tiên. Ngay từ sáng.

Trên đầu chúng tôi bom đạn gầm rú. Dưới mặt đất cột điện đổ la liệt. Mọi người sợ hãi, tất cả cùng chạy khỏi nhà. Từ nhà mình họ tứa chạy ra đường, cảnh báo lẫn nhau: “Coi chừng dây điện! Coi chừng dây điện!”, để không ai vấp ngã. Tưởng như đó đã là điều đáng sợ nhất.

Vào buổi sáng ngày 26 tháng Sáu mẹ còn phát lương, bà làm kế toán ở nhà máy, đến buổi chiều chúng tôi đã phải di tản. Và khi rời khỏi Minsk, chúng tôi còn thấy trường mình đang cháy. Ngọn lửa thịnh nộ ở mỗi ô cửa sổ. Chói lòa. Lửa bốc lên tận bầu trời. Chúng tôi nức nở vì trường đã cháy. Ba người chúng tôi đi bộ, còn bé út thì được bế trên tay mẹ. Mẹ vẫn còn lo vì chìa khóa đem theo người, mà căn hộ thì bà lại quên khóa. Bà cố chặn ô tô dọc đường, khẩn khoản yêu cầu: “Hãy giữ con giúp tôi, tôi sẽ bảo vệ thành phố”. Bà không muốn tin rằng bọn Đức đã vào thành phố. Rằng thành phố đã thất thủ.

Thật đáng sợ và không thể hiểu nổi những gì diễn ra trước mắt chúng tôi. Với chúng tôi. Đặc biệt là cái chết. Cạnh những xác người bị giết là ngổn ngang ấm chén, xoong nồi. Tất cả đều cháy xém. Dường như tất cả đang cùng chạy trên những đống than đang bốc cháy. Từ nhỏ, tôi luôn chơi với bọn con trai và lớn lên như một đứa càn quấy. Tôi rất muốn xem bom được thả như thế nào, chúng rít lên và rơi xuống ra sao. Nên khi mẹ hét lên: “Nằm xuống!”, tôi đã hé mắt nhìn qua các lỗ khuy nút áo… Trên trời có gì thế? Mọi người bỏ chạy ra sao. Có thứ gì đó treo trên cây, và khi nhận ra “cái thứ gì đó” chính là một thi thể, tôi hoàn toàn chết điếng. Nhắm tịt mắt.

Em gái Irma bảy tuổi, em ôm trong lòng cái bếp dầu và đôi giày của mẹ, em rất sợ làm mất đôi giày ấy. Đó là đôi giày mới màu hồng nhạt, với phần đế hoa văn. Mẹ hốt nhiên cầm chúng theo, bởi có thể đó là thứ giá trị nhất của bà.

Với chùm chìa khóa và đôi giày trên tay, chúng tôi nhanh chóng quay lại thành phố, nơi mọi thứ đã hoàn toàn cháy rụi. Chẳng bao lâu tất cả bắt đầu đói ăn. Chúng tôi ăn rau muối và cả những bông hoa khô héo nào đó nữa! Mùa đông đến gần. Bọn Đức, vì sợ quân du kích nên đã đốt khu vườn lớn của nông trang ngoại ô, vì thế chúng tôi ra đó đẵn những gốc cây còn lại, mang về dẫu chỉ ít củi xấu để nhóm lò sưởi. Chúng tôi chế ra bánh gan từ men: Chúng tôi rán men trên chảo để chúng có hương vị giống như gan. Có lần mẹ đưa tôi tiền đi mua bánh mì ngoài chợ. Ở chợ có một bà già bán dê con, và tôi nghĩ mình sẽ cứu cả gia đình nếu mua chúng. Dê con sẽ lớn - và chúng tôi sẽ có sữa uống. Và tôi trả hết tiền để dắt con dê về nhà. Tôi không nhớ mẹ mắng tôi thế nào, mà chỉ nhớ cả nhà đã phải nhịn đói vài ngày vì hết tiền ra sao. Chúng tôi nấu món súp bột cho dê con ăn cùng, tôi thậm chí còn cho nó ngủ cùng nhưng rồi nó vẫn bị cóng. Và chẳng bao lâu sau thì chết. Cả một tấn bi kịch. Chúng tôi khóc rất dữ, không cho đưa nó ra khỏi nhà. Tôi khóc nhiều nhất vì nghĩ rằng đó là lỗi của mình. Mẹ phải lén mang nó đi ban đêm, rồi bảo với chúng tôi là lũ chuột đã ăn mất dê con.

Nhưng cả trong lúc chiếm đóng chúng tôi vẫn kỉ niệm những ngày lễ tháng Năm và tháng Mười. Những ngày lễ của chúng tôi! Của chúng tôi! Nhất định phải hát, cả nhà chúng tôi đều mê ca hát. Cho dù chỉ có khoai tây luộc cả vỏ hay thỉnh thoảng có thêm thỏi đường cho tất cả, những ngày ấy chúng tôi đều cố nấu thứ gì đó ngon hơn một chút, mặc cho ngày mai sẽ bị đói, nhưng ngày lễ chúng tôi luôn kỉ niệm. Chúng tôi thì thầm hát bài ca yêu thích của mẹ: “Ánh sáng dịu dàng điểm tô lên bức tường Kremlin…” Nhất định là phải thế.

Bà hàng xóm nướng bánh đem bán và đề nghị chúng tôi: “Bà sẽ để giá sỉ, các con lấy mà đi bán. Các con còn trẻ, chân cẳng còn nhanh nhẹn”. Tôi quyết định bắt tay làm ăn, vì tôi biết mẹ khó nhọc thế nào khi một mình nuôi anh em tôi. Bà hàng xóm mang bánh đến, tôi và em gái Irma ngồi nhìn chúng:

- Irma, em có thấy là cái bánh này lớn hơn cái kia không? - Tôi nói.

- Có vẻ thế.

Các bạn không thể tưởng tượng được chúng tôi muốn thử miếng bánh đó thế nào đâu.

- Vậy ta bẻ một mẩu, rồi sau hẵng bán.

Cứ thế, chúng tôi ngồi suốt hai tiếng đồng hồ và cuối cùng không mang gì ra chợ bán. Sau đó bà hàng xóm lại nướng kẹo gối[1], đó là loại kẹo mà vì sao đó người ta không còn bán trong các cửa hàng. Bà bảo chúng tôi đi bán những chiếc kẹo này. Một lần nữa tôi và Irma lại ngồi nhìn chúng:

- Cái kẹo này lớn hơn những cái khác thì phải. Irma, hay là chúng ta liếm một chút đi.

- Thử liếm nào.

Ba anh em tôi chỉ có chung một cái áo khoác đông và một đôi ủng dạ. Chúng tôi thường ngồi nhà. Kể cho nhau nghe chuyện cổ tích hay quyển sách nào đó,.. Nhưng việc đó chẳng có gì thú vị. Chúng tôi chỉ thích ngồi mơ màng về chuyện chiến tranh kết thúc như thế nào và chúng tôi sẽ sống sót ra sao. Chúng tôi sẽ ăn đẫm bánh nướng và kẹo gối.

Hôm chiến tranh kết thúc, mẹ mặc áo lụa. Tôi không nhớ vì sao mẹ lại giữ cái áo đó khi tất cả những thứ tốt nhất chúng tôi đều đem đổi lấy thực phẩm. Cái áo đó có viền tay áo màu đen, và mẹ đã tháo nó ra, bà không muốn có cái gì đen tối trong ngày hôm ấy.

Chúng tôi quay lại trường và ngay những ngày đầu tiên, chúng tôi bắt đầu học thuộc những bài hát duyệt binh.

❀ ❀ ❀

[1] Một loại kẹo phổ biến thời Liên Xô, có hình như chiếc gối vuông, có nhân caramen hay mứt anh đào, mứt mận,…