Vanya Titov - 5 tuổi
Hiện nay là chuyên viên cải tạo đất
Bầu trời đen.
Những chiếc máy bay to đen gầm rú. Ngay sát mặt đất. Đó là chiến tranh. Như tôi nhớ. Những tia sáng quét ngang dọc…
Nhà chúng tôi bị đánh bom, khi chúng tôi đang trốn sau mấy gốc táo trong vườn. Tất cả năm đứa. Tôi có bốn anh em, anh lớn nhất mười tuổi. Anh dạy chúng tôi cách trốn máy bay sau những gốc táo lớn, nơi um tùm lá. Mẹ thì gom chúng tôi lại đưa xuống hầm chứa. Trong hầm rất đáng sợ. Ở đó lũ chuột với đôi mắt nhỏ sáng quắc đang sống, những con mắt như cháy lên trong bóng tối. Chúng lại còn rượt đuổi chí chóe suốt đêm. Chúng trững giỡn.
Khi quân Đức vào nhà, chúng tôi trốn sau lò sưởi. Dưới mớ quần áo cũ. Chúng tôi nằm im nhắm mắt. Sợ hãi.
Chúng đốt làng. Chúng đánh bom nghĩa địa. Người ta chạy ra xem: những xác người trồi lên trên đất. Họ nằm như thể bị giết thêm lần nữa. Ông chúng tôi người đã qua đời từ lâu, cũng bị phơi xác. Chúng tôi lại chôn cất họ…
Sau chiến tranh chúng tôi lại chơi trò chiến trận. Khi đã chán làm bạch vệ và hồng quân, làm Chapayev, chúng tôi chơi “quân Nga và quân Đức”. Chúng tôi chiến đấu. Bắt tù binh. Xử bắn. Đội mũ sắt lên đầu, làm lính ta và lính Đức. Những chiếc mũ sắt ấy ngổn ngang khắp nơi, trong rừng, ngoài đồng. Không ai muốn làm quân Đức, vì chuyện đó chúng tôi thậm chí còn đánh nhau. Chúng tôi chơi đùa trong công sự và chiến hào thật, đánh nhau bằng cây bằng gậy. Còn những bà mẹ thì rầy la không ngớt.
Chúng tôi không khỏi ngạc nhiên bởi trước đây, trước chiến tranh họ chẳng bao giờ mắng mỏ chúng tôi vì trò chơi đó.
