Lida Pogorzhenskaya - 8 tuổi

Hiện nay là phó tiến sĩ sinh học

Cả đời tôi không sao quên được ngày hôm ấy. Ngày đầu tiên không có ba.

Tôi lúc đó hẵng còn rất buồn ngủ, nhưng mẹ lay gọi chúng tôi dậy từ sớm và nói: “Chiến tranh!” Ngủ sao được nữa? Cả nhà chúng tôi chuẩn bị lên đường. Khi đó chúng tôi vẫn chưa thấy sợ hãi gì. Tất cả nhìn ba và thấy ông vẫn bình tĩnh như mọi khi. Ông là cán bộ đảng. Mẹ bảo mỗi đứa nên mang theo thứ gì đó. Tôi phân vân không biết mang theo cái gì, còn em gái tôi chụp ngay lấy con búp bê. Mẹ bồng em trai út và chúng tôi đi trước. Ba sẽ đuổi theo chúng tôi sau.

Tôi quên kể là chúng tôi sống ở thành phố Kobrina. Không xa Brest[1] là mấy. Vậy nên đó là lí do vì sao chiến tranh ập đến với chúng tôi ngay trong ngày đầu tiên. Chúng tôi không kịp hoàn hồn. Những người lớn hầu như không trò chuyện, họ im lặng bước đi, im lặng cưỡi ngựa. Mọi thứ càng trở nên đáng sợ hơn. Dòng người cứ đi và đi, tất cả đều im lặng.

Khi ba đuổi kịp mẹ con tôi, chúng tôi an tâm đôi chút. Ba tôi là người quyết định mọi chuyện trong gia đình, bởi mẹ chúng tôi còn rất trẻ, bà lấy chồng năm mười sáu tuổi. Thậm chí bà còn không biết nấu ăn. Còn ba tôi mồ côi, ông biết làm mọi thứ. Tôi nhớ chị em tôi rất thích khi ba có thời gian rảnh ở nhà, ông thường nấu món gì đó thật ngon cho chúng tôi. Với tất cả chúng tôi đó là những ngày hội. Đến giờ tôi vẫn cho rằng không gì ngon bằng món cháo bột mà ba tôi nấu. Chúng tôi đã đi bao lâu mà không có ông, chúng tôi đã mong đợi ông biết chừng nào. Bước vào chiến tranh mà không có ba - chúng tôi không thể nào tưởng tượng được. Gia đình chúng tôi là thế.

Đoàn xe ngựa hóa ra rất đông. Cả dòng người chậm chạp di chuyển. Đôi khi tất cả dừng lại, nhìn lên bầu trời. Chúng tôi dõi mắt tìm máy bay của mình. Nhưng vô ích.

Đến trưa chúng tôi thấy một toán lính cưỡi ngựa và mặc áo hồng quân mới toanh. Những con ngựa no căng. To lớn. Không ai đoán ra đó là biệt kích. Chúng tôi ngỡ rằng: quân ta! Mừng rỡ, ba lại gần chúng bỗng nhiên tôi nghe tiếng gào thét của mẹ. Tôi không nghe thấy tiếng súng. Chỉ có tiếng gào của mẹ: “A-a-a-a!”. Tôi nhớ những tên lính đó thậm chí còn không xuống ngựa. Khi nghe mẹ thét gào, tôi bỏ chạy. Tất cả đều chạy đi đâu đó… Tôi chỉ nghe tiếng mẹ gào và chạy cho đến khi quẫn trí ngã nhào vào đám cỏ rậm rì.

Đoàn ngựa xe chúng tôi dừng đến chiều. Tất cả cùng đợi. Chúng tôi quay trở lại khi trời bắt đầu tối. Mẹ ngồi sụp một mình. Ai đó thốt lên: “Các người xem, cô ta bạc trắng đầu rồi”. Tôi nhớ, những người lớn đào hố, sau đó họ đẩy tôi và em gái lại: “Đến vĩnh biệt ba đi”. Tôi bước lên hai bước rồi không thể nào đi tiếp nổi. Tôi ngồi sụp xuống đất. Em gái ngồi cạnh tôi. Em trai út đang ngủ, nó còn bé lắm, không biết gì. Mẹ tôi nằm bất tỉnh trên xe ngựa, người ta không cho chị em tôi lại gần bà.

Vì thế không ai trong chúng tôi thấy hình dáng ba lúc ông qua đời. Và không nhớ về ông như người đã chết. Khi nghĩ về ông, không hiểu sao tôi luôn nhớ ông trong chiếc áo cổ đứng màu trắng. Trẻ và đẹp. Thậm chí đến bây giờ, khi tôi đã già hơn ba khi đó.

Ở Stalingrad, nơi chúng tôi sơ tán, mẹ làm việc ở nông trang. Mẹ tôi, từ người chẳng biết làm gì, không biết làm cỏ đất, không phân biệt nổi kiều mạch với lúa mì, đã trở thành chiến sĩ thi đua. Chúng tôi không có ba, xung quanh cũng có nhiều đứa trẻ không có ba, hoặc mẹ, hay anh trai, em gái. Hay ông bà. Chúng tôi không thấy mình giống trẻ mồ côi. Mọi người đều thương xót và nuôi dưỡng chúng tôi. Tôi nhớ dì Tanya Morozova, hai con dì đã chết, giờ dì sống cô độc. Dì đã dành hết mọi thứ của mình cho chúng tôi, hệt như mẹ tôi vậy. Những người xa lạ trong chiến tranh đã trở thành ruột thịt của nhau. Em út tôi khi khôn lớn, đã nói chúng tôi không có ba, nhưng lại có hai mẹ: Mẹ chúng tôi và dì Tanya. Cứ thế chúng tôi lớn lên. Với hai, ba bà mẹ…

Tôi còn nhớ, khi bị đánh bom trên đường sơ tán và chạy trốn, chúng tôi không chạy về phía mẹ, mà về phía những người lính. Hết trận bom, mẹ mắng chúng tôi vì đã rời khỏi bà. Nhưng không ăn thua, cứ khi nào đánh bom, chúng tôi lại chạy về phía những người lính.

Khi Minsk được giải phóng, chúng tôi quay về nhà. Về Belarus. Mẹ là dân Minsk gốc, nhưng khi chúng tôi bước ra nhà ga Minsk, bà không biết phải đi đâu. Nó đã trở thành một thành phố khác. Một đống đổ nát. Toàn cát đá.

Tôi theo học ở Viện Nông nghiệp Goretskaya. Tôi sống trong ký túc xá, phòng chúng tôi có tám người. Tất cả đều mồ côi. Không ai tập trung chúng tôi lại một chỗ như vậy - chỉ là chúng tôi rất đông. Và không chỉ có một phòng toàn những đứa mồ côi như thế. Tôi nhớ, có đêm tất cả chúng tôi cùng thét lên. Tôi nhảy khỏi giường, tung cửa, bỏ chạy đâu đó… Các cô bạn gái đã giữ tôi lại. Tôi khóc. Và họ khóc theo. Cả phòng cùng khóc. Mà sáng hôm sau chúng tôi cần phải đi học và nghe giảng.

Có một lần tôi bắt gặp một người đàn ông trên phố. Giống hệt ba tôi. Tôi đã đi theo ông rất lâu. Tôi vẫn chưa tận mắt thấy ba tôi qua đời…

❀ ❀ ❀

[1] Thành phố ở tây nam Belarus, ngay biên giới với Ba Lan, là thành phố Belarus đầu tiên bị phát xít Đức tấn công vào ngày 22-6-1941.