Liudmila Nikanorova - 12 tuổi

Hiện là kỹ sư

Tôi muốn nhớ lại trước chiến tranh chúng tôi có nói về nó hay không.

Tôi nghe những bài hát trên đài phát thanh: Nếu ngày mai là chiến tranh, Thiết giáp và xe tăng ta thần tốc. Trẻ con có thể ngủ yên…

Gia đình chúng tôi sống ở Voronezh, thành phố thơ ấu của tôi. Các trường ở đây có nhiều giáo viên thuộc thế hệ trí thức cũ. Văn hóa âm nhạc cao. Dàn đồng ca thiếu nhi của trường chúng tôi nổi tiếng trong thành phố. Theo trí nhớ của tôi, mọi người đều yêu sân khấu.

Trong tòa nhà chúng tôi ở có những gia đình quân nhân dọn đến. Trong sân ngôi nhà bốn tầng chung hành lang, mùa hè hoa keo nở thơm ngát. Tôi rất may mắn với cha mẹ mình. Ba tôi là cán bộ quân đội. Bộ quân phục của ông luôn xuất hiện trước mắt tôi suốt cả tuổi thơ. Mẹ tôi tính tình mềm mỏng và có đôi tay vàng. Tôi là con gái độc nhất của họ, rất nũng nịu nhưng cũng rất rụt rè. Tôi học nhạc và múa ở nhà văn hóa hồng quân. Vào các Chủ nhật, ngày duy nhất trong tuần mà ba tôi không bận, ông thích đưa mẹ con tôi đi dạo khắp thành phố. Tôi và mẹ đi bên tay trái, bởi ba thường phải chào các quân nhân đi ngược chiều. Đưa tay lên mũ.

Ông thích đọc thơ cùng tôi, đặc biệt thơ Pushkin:

Học đi, con ta, khoa học thu ngắn

Những kinh nghiệm cuộc đời đang chảy nhanh[1]

Một ngày tháng Sáu, tôi mặc váy đẹp cùng các bạn gái đến vườn của nhà văn hóa hồng quân xem kịch, dự kiến bắt đầu lúc mười hai giờ trưa. Bỗng chúng tôi thấy mọi người chăm chú dõi theo chiếc loa phát thanh gắn trên cột trụ gần đó. Những gương mặt hoang mang.

- Cậu nghe không, chiến tranh rồi! - Bạn tôi nói.

Tôi lao về nhà. Mở tung cửa. Căn hộ tĩnh lặng, mẹ không có nhà, còn ba tôi đang cạo râu trước gương, một má của ông trắng xóa bọt xà phòng.

- Ba ơi, chiến tranh!

Ba quay mặt nhìn tôi và tiếp tục cạo râu. Tôi thấy trong mắt ông một biểu hiện gì đó mà tôi chưa từng thấy. Tôi nhớ chiếc loa trên tường nhà đã bị tắt. Có thể đó là điều ông làm để trì hoãn khoảnh khắc thông báo cái tin đáng sợ này với mẹ con tôi.

Cuộc sống đổi thay trong thoáng chốc. Tôi hoàn toàn không nhớ ba tôi ở nhà vào những ngày này. Sinh hoạt hằng ngày cũng khác hẳn. Những cuộc họp của cư dân tòa nhà thường được tổ chức: Dập lửa thế nào nếu nhà cháy, phải che kín cửa sổ ra sao - cả thành phố phải tắt đèn. Những quầy thực phẩm biến mất, thay vào đó là tem phiếu thực phẩm.

Và rồi buổi tối cuối cùng cũng tới. Nó hoàn toàn không giống những gì mà giờ đây ta thấy trong phim: Nước mắt, những cái ôm, ai đó nhảy lên đoàn tàu đang chạy. Chúng tôi không như thế. Mọi thứ giống như ba đang chuẩn bị đi diễn tập. Mẹ gấp đồ, gắn phù hiệu, kiểm tra cúc áo, tất, khăn tay cho ông. Ba cuộn chiếc áo ca pốt lại, và hình như tôi đã giữ hộ nó cho ông.

Cả ba chúng tôi bước ra hành lang. Đã muộn, vào giờ đó tất cả các cửa tòa nhà đều đã đóng ngoại trừ cửa chính, và để ra ngoài sân, từ tầng một chúng tôi phải lên tầng hai, đi qua một dãy hành lang dài để lại xuống thang. Ngoài phố tối om, và người cha luôn cẩn trọng của tôi nói:

- Không cần tiễn ba thêm đâu.

Ông ôm chúng tôi.

- Mọi việc sẽ tốt đẹp. Đừng lo nhé, các cô gái.

Rồi ông đi.

Từ mặt trận ông gởi thư về: “Chẳng bao lâu nữa quân ta sẽ chiến thắng, khi đó chúng ta sẽ sống một cuộc đời mới. Liudmilochka thế nào con?” Tôi không nhớ mình làm gì cho đến trước ngày 1 tháng Chín. Dĩ nhiên, tôi đã làm mẹ lo âu bởi việc không hỏi xin mà đến chỗ các bạn chơi khá lâu. Và việc báo động phòng không, có thể nói, cũng đã thành thường lệ. Chúng tôi nhanh chóng quen với nó: Chạy xuống hầm tránh bom hoặc ngồi im trong nhà. Không dưới một lần bom rơi khi tôi đang ở ngoài phố. Tôi chạy vào cửa hàng hay một cổng nhà nào đó - và xong.

Có nhiều tin đồn, nhưng chúng không đọng lại trong trí nhớ non trẻ của tôi. Mẹ trực ở bệnh viện. Mỗi ngày đều có những chuyến tàu chở người bị thương đến.

Điều đáng ngạc nhiên là ở các cửa hàng người ta mua sắm như thường. Mẹ và tôi suy nghĩ suốt mấy ngày xem có nên mua một chiếc dương cầm mới hay không. Và chúng tôi quyết định tạm thời sẽ không mua, chờ ba tôi về đã. Dù sao đó cũng là khoản mua sắm lớn.

Chúng tôi bắt đầu năm học mới, như mọi khi, vào ngày 1 tháng Chín. Mà suốt tháng Tám chúng tôi không nhận được tin tức gì từ ba. Chúng tôi vẫn tin và đợi, dù đã nghe thấy những từ như “bao vây”, “du kích”. Đến cuối tháng người ta thông báo: Tất cả sẵn sàng di tản bất cứ lúc nào. Theo như những gì chúng tôi biết, có thể chỉ khoảng một ngày nữa thôi. Các bà mẹ đã nắm được thông tin. Dẫu vậy chúng tôi vẫn cho rằng sẽ chỉ rời đi vài tháng, ngồi lại đâu đó ở Saratov rồi lại trở về… Một tay nải là ga giường, tay nải khác là chén bát và một vali quần áo. Chúng tôi đã sẵn sàng.

Dọc đường tôi nhớ thế này: Tàu của chúng tôi đột ngột rời đi không một tiếng còi, chúng tôi chỉ kịp vớ lấy những chiếc nồi trên đống lửa, chẳng có thời gian để dập lửa - chúng tôi đi, dọc theo hàng chuỗi lửa. Đoàn tàu đi tới Alma Ata[2], sau đó quay lại Chimkent[3]. Và cứ vài lần như thế: tới, rồi quay lại. Cuối cùng, trên những cỗ xe thắng bò thiến, chúng tôi đến được một ngôi làng. Lần đầu tiên tôi được thấy những ngôi nhà lưu động của dân du mục. Như trong truyện cổ tích phương Đông ấy. Tất cả đầy màu sắc, lạ thường. Tôi vô cùng thích thú.

Nhưng khi nhận ra sợi tóc bạc đầu tiên của mẹ, tôi lặng người - tôi bắt đầu trưởng thành rất nhanh. Còn đôi tay mẹ, có gì mà chúng không làm được chứ. Làm sao mẹ có thể đoán được mà quyết định đem theo chiếc máy may trong phút cuối (không có hộp, bà để nó trong ruột gối), và ném lên chiếc ô tô chạy tới đoàn tàu. Cái máy may đó đã nuôi sống chúng tôi. Hằng đêm mẹ đều ngồi may. Mẹ tôi có ngủ không?

Còn phía chân trời là rặng núi tuyết Thiên Sơn, vào mùa xuân thảo nguyên đỏ rực uất kim hương, còn mùa thu thì trĩu trịt nho và dưa gang (nhưng mua chúng thế nào?). Và chiến tranh! Chúng tôi tìm ba! Trong suốt ba năm, chúng tôi gởi đi hàng chục yêu cầu tới Bộ tham mưu quân đội, Bưu điện chiến trường số 116, Cục dân ủy Bộ Quốc phòng, Tổng cục nhân sự hồng quân ở Buguruslan… Khắp nơi đều chung lời đáp: “Không có tên ông trong danh sách những người hi sinh và bị thương”. Một khi đã không có tên, thì chúng tôi vẫn chờ vẫn đợi. Và hi vọng.

Đài phát thanh thông báo tin vui. Quân đội ta đã giải phóng hết thành phố này đến thành phố khác. Và rồi đến lượt Orsha. Đó là quê hương của mẹ. Ở đó có bà ngoại, có các chị em gái của bà. Rồi Voronezh cũng được tự do. Nhưng Voronezh không có ba lại trở thành xa lạ. Chúng tôi thư từ qua lại rồi quyết định về nhà bà. Chúng tôi đi khắp nơi trong những khoang kín giữa các toa. Chỉ cần biết cách lên được tàu. Suốt năm ngày trong khoang kín…

Chỗ yêu thích của tôi ở nhà bà ngoại là phía sau lò sưởi Nga ấm áp. Trong trường học rất lạnh, chúng tôi phải khoác áo ngồi học. Áo khoác của các bạn gái được may lại từ áo ca pốt, còn bọn con trai thì đơn giản hơn, chúng mặc luôn áo ca pốt. Sáng sớm, chúng tôi nghe thấy loa thông báo: Chiến thắng! Lúc đó tôi mười lăm tuổi… Tôi mang quà tặng của ba trước chiến tranh - chiếc áo len (sợi se mềm) và đôi giày cao gót mới đến trường. Mẹ con tôi đã gìn giữ những món đồ này suốt chiến tranh, chúng được mua để dành khi tôi lớn, và giờ tôi đã lớn.

Buổi tối tôi và mẹ ngồi bên bàn, trên đó là bức ảnh chụp cả nhà và tập thơ Pushkin đã sờn rách. Đó là món quà ông tặng cô dâu của mình - là mẹ. Tôi nhớ tôi và ba đã cùng nhau đọc thơ và mỗi khi đặc biệt thích câu gì đó, ông lại nói: “Thế giới thật tuyệt vời - ngắm mãi vẫn chưa thỏa”. Ông luôn nhắc lại những từ này vào những phút tốt lành.

Tôi không thể nào tưởng tượng được một người cha dấu yêu như thế lại không còn sống…

❀ ❀ ❀

[1] Trích vở kịch Boris Godunov (1825) của A.S. Pushkin.

[2] Thủ đô của Kazakhstan từ 1929 đến 1998. Hiện nay là Almaty, thành phố lớn nhất Kazakhstan.

[3] Thành phố phía nam Kazakhstan, hiện nay là Shymkent.