Raya Iliynkovskaya - 14 tuổi

Hiện là giáo viên lô gic học

Tôi sẽ không quên cây gia thơm ngát ra sao ở miền Yelsk thân thuộc…

Trong chiến tranh, tất cả những gì từng có tưởng như là diễm lệ nhất trên đời. Nó vẫn còn như thế trong tôi mãi mãi. Đến tận ngày nay.

Chúng tôi di tản khỏi Yelsk - mẹ, tôi và em trai. Chúng tôi dừng lại ở làng Gribanovka gần Voronezh, nghĩ rằng chúng tôi sẽ ở đó và đợi đến hết chiến tranh, nhưng chỉ vài ngày sau khi chúng tôi tới, quân Đức đã tràn vào Voronezh. Ngay sau chúng tôi.

Mẹ con tôi ngồi trên chuyến tàu hàng, người ta bảo sẽ chở tất cả lên tít phía đông. Mẹ an ủi chị em tôi: “Ở đó có nhiều trái cây”. Tàu chạy rất lâu, vì thường phải dừng lại để tránh trên đường. Dừng lại ở đâu và trong bao lâu thì không ai biết, vì thế chúng tôi phải mạo hiểm nhảy xuống các ga để lấy nước. Trên tàu chúng tôi có một cái lò “tư sản”[1], trên đó đặt một xô cháo kê cho cả toa. Chúng tôi ăn thứ cháo kê đó suốt dọc đường đi.

Con tàu đứng lại ở Kurgan - Tyube. Gần Andizhan[2]. Thiên nhiên lạ lẫm làm tôi kinh ngạc, ấn tượng mạnh đến độ bẵng đi một thời gian tôi quên mất chiến tranh. Mọi thứ nở rộ, bừng sáng với bao nhiêu là nắng. Tôi lại trở nên vui vẻ. Với tôi, mọi thứ đều như trước.

Người ta chở chúng tôi tới nông trường Kyzyl Yul. Thời gian đã trôi qua lâu đến thế mà tất cả những cái tên ấy tôi vẫn còn nhớ. Thậm chí chính tôi còn ngạc nhiên vì mình đã chẳng lãng quên. Tôi nhớ lúc đó đã học thuộc lòng, lặp đi lặp lại như thế nào. Chúng tôi sống trong phòng tập thể dục của một trường phổ thông, tất cả có tới tám gia đình. Dân địa phương mang đến cho chúng tôi chăn và gối. Những tấm chăn Uzbek được may từ những mảnh vải nhiều màu, còn gối thì được nhồi bằng bông. Tôi nhanh chóng gom hàng ôm thân bông khô, chúng tôi sưởi bằng chúng.

Chúng tôi không hiểu rằng ở đây cũng có chiến tranh. Người ta cho chúng tôi ít bột, và số bột ít ỏi đó không đủ cho một thời gian dài. Chúng tôi bắt đầu đói. Người Uzbek cũng đói.

Chị em tôi cùng bọn con trai Uzbek đuổi theo những chiếc xe ngựa tải, và thật hạnh phúc khi từ những chiếc xe rơi vãi thứ gì đó. Vui sướng nhất với chúng tôi là bã dầu, bã hạt lanh, còn bã hạt bông thì có màu vàng, giống như hạt đậu, rất cứng.

Em trai Vadik sáu tuổi, chúng tôi để em ở nhà một mình, còn tôi với mẹ đi làm trong nông trường. Chúng tôi vun gốc lúa, thu hoạch bông. Vì không quen mà tay tôi đau rát khiến đêm đến tôi không sao ngủ được. Buổi tối, tôi cùng mẹ về nhà, và em Vadik chạy ra đón. Em đã rửa sạch ở ngoài sông chiến lợi phẩm “săn bắn” của mình và chờ mẹ, giờ chúng tôi sẽ bắt đầu nấu súp. Em tự hào làm sao! Chúng tôi ăn súp và khen ngợi, dù những con sẻ nhỏ đến độ trong nồi không ánh lên chút mỡ nào. Chỉ óng ánh lên đôi mắt hạnh phúc của em trai tôi.

Em chơi với một cậu bé Uzbek, một lần nọ cậu bé cùng bà mình đến chỗ chúng tôi. Bà nhìn chúng, lắc đầu và nói gì đó với mẹ. Mẹ không hiểu, nhưng lúc đó người đội trưởng bước vào, ông biết tiếng Nga. Ông dịch cho chúng tôi: “Bà ấy nói chuyện với thượng đế, với đấng Allah và than phiền với Ngài rằng chiến tranh - đó là việc của đàn ông, của các chiến binh. Tại sao trẻ con phải khổ? Tại sao Ngài có thể để hai đứa bé này nhẹ bẫng như những con chim sẻ mà chúng bắn bằng ná cao su của mình?” Bà đổ lên bàn một nhúm mơ sấy: Chúng cứng và ngọt, như đường! Có thể mút rất lâu, cắn thành những mẩu nhỏ, đập hột ra và ăn cái nhân giòn tan.

Cháu bà nhìn những quả mơ này, và mắt em cũng ánh lên cái đói. Mẹ bối rối, nhưng bà xoa tay mẹ, trấn an rồi kéo đứa cháu vào lòng mình: “Nó lúc nào cũng có bát katek, bởi nó sống ở nhà, cùng với bà” - người đội trưởng dịch lại. Katek - đó là sữa chua dê. Tôi và em trai, suốt thời gian di tản, chưa từng thấy thứ nào ngon hơn thế trên đời.

Bà và cậu bé về rồi để lại ba người chúng tôi, ngồi im sau chiếc bàn. Không ai dám là người đầu tiên với tay đến những quả mơ vàng.

❀ ❀ ❀

[1] Một kiểu lò được đốt bằng than, có hình dáng giống người đàn ông bụng to, nên có tên gọi dân gian là “lò tư sản”.

[2] Tây nam Tatjikistan.